Ancient Greece

First arriving in Athens by bike 2000 and today with Drake Winston. On the morning of April 27, 1941, the first Germans entered Athens, followed by armoured cars, tanks and infantry. The Germans drove straight to the Acropolis and raised the Nazi flag. According to the most popular account of the events, the Evzone soldier on guard duty, Konstantinos Koukidis, took down the Greek flag, refusing to hand it to the invaders, wrapped himself in it, and jumped off the Acropolis. Whether the story was true or not, many Greeks believed it and viewed the soldier as a martyr.

Behind me (and the Wehrmacht exactly sixty years before) is the Acropolis, its buildings the legacy of Pericles' decision to use League funds, contributed for the war against Persia, for the rebuilding of Athens which heralded the most important programme of state patronage to have been seen in Greece, only to be rivalled later in the capitals of the Hellenistic kings. Work was not completed until the end of the century, the last phase being undertaken despite the distractions of a crippling and unsuccessful war. But even these latest additions can be seen as necessary parts of the overall programme. The Acropolis was to have a new, or rather redesigned, temple to replace the incomplete one overthrown by the Persians. The Parthenon was less a cult place than a war memorial, dedicated as much to the glory of Athens and Athenians as to the city goddess Athena. Whilst it was building other temples were planned and under construction in Athens and in the Attic countryside, some not to be completed until later in the century, when also the Acropolis received its new monumental gateway (Propylaea, in the 430s) and the Erechtheion (mainly 421-406 BCE), to house its oldest cults. 

In front of the Parthenon and how it appears in reconstructed form in Nashville
 
Joseph Goebbels visiting in April, 1939
Germans raising the German war ensign above the Acropolis on April 27, 1941
Greece was occupied by German forces in 1941. The Athens section of the German Archaeological Institute already had a long history of sympathy for the Nazi regime. Georg Karo, though of Jewish parentage, early lent his support to the regime and enthusiastically greeted the prospects of renewed excavations at Olympia. When Karo was forced out for racial reasons, he was succeeded as first secretary by his deputy Walter Wrede, an enthusiastic Nazi. It was Wrede who warmly welcomed the conquering German army to Athens in April 1941 and gave Field Marshall von Brauchitsch and his staff a special tour of the Acropolis dressed in full Nazi uniform. Another archaeologist, Erich Boehringer, was the German cultural attaché in Greece from 1940 to 1943. He was a follower of the poet Stefan George and had been strongly influenced by George’s elitist Hellenic enthusiasm. Some of the German archaeologists urged that a less oppressive policy be followed in occupied Greece, partly out of Hellenic sentiment and partly because they argued that the Greeks represented “the only people of non-Slavic stock able to fulfil the European mission against the Slavs.”
Dyson (209-210)

German troops getting a group photo and members of Britain's elite Special Boat Squadron (SBS) after their liberation of Greece
At the Erechtheum on the Acropolis, comparing the view today with how it appeared  before the extensive renovations and shown in Frederick Edward Gould, the 9th Earl of Cavan's With the Yacht, Camera, and Cycle in the Mediterranean published in 1895. On the right is Drake Winston a generation later showing the difference from the other side
In the Odyssey (viii, 80 and 81) the Goddess "Athene came to Marathon and entered the stoutly- built house of Erechtheus." This building "where first Athene brought to light The shoot of the grey olive A heavenly crown And ornament to brilliant Athens," has undergone a good deal of restoration.
The Nazi propaganda picture shows soldiers of the German Wehrmacht on the Acropolis of Athens after the conquest of the city. The photo was taken in April 1941.  On the right are the British liberators of Greece at the same site three years later as Sergeant R Gregory and Driver A Hardman admire the Caryatids during a tour of the Acropolis in Athens in October 1944.
The occupying Germans in front of the Erechtheum and my Dad decades later. Nearly two decades later Drake Winston provides the comparison with a photograph from an exhibition of photographs taken by professional and amateur German photographers during the Nazi occupation of Greece in 1941-44, presented in the 17th century Fethiye Mosque, inside the Roman Agora, which was only recently opened to the public.. Belonging to Vyronas Mitos and mostly comprising shots of Athens, the collection was compiled by a German soldier stationed in Greece during the war who later bequeathed it to his daughter. She went on to sell the collection in the 1980s, with Mitos picking up some 3,000 photographs related to Greece.

Then-and-now of my first visit to the site and a later visit by my parents 
Standing under the Arch of Hadrian, a monumental gateway resembling a Roman triumphal arch which had originally spanned an ancient road from the centre of Athens to the complex of structures on the eastern side of the city that included the Temple of Olympian Zeus. It has been proposed that the arch was built to celebrate the adventus (arrival) of Hadrian and to honour him for his many benefactions to the city, on the occasion of the dedication of the nearby temple complex in 131 or 132 CE. It is not certain who commissioned the arch, although it is probable that the citizens of Athens or another Greek group were responsible for its construction and design. There were two inscriptions on the arch, facing in opposite directions, naming both Theseus and Hadrian as founders of Athens. Whilst it is clear that the inscriptions honour Hadrian, it is uncertain whether they refer to the city as a whole or to the city in two parts: one old and one new. Whilst it was once thought that the arch marked the line of the ancient city wall, and thus the division between the old and the new regions of the city, has been shown to be false by further excavation.
German occupying forces in front of the Temple of Olympian Zeus in May, 1941, Begun in the 6th century BCE during the rule of the Athenian tyrants who envisaged building the greatest temple in the ancient world, it was not completed until the reign of Hadrian in the 2nd century, roughly 638 years after the project had begun. During the Roman period the temple -that included 104 colossal columns- was renowned as the largest temple in Greece and housed one of the largest cult statues in the ancient world. In his treatise Politics, Aristotle cited the temple as an example of how tyrannies engaged the populace in great works for the state and left them no time, energy or means to rebel.

 
Germans saluting at the Tomb of the Unknown Soldier. On the right a Wehrmacht soldier stands beside a Greek Evzone guarding the tomb on Syntagma Square on April 27, 1941 and Drake Winston today. 

 Across the street PzKpfw III Ausf E tanks of General de Panzertruppe Georg Stumm's XL Panzer Corps taking part in the German victory parade, 1941. The building they are passing is the Hotel de Grande Bretagne, a five-star luxury hotel in central Athens with a splendid view of the Acropolis from its rear terrace. Not surprisingly, it became a German headquarters building and VIP residence during the Occupation
German Panzer IV Ausf. G in Athens 1943 with the Temple of Hephaestus in the background.
At the Panathenaic, or Kallimarmaro, stadium and from a German soldier's photograph during their occupation. A stadium was built on the site of a simple racecourse by Lycurgus around 330 BCE and later rebuilt in marble by Herodes Atticus. The only stadium in the world built entirely of marble, it was excavated in 1869 and hosted the opening and closing ceremonies of the first modern Olympics in 1896 and serves as the last venue in Greece from where the Olympic flame handover ceremony to the host nation takes place.
The Lysicrates Monument from the northwest from a photo by James Robertson (died 1888) and today. It had been erected by the choregos Lysicrates, a wealthy patron of musical performances in the Theatre of Dionysus, to commemorate the award of first prize in 335-334 BCE to one of the performances he had sponsored. The choregos was the sponsor who paid for and supervised the training of the dramatic dance-chorus.  The monument is known as the first use of the Corinthian order on the exterior of a building. In 1658, a Capuchin monastery was founded near the site and, a decade later, bought the monument which by then was known either as the "Lantern of Demosthenes" or "Lantern of Diogenes". A reading of its inscription by Jacob Spon established its original purpose. Lord Byron stayed at the monastery during his second visit to Greece. In 1818 the first tomato plants in Greece were planted in its gardens before the Turks burned down the convent leaving the monument exposed to the elements. In 1829, the monks offered the structure to an Englishman on tour, but it proved to be too cumbersome to disassemble and ship.  Lord Elgin, rescuer of the Parthenon marbles, ended up unable to negotiate successfully for the monument. After Robertson's photo had been taken, the architects François Boulanger and E. Loviot supervised a restoration which is seen today.
The so-called Tower of the Winds or Horologion of Andronikos Kyrrhestes, an octagonal Pentelic marble clocktower in the Roman Agora in Athens that functioned as a horologion or "timepiece" and is considered the world's first meteorological station after recent research has shown that the height of the tower was motivated by the intention to place the sundials and the wind-vane at a visible height on the Agora. The structure features a combination of sundials, a water clock, and a wind vane supposedly built by Andronicus of Cyrrhus around 50 BC, but may in fact have been constructed in the 2nd century BCE before the rest of the forum. It stands twelve metres in height with a diameter of roughly eight metres and was topped in antiquity by a weathervane-like Triton that indicated the wind direction. Below the frieze depicting the eight wind deities—Boreas (N), Kaikias (NE), Eurus (E), Apeliotes (SE), Notus (S), Lips (SW), Zephyrus (W), and Skiron (NW)—there are eight sundials. In its interior, there was a water clock driven by water coming down from the Acropolis.
Drake outside the so-called Prison of Socrates. During the war these caves were used to hide the treasure from the Acropolis and the National Archaeological Museum; the surface was then covered with thick concrete.  

LEFT: The northwest corner of the Acropolis from the Areopagus as it appeared in the late 19th century and today with Drake. In classical times, the Areopagus functioned as the court for trying deliberate homicide, wounding and religious matters, as well as cases involving arson or olive trees; Ares was supposed to have been tried here by the gods for the murder of Poseidon's son Halirrhothius. In Aeschylus's The Eumenides from 458 BCE, the Areopagus is the site of the trial of Orestes for killing his mother Clytemnestra and her lover Aegisthus. It was from here, drawing from the potential significance of the Athenian altar to the Unknown God, that the Apostle Paul is said to have delivered the famous speech, "[n]ow what you worship as something unknown I am going to proclaim to you. The God who made the world and everything in it is the Lord of heaven and earth and does not live in temples built by hands." (Areopagus sermon, Acts xvii.24)  
RIGHT: Drake atop the Pnyx, used for popular assemblies in Athens as early as 507 BC, when the reforms of Cleisthenes transferred political power to the citizenry. From then on Athenians gathered on the Pnyx to host their popular assemblies, thus making the hill one of the earliest and most important sites in the creation of democracy. It was then outside the city proper, but close enough to be convenient. It looks down on the ancient Agora, which was the commercial and social centre of the city.  At this site all the great political struggles of Athens of the "Golden Age" were fought out. Pericles, Aristides and Alcibiades spoke here, within sight of the Parthenon, temple of Athena. Here Demosthenes delivered his vilifications of Philip of Macedon, the famous Philippics. 
The monument of Philopappos during the second half of the 19th century and during the Great War, March- June 1917. Dedicated to Gaius Julius Antiochus Epiphanes Philopappos, a prince from the Kingdom of Commagene, who died in 116, his death caused great grief to his sister Julia Balbilla who, with the citizens of Athens, erected the mausoleum on Muse Hill near the Acropolis. Pausanias in his Description of Greece, I.25.8, described Philopappus’s grand tomb as a monument built for a Syrian man. The monument was built on the same site where Musaios or Musaeus, a 6th-century BCE priestly poet and mystical seer, was held to have been buried. The location of this tomb, opposite the Acropolis and within formal boundaries of the city, shows the high position Philopappus had within Athenian society. The monument itself is a two-storey structure supported by a base. On the lower level there is a frieze representing Philopappus as a consul, riding on a chariot and led by lictors. The upper level shows statues of three men: of Antiochus IV on the left, of Philopappus in the centre and of Seleucus I Nicator, now lost, on the right.  In the niche below Philopappus is an inscription in Greek translated as: "Philopappos, son of Epiphanes of the deme of the Besa" which was the name Philopappus carried as an Athenian citizen. In the niche left of Philopappus, a Latin inscription records Philopappus’s titles, honours and his career as a Roman magistrate: "Caius Iulius Antiochus Philopappos, son of Caius, of the Fabian tribe, consul and Arval brother, admitted to the praetorian rank by the emperor Caesar Nerva Trajan Optimus Augustus Germanicus Dacicus". On the right niche of Philopappus once stood a Greek inscription of which now only the base is preserved: Βασιλεύς Αντίοχος Φιλόπαππος Βασιλέως Επιφανούς Αντιόχου ("King Antiochus Philopappos, son of King Antiochus Epiphanes").  Below the statue of Antiochus IV, Philopappos' paternal grandfather, is an inscription that states "King Antiochus son of King Antiochus". This inscription honours Antiochus IV and his late father, the last independent ruler of the Kingdom of Commagene, King Antiochus III Epiphanes. When Antiochus III died in 17, Commagene was annexed by the Roman Emperor Tiberius and became a part of the Roman Empire. Below the statue of Seleucus I, the founder of the Seleucid Empire from whom the Commagene kings claimed descent, stood another inscription, now lost. The traveller Cyriacus of Ancona wrote in his memoir that underneath the inscription stated "King Seleucus Nicator, son of Antiochus".  The monument measures 32.2 feet × 30.5 feet and contains Philopappus’s burial chamber. In 1898 excavations were carried out at the monument and in 1899 conservation work was undertaken. In 1940, archaeologists H. A. Thompson and J. Travlos conducted small additional excavations. Recent investigations have certified that architectural parts of Philopappus’s Monument were used for construction of the Minaret in the Parthenon.  Only two-thirds of the façade remains. The tomb chamber behind the façade is completely destroyed except for the base. The Philopappus Monument was apparently still intact in 1436, when the traveller Ciriaco de' Pizzicolli visited the monument and wrote in his memoirs that the monument was still intact. The destruction of the monument must have occurred after this time.
The Academy in 1870 and when I posed in 2001.
The Artemision Bronze as it appeared when recovered before being completely rebuilt and before the war with Goebbels visiting.
During the war wrapped in tar paper before burial to hide and preserve its priceless collections from widespread looting by occupying forces. A month after Greece became embroiled in war with Italy – treating with contempt Mussolini’s ultimatum issued on October 28, 1940 – every museum in the country received a letter from the government giving detailed instructions as to how they were to hide their treasures from the invaders. One of the proposals was to pack the exhibits in crates, hidden under sandbags. The other, which was more widely applied, involved burying the artifacts under museum floors, in courtyards and stowing them in the basements of any state institution.
Also in the Archaeological museum, the statue of the emperor Claudius in Pentelic marble found at Megara. The over life-size statue renders the emperor as Zeus where his symbol, the eagle, is depicted in front of the support, which has the form of a tree trunk.
Joseph Goebbels visiting in April, 1939. According to legend, here on Cape Sounion was the spot where Aegeus, king of Athens, leapt to his death off the cliff, thus giving his name to the Aegean Sea. The story goes that Aegeus, anxiously looking out from Sounion, despaired when he saw a black sail on his son Theseus's ship, returning from Crete. This led him to believe that his son had been killed in his contest with the dreaded Minotaur, a monster that was half man and half bull. The Minotaur was confined by its owner, King Minos of Crete, in a specially designed labyrinth. Every year, the Athenians were forced to send seven men and seven women to Minos as tribute. These youths were placed in the labyrinth to be devoured by the Minotaur. Theseus had volunteered to go with the third tribute and attempt to slay the beast. He had agreed with his father that if he survived the contest, he would hoist a white sail. In fact, Theseus had overcome and slain the Minotaur, but tragically had simply forgotten about the white sail.  
The earliest literary reference to Sounion is in Homer's poem the Odyssey, probably composed in the 8th century BCE, recounting the mythical tribulations suffered by Odysseus in a gruelling ten year sea-voyage to return to his native island, Ithaca, in the Ionian sea, from the sack of Troy. This ordeal was supposedly inflicted upon him by Poseidon, to whom the temple at Sounion was dedicated.  As the various Greek commanders sailed back from Troy, the helmsman of the ship of King Menelaus of Sparta died at his post while rounding "holy Sounion, cape of Athens". Menelaus landed at Sounion to give his companion full funeral honours. The Greek ships were then caught by a storm off Cape Malea and scattered in all directions. The first version of the temple was built in the archaic period but it was destroyed by the Persians in 480 B.C, in the second Greco-Persian War. Pericles rebuilt the temple of Poseidon probably around 440 B.C. but only some columns of it stand today. A five metre tall statue of Poseidon used to stand inside the temple, but today only a part of it survives and it is displayed in the Archaeological Museum of Athens. The frieze of the temple was made of marble from Paros island and it depicted the legends of Theseus. On one column, one can see the word "Byron" on it, engraved by Lord Byron during a visit in 1810.
Drake Winston showing the changes in restoration to the temple; its present state is due to the work performed in the 1950s by the Greek Archaeological Service led by Anastasios Orlandos.

The Corinth Canal under construction, during the war, and me today. Periander had envisioned the canal but, lacking the technology, settled for the marble tramway. At the time, it was also thought that Poseidon, god of the sea, opposed joining the Aegean and the Adriatic. Others dreamed of constructing the canal, including Julius Caesar, because it saved 200 miles of sailing around the Peloponnesus, but it was Nero who actually attempted it in 66 CE. Included in his workforce were six thousand young Jewish slaves recently captured by Vespasian in Galilee, where the Jewish war had begun. His attempt was soon abandoned based on the belief that if the seas were connected, the more northerly Adriatic, mistakenly thought to be higher, would flood the more southern Aegean. Eventually work recommenced in 1881 where Nero's crew had stopped, completing the canal in 1893.
The Bema (Judgement seat) at Corinth, where Paul was claimed to have been brought before Lucius Junius Gallio Annaeanus, (Acts xviii.14), although the idea of an obscure wandering rabbi called Paul being given an hearing from the Roman consul of all Greece, a Roman senator and brother of Seneca is hard to credit.

Drake Winston on the left in front of the Temple of Apollo and me about 18 years earlier. So much today is either closed off or even closed completely. The city site is in the foreground, dominated by the remains of the sixth-century BCE Temple of Apollo, one of the few survivors of the town's destruction by the Romans. Our only evidence that this is dedicated to Apollo is the brief reference in Pausanias's Description of Greece [2.iii.6]. On the right in the distance to the south rises the citadel, Acrocorinth, linked by long walls to the city in the fourth century BCE. It is the most impressive of the acropoleis of mainland Greece:
One of the finest stories in Plutarch is the account of the capture by Aratus of the Acrocorinthus. (Vit. Aratus, xiv. ff.)
At the Temple of Zeus. Pindar speaks of "deep-soiled Nemea", but the character of the country has indeed changed with soil having been washed away by the storms of the ages. There is scarcely a human habitation to be seen. Here and there a patch of green offers scant pasture to a herd of goats. The Nemean Games took place at a spot some twelve miles to the west of this temple.
It was here that Heracles was required to bring the skin of this beast to Eurystheus; at Nemea he cut himself a club with which he killed the monster. This is the early tradition of the story; later authors (of whom Theocritus gives the fullest account in his twenty-fifth idyll)made the lion invulnerable, so that Heracles was obliged to strangle it with his hands after clubbing it, and then to flay it by using its claws to cut the invulnerable hide. At any rate, the club and lion's skin henceforth were Heracles' weapon and clothing par excellence; in art as in literature, they are invariably associated with him. 
Herakles, after the Nemean lion had bitten off one of his fingers had only nine and that there exists a tomb erected for this detached finger.
Ptolemy Hephaestion, New History Book 2  
"Not in Nemea or ancient Argos shall I [Herakles the god] more often dwell
 Statius, Silvae 3. 1. 1
The Lion Gate At Mycenae. This monumental gateway to the citadel at Mycenae was built in the mid thirteenth century B.C. and was never lost to view. It, and the massive walls, thought by classical Greeks to have been built by giants, were a reminder to them of the achievements of their Age of Heroes, the period about which Homer sang.
 Lion Gate with Wilhelm Dörpfeld (looking through the hole in the wall to the left) and Heinrich Schliemann in the centre GIF.

At a couple of tombs around Mycenae. Around 1600 BCE the Mycenae built these tombs above ground in a rounded conical shape like a beehive.

At the so-called Temple of Atreus and with Drake Winston nearly two decades after. Dating from 1300-1200 BCE in 1923, it's 114 feet long and 20 feet wide consisting of geometric bands- chevrons that are upright Vs shape inside with running spirals. The main chamber is 47 1⁄2 ft and 43 feet high. What was left behind in the tombs were symbols of artwork that were of the wealth and power of the deceased. “The main tomb chamber is a circular room. It roofed with a corbel vault built up in regular course, or layers, of ashlar- squared stones smoothly leaning inward and carefully calculated to meet in single capstone at the peak”. (M.Stokstad,102) The Atreus has bronze plaques. The tomb was carved with green serpentine porphyry, with engraved red and green marble panel, limestone. These earliest tombs were shaft graves these graves tombs had jewellery, ceremonial weapons and gold, silver wares laid by the deceased member of royal family. The later above ground tomb of Treasury of Atreus held the same artefacts for the deceased.  
Tomb Of Clystemnaestra
The temple of Hera at Olympia. The Heraeum was one of the oldest sanctuaries of Greece. A scarab of Thothmes III has been found among its ruins, and the temple registers furnished a system of dating older than the reckoning by Olympiads. Here the Greeks acknowledged Agamemnon as commander in chief of the expedition to Troy, and the great Goddess never failed in loyal zeal for the success of the Grecian arms. The most interesting story connected with the Heraeum is the one told by Herodotus (i.31). When Solon was at the court of the Lydian king, Croesus, the king, after showing him his possessions, asked him who was the happiest man whom he had ever seen.
When Solon had provoked him by saying that the affairs of Tellus were so fortunate, Croesus asked who he thought was next, fully expecting to win second prize. Solon answered, “Cleobis and Biton. They were of Argive stock, had enough to live on, and on top of this had great bodily strength. Both had won prizes in the athletic contests, and this story is told about them: there was a festival of Hera in Argos, and their mother absolutely had to be conveyed to the temple by a team of oxen. But their oxen had not come back from the fields in time, so the youths took the yoke upon their own shoulders under constraint of time. They drew the wagon, with their mother riding atop it, travelling five miles until they arrived at the temple. When they had done this and had been seen by the entire gathering, their lives came to an excellent end, and in their case the god made clear that for human beings it is a better thing to die than to live. The Argive men stood around the youths and congratulated them on their strength; the Argive women congratulated their mother for having borne such children. She was overjoyed at the feat and at the praise, so she stood before the image and prayed that the goddess might grant the best thing for man to her children Cleobis and Biton, who had given great honour to the goddess. After this prayer they sacrificed and feasted. The youths then lay down in the temple and went to sleep and never rose again; death held them there. The Argives made and dedicated at Delphi statues of them as being the best of men.
The Heraeum was the scene of the well known tale of the philosopher Pythagoras and the shield of Euphorbus. Menelaus,after his return from Troy, dedicated in this temple the captured shield of Euphorbus, whom he had killed. In later years, Pythagoras entered the temple and selected this shield at once from the many votive shields hung on the walls. It proved to have the name of Euphorbus upon it. Now Pythagoras in teaching the doctrine of metempsychosis had always claimed to be a reincarnation of Euphorbus, and he announced that he had established the claim by his success in picking out the right shield.
Drake under the arched passage to the stadium  
My father sprinting from the ancient starting blocks
and Philippeion in the 1930s and today, the latter after Berlin's Pergamon Museum agreed to return its missing parts in situ, as well as attempting its restoration.
 
The Gymnasium

The temple of Zeus was the largest temple in the sanctuary of Zeus at Olympia, where the Olympic Games were held. The sculptures in the pediments show racing and wrestling, but in mythological contexts. Here the subject is a battle between Lapiths and Centaurs, mythical tribes of northern Greece, which took place at a wedding feast. The Centaurs, half horse half man, had been invited to the wedding but drank too much wine and attempted to abduct the Lapith women. In the fight which followed, Apollo stands calmly at the centre while Peirithoös, the Lapith king and bridegroom, leads the attack on the Centaurs. Lapith women watch anxiously from the corners of the pediment. The sculptures contrast with the much more peaceful scene shown in the pediment on the other end of the temple.
Standing in front of the Apollon of Olympia, part of the group of sculptures found in the west pediment of the Temple of Zeus at Olympia. Its original location also provides it with another name: the Apollon from the west pediment. It is one of the most important statues of the Severe style or early Classical style, dating from ca. 460 BCE. The statue is currently in the archaeological museum in Olympia.  The sculptures of the west pediment depicted the battle of the Lapiths against the Centaurs, following the wedding feast of Peirithous and Hippodamia. The battle of the Lapiths - legendary inhabitants of Thessaly - against the Centaurs - wild forest inhabitants with a human upper half and the body of a horse - frequently acted as a mythological metaphor for the conflicts between the Greeks and the Barbarians. Most of the figures in this turbulent battle scene were discovered during the German excavations of 1875, led by the archaeologist Georg Treu.  The juvenile Apollo stood in the centre of the pediment, directing his gaze toward the Lapiths. With his outstretched right arm, he seemed to order an end to the iniquity: the Centaurs had betrayed the Lapiths' hospitality, drunk to excess, and kidnapped their women. Nevertheless, his inclusion appears to be merely figurative; the combatants seem ignorant of his presence, with no other figure in the pediment referring, either in their motion or gesture, to the appearance of the god. 

With restored versions of the Hermes of Praxiteles from the 1911 Encyclopædia Britannica and Nike of Paionios with the original base in situ.
 
The burial mound at Marathon of the 192 Athenian dead which was erected near the battlefield showing how much the area has changed in the twenty years between the photos of me and with Drake Winston.
The Tymbos is now marked by a marble memorial stele and used to be surrounded by a small park as shown in the photo of me in 2000, but too has changed considerably both in base and site.
Under the slope of Dirphys we fell. This mound in our honour
Hard by Euripus stands, raised by our countrymen here.
Just was the tribute. We lost the early prime of our manhood,
We who holding our ground, met the rude cloud of the war."
Simonides, 89 Bergk.
The Temple Of Apollo. Its ruins date from the 4th century BCE, and are of a peripteral Doric building. It was erected on the remains of an earlier temple, dated to the 6th century BC which itself was erected on the site of a 7th-century BCE construction attributed to the architects Trophonios and Agamedes.  The 6th-century BCE temple was named the "Temple of Alcmonidae" in tribute to the Athenian family who funded its reconstruction following a fire, which had destroyed the original structure. The new building was a Doric hexastyle temple of 6 by 15 columns. This temple was destroyed in 375 BCE by an earthquake. The pediment sculptures are a tribute to Praxias and Androsthenes of Athens. The temple had the statement "Know thyself", one of the Delphic maxims, carved into it. The temple survived until 390 CE, when Theodosius I silenced the oracle by destroying the temple and most of the statues and works of art in the intolerant name of Christianity. The site was completely destroyed by Christian fanatics in a savage attempt to remove all traces of Paganism.


Reconstruction of the serpent column built to commemorate the Greeks who fought and defeated the Persians at the Battle of Plataea (479 BCE), eventually relocated to Constantinople by Constantine the Great in 324.
German soldiers in June 1941 in front of the Athenian Treasury shown left, constructed by the Athenians to house dedications made by their city and citizens to the sanctuary of Apollo. The entire treasury, including its sculptural decoration, is built of Parian marble; Pausanias mentions the building in his account of the sanctuary, claiming that it was dedicated from the spoils of the Battle of Marathon, fought in 490 BCE.
The theatre at Delphi showing the foundations and restored columns and looking south-east over the lower sanctuary terrace (Marmaria), with a Temple of Athena, and to the pass leading east to Boeotia. The other approach led up from the Gulf of Corinth, at Itea, from the south west. The dramatic sanctuary site is built on a steep slope beneath Mount Parnassus. At the left is the gully with the sacred spring of Castalia. Built further up the hill from the Temple of Apollo giving spectators a view of the entire sanctuary and the valley below. It was originally built in the 4th century BCE but was remodelled on several occasions since. Its 35 rows could seat five thousand spectators.
At the theatre and my son nearly two decades later. On the right Drake Winston reciprocates with a photo of me at the stadium, shown during the 1930s and today.
Drake beside the epitaph with Simonides' epigram, originally engraved on a commemorative stone placed on top of the burial mound of the Spartans at the top of the hill on which the last of them died. The original stone has not survived, but in 1955, the epitaph was engraved on a new stone.  Ὦ ξεῖν', ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε κείμεθα, τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι. Oh stranger, tell the Lacedaemonians that we lie here, obedient to their words.
 
Building the memorial to Leonidas and the 300 at Thermopylae in 1955 and today
At the battlefield of Thermopylae beside the hot springs from which the site receives its name, still there.
The ruins of the temple of Athena Alea at Tegea, where I taught for a year at modern-day Stadio, Tegeas. The grandest of all temples in the Peloponnese, Herodotus gives the following account of the time the Spartans tried to subdue the Tegeans only to once again misinterpret the Delphic oracle:
[R]egarding the Arcadians as very much their inferiors, they sent to consult the oracle about conquering the whole of Arcadia. The Pythoness thus answered them:
Cravest thou Arcady? Bold is thy craving. I shall not content it.
Many the men that in Arcady dwell, whose food is the acorn-
They will never allow thee. It is not I that am niggard.
I will give thee to dance in Tegea, with noisy foot-fall,
And with the measuring line mete out the glorious champaign. 
When the Lacedaemonians received this reply, leaving the rest of Arcadia untouched, they marched against the Tegeans, carrying with them fetters, so confident had this oracle (which was, in truth, but of base metal) made them that they would enslave the Tegeans. The battle, however, went against them, and many fell into the enemy's hands. Then these persons, wearing the fetters which they had themselves brought, and fastened together in a string, measured the Tegean plain as they executed their labours. The fetters in which they worked were still, in my day, preserved at Tegea where they hung round the walls of the temple of Minerva Alea.
ΜΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG Β ́ έκδοση συμπληρωμένη και διορθωμένη Zweite ergänzte und korrigierte Ausgabe ΑΘΗΝΑ • ATHEN • 2006 Επιτροπή α ́ έκδοσης της «ΜΑΥΡΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ» † Πέτρος Ανταίος, Παναγιώτης Αρώνης, Μανώλης Γλέζος, Αθηνά Κακολύρη, Πέτρος Κουλουφάκος, Γιάννης Κυριακάκος, Φραγκίσκος Κωνστανταράκης, Γ.Α. Μαγκάκης, Κώστας Παπαγιαννάκης, Χαράλαμπος Ρούπας Ausschuss der 1. Ausgabe des «SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG» † Petros Antaios, Panagiotis Aronis, Manolis Glesos, Athina Kakolyri, Petros Kouloufakos, Jannis Kyriakakos, Frangiskos Konstantarakis, G.A. Mangakis, Kostas Papajannakis, Haralambos Roupas Η β ́ έκδοση της «ΜΑΥΡΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ» έγινε με την οικονομική στήριξη της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Αθήνας Αl. Gagadis BERARBEITUNG DES DEUTSCHEN TEXTES: D. Vassiliadis ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ: Εθνική Αντίσταση 1941-1944, Γράμματα και μηνύματα εκτελεσμένων πατριωτών, Κέδρος, Αθήνα 1974 • Γ. Κουβά, Σκοπευτήριο Καισαριανής – Η ματωμένη καρδιά της Ελλάδας, Εντός, Αθήνα 2003 • Μαρτυρική πόλη Καλαβρύτων, Φωτογραφικό λεύκωμα για τα 60 χρόνια από το Ολοκαύτωμα, ∆ήμος Καλαβρύτων, 2003 • Μαύρη Βίβλος της Κατοχής, α ́ έκδοση • Β. Μαθιόπουλου, Εικόνες Κατοχής, Μετόπη, Αθήνα 1980 • Σπ. Μελετζή, Με τους Αντάρτες στα Βουνά • Α. Μπαχαριάν-Π. Ανταίου: Εικαστικές Μαρτυρίες • Τ. Ψαράκη, Ντοκουμέντα Κατοχής FOTOS AUS DEN BÜCHERN: Nationaler Widerstand 1941-1944, Briefe und Botschaften der erschossenen Patrioten, Herausgeber Kedros, Athen 1974 • Jannis Kouvas, Exekutionsort Kaissariani – Das blutende Herz Griechenlands, Entos, Athen 2003 • Märtyrer-Stadt Kalavryta, Fotographischer Album für die 60 Jahre von Holokaust, Stadtgemeinde Kalavryta 2003 • Schwarzbuch der Besatzung, a Ausgabe • Vassos Mathiopoulos, Bilder der Besatzung, Metopi, Athen 1980 • Spyros Meletzis, Mit den Rebellen auf den Bergen • A. Bacharian – P. Antaios, Abbildende Zeugnisse • T. Psarakis, Dokumente der Besatzung. ΠΑΡΑΓΩΓΗ: ΑΝΑΓΡΑΜΜΑ – Μ. ΚΑΙ Ε. ΜΠΑΛΗΣ Ο.Ε. PRODUKTION: ANAGRAMMA – M. UND E. BALIS O.E. ∆ΙΑΘΕΣΗ: Με το χέρι στην καρδιά ΜΕ ΤΗΝ ΗΜΕΡΙ∆Α που πραγματοποι- ήθηκε τον Νοέμβριο του 1998 στην Παλαιά Βουλή, καθώς και με την έκ- δοση αυτή, παρουσιάζεται με τη μεγαλύ- τερη δυνατή πληρότητα η ιστορική, ηθική και νομική πλευρά του προβλήματος των γερμανικών οφειλών. Είναι λυπηρό ότι μια αδικαιολόγητη καθυστέρηση εκπλήρωσης στοιχειωδών κανόνων του διεθνούς δικαί- ου και τήρησης πανανθρώπινων αξιών κα- θιστά αναγκαίες παρόμοιες εκδηλώσεις και εκδόσεις και μάλιστα μετά παρέλευση μι- σού και πλέον αιώνα. Προφανής σκοπός και στόχος της έκδο- σης στην ελληνική και τη γερμανική γλώσ- σα είναι η ενημέρωση και δραστηριοποίηση του ελληνικού και γερμανικού κοινού, καθώς και των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας, στα οποία παρέχονται τα βασικά δεδομένα του προβλήματος. Τελικοί αποδέκτες των στοι- χείων, των απόψεων, των επιχειρημάτων και των προτάσεων, τα οποία περιέχονται στα Πρακτικά και στο Ψήφισμα της Ημερίδας, είναι βέβαια οι αρχές της Γερμανικής Ομο- σπονδιακής ∆ημοκρατίας και της Ελληνικής ∆ημοκρατίας, που οφείλουν επιτέλους να προχωρήσουν σε επαγωγικό διάλογο και φιλική συνεργασία για την επίλυση του προ- βλήματος, το οποίο, όπως αναφέρεται στο θέμα της Ημερίδας, αποτελεί «προϋπόθε- ση για την εδραίωση της φιλίας των λαών Ελλάδας και Γερμανίας». Ιδιαίτερη σημασία έχει, νομίζουμε, να υπογραμμίσουμε προς όλους τους απο- δέκτες ότι επικεφαλής αυτής της προσπά- θειας, από ελληνικής πλευράς, βρίσκονται Hand aufs Herz MIT DER TAGUNG, die im November 1998 im alten Parlament veranstal- tet wurde, und mit dieser Veröffent- lichung wird mit der größtmöglichen Voll- ständigkeit die historische, moralische und rechtliche Seite des Problems der deutschen Kriegsschulden behandelt. Es ist bedauerlich, dass eine durch nichts zu begründende Verzö- gerung der Erfüllung wesentlicher Grundsätze des Völkerrechts und der Wahrung allgemein menschlicher, moralischer Werte, solche Ver- anstaltungen und Veröffentlichungen notwen- dig machen, und dies nach mehr als einem hal- ben Jahrhundert. Ziel und Zweck dieser Veröffentlichungen auf Griechisch und Deutsch ist die Informa- tion und Aktivierung der griechischen und deutschen Öffentlichkeit, sowie der Medien, indem ihnen die wesentlichen Fakten des Pro- blems zur Verfügung gestellt werden. Eigentli- che Empfänger der Vorgänge, Ansichten, Ar- gumente und Vorschläge, die im Protokoll und in den Beschlüssen der Tagung enthalten sind, sind natürlich die Behörden der Bundesrepu- blik Deutschland und der Republik Griechen- land, die endlich zu einem wirksamen Dialog und einer freundschaftlichen Zusammenarbeit zur Lösung dieses Problems gelangen müs- sen. Ziel dieser Bemühungen ist, wie in der Tagung erwähnt wird, “die Voraussetzung für die Festigung und Verwirklichung der Freundschaft der Völker Griechenlands und Deutschlands zu schaffen“. Von besonderer Bedeutung erscheint uns, und dies wollen wir gegenüber allen Empfän- gern dieser Veröffentlichung betonen, dass an  4     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG             Οι Γερμανοί στην Ακρόπολη. Στις 27 Απριλίου του 1941 τα χιτλερικά στρατεύματα μπαίνουν στην Αθήνα. (Από το βιβλίο του Β. Μαθιόπουλου Εικόνες Κατοχής) Die Deutschen auf der Akropolis. Am 27. April marschieren die deutschen Truppen in Athen ein. (Von dem Buch des V. Mathiopoulos, Bilder der Besatzung)  5   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης ολόκλη- ρου του αντιστασιακού φάσματος, οι οποί- οι ανήκουν σήμερα σε όλες τις πολιτικές τάσεις της χώρας. Άνθρωποι, που στα κορ- μιά και στις ψυχές τους έχουν χαραγμένα βαθιά με φωτιά και με σίδερο τα ίχνη του αγώνα για την απελευθέρωση της Ευρώπης και του ίδιου του γερμανικού λαού από τη βαρβαρότητα του ναζισμού. Και γνωρίζουν ότι τα θεμέλια της αναγεννημένης δημο- κρατικής Γερμανίας, που ευημερεί σήμερα, στεριώθηκαν και με το αίμα και τις άμετρες θυσίες τις δικές τους, αλλά και την εργασία εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων. Θεωρούμε ότι η πολιτική ηγεσία της ση- μερινής Γερμανίας, που δεν αποφασίζει ακό- μα να προχωρήσει σε ένα δημοκρατικό διά- λογο, θα έπρεπε να αναρωτηθεί, με το χέρι στην καρδιά, πού θα βρίσκονταν σήμερα η ίδια και οι αξιότεροι γιοι και θυγατέρες του γερμανικού λαού, εάν δεν είχε ευοδωθεί εκείνος ο αγώνας, που στοίχισε ποτάμια αί- μα και αμέτρητες καταστροφές στους λαούς της Ευρώπης και στο λαό μας... Αυτό τον αγώνα, στο όνομα των διαιώ- νιων αξιών αλληλεγγύης και φιλίας των λα- ών, συνεχίζουν σήμερα με συνέπεια οι συ- νειδήσεις εκείνες που δεν βολεύονται με την αδικία και τις μικρόψυχες εγωιστικές σκοπιμότητες. Και είναι αποφασισμένες να χρησιμοποιήσουν όλα τα έννομα και ηθι- κώς άψογα μέσα, στο πλαίσιο των διακρα- τικών σχέσεων και της Ενωμένης Ευρώπης, για τη δικαίωσή του. Βασική εγγύηση για την επιτυχία του αγώνα αυτού αποτελεί το γεγονός ότι και από γερμανικής πλευράς, στην ίδια τη χώρα τους, στρατεύονται οι τίμιοι αντιναζιστές και δημοκράτες, όλοι όσοι δεν βολεύονται στη der Spitze dieser Bemühungen von griechi- scher Seite sich Kämpfer des Nationalen Wi- derstandes aller Lager befinden, die heute al- len politischen Parteien des Landes angehören. Diese Menschen tragen in ihren Körpern und in ihren Seelen die Spuren des Kampfes um die Befreiung Europas und selbst des deutschen Volkes von der Barbarei des Nazismus. Sie wis- sen, dass die Grundlagen des neugeborenen, demokratischen Deutschlands, das heute im Wohlstand lebt, auch mit ihrem Blut und ihren unzähligen Opfern, aber auch durch die Arbeit hunderttausender Griechen gefestigt wurden. Wir sind der Meinung, dass die politische Führung des heutigen Deutschlands, die sich bis jetzt nicht zu einem zwischenstaatlichen Dialog entschlossen hat, sich mit aller Ehrlich- keit fragen sollte, wo sie selbst und ihre Söhne und Töchter sich befänden, wenn jener Kampf, in dem Ströme von Blut flossen und den Völ- kern Europas und unserem eigenen Volk un- zählige Katastrophen zugefügt wurden, kein glückliches Ende genommen hätte. Dieser Kampf, im Namen der zeitlosen Werte der Solidarität und der Freundschaft der Völker, wird heute konsequent und gewissen- haft von denjenigen fortgesetzt, die sich nicht mit dem Unrecht und den kleinlichen, egoisti- schen Zweckmäßigkeiten zufrieden geben. Sie sind auch entschlossen, im Rahmen der bila- teralen Beziehungen in der Europäischen Ge- meinschaft, sämtliche gesetzlichen und morali- schen Mittel einzusetzen, um zu einer gerech- ten Lösung des Problems beizutragen. Garantie für den Erfolg dieses Kampfes bil- det die Tatsache, dass auch auf deutscher Sei- te, im eigenen Land, aufrechte Antifaschisten und Demokraten sich zusammenfinden, all je- ne, die sich nicht mit dem Vergessen, einer fal-  6     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG                        λήθη, στην ψευδο-«αναθεώρηση» μιας ζο- φερής ιστορικής αλήθειας, και συμπαρατάσ- σονται στο πλευρό των Ελλήνων αγωνιστών της Αντίστασης και του ελληνικού λαού. schen «Revision», einer bitteren historischen Wahrheit begnügen, und sich auf die Seite der griechischen Widerstandskämpfer und des griechischen Volkes stellen. Μανώλης Γλέζος Πρόεδρος του Εθν. Συμβουλίου ∆ιεκδίκησης Γερμανικών Επανορθώσεων Γεώργιος- Αλ. Μαγκάκης Πρόεδρος της «Ενωμένης Εθνι- κής Αντίστασης» 1941-44» † Πέτρος Ανταίος Γεν. Γραμματέας της «Ενωμένης Εθνικής Αντίστασης 1941-44» Manolis Glesos Präsident des «Nationalrates zur Forderung deutscher Kriegsschulden» Georgios Al. Mangakis Präsident der «Be- wegung Vereinigter Nationaler Wider- stand 1941-1944» † Petros Antaios Generalsekretär der «Bewegung Vereinigter Natio- naler Widerstand 1941-1944»  7 Οι ερπύστριες βεβηλώνουν τον Ιερό Βράχο. (Από το βιβλίο Εικόνες Κατοχής) Die Panzerraupen schädigen den heiligen Felsen. (Von dem Buch, Bilder der Besatzung)   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Η επίλυση του προβλήματος των αποζημιώσεων. Νομικό και ηθικό χρέος... Άνοιγμα της Ημερίδας (25 Νοεμβρίου 1998) από τον καθηγητή και πρώην Υπουργό Γεώργιο-Αλέξανδρο Μαγκάκη ΑΓΑΠΗΤΟΙ ΦΙΛΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΙ, συναγω- νιστές και συμμαχητές. Έχουν περά- σει πάνω από πενήντα τρία χρόνια από τον τερματισμό του πολέμου και το θέ- μα της καταβολής των γερμανικών πολεμι- κών επανορθώσεων στην Ελλάδα δεν έχει ακόμα ρυθμιστεί. Και ας είναι ένα βαρύτατο και πεντακάθαρο ηθικό χρέος. Οι λόγοι του ιστορικά παράδοξου και ηθικά απαράδεκτου αυτού γεγονός είναι πολλοί. Λόγοι, που όμως μόνο εξηγούν και σε καμιά περίπτωση δεν δικαιολογούν την αφόρητη αυτή αποτελμάτωση. Τώρα, όμως, η κατάσταση αυτή έχει αρχίσει να μεταβάλ- λεται. Στη μεταβολή αυτή συμβάλλουν: Πρώτον: Η σύναψη της Συμφωνίας της Μόσχας του 1990. Η συμφωνία αυτή καταρ- τίστηκε μεταξύ, από τη μια μεριά, των δύο τότε γερμανικών κρατών (του δυτικού και του ανατολικού) και, από την άλλη, των τεσ- σάρων δυνάμεων κατοχής της Γερμανίας, δηλαδή των ΗΠΑ, της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Σοβιετικής Ένωσης. Γι’ αυτό ονομά- στηκε και «Συμφωνία 2+4». Η Συμφωνία αυτή θεωρείται σύναψη Συνθήκης Ειρήνης. Προβλέπει δε και για το θέμα της καταβολής, από την ενιαία πια Γερμανία, των οφειλόμενων πολεμικών απο- Tagung mit dem thema: Die Lösung der Entschädi- gungsfrage: juristische und moralische Verpflichtung Eröffnung der Tagung (25. November 1998) durch Prof. Georgios - Alexandros Mangakis, ehem. Minister LIEBE FREUNDINNEN, liebe Freunde und Mitkämpfer, es sind mehr als 53 Jahre nach dem Ende des Krieges vergangen, und die Frage der Leistung der deutschen Kriegsent- schädigungen an Griechenland wurde noch immer nicht geklärt, obwohl dies eine schwe- re und offenkundige moralische Schuld ist. Die Gründe für dieses historisch paradoxe und mo- ralisch inakzeptable Geschehen sind vielfältig. Es sind Gründe, die aber nur erklären und in keiner Weise die unerträgliche Gleichgültigkeit entschuldigen. Nun aber beginnt sich die Lage zu ändern. Zu dieser Änderung tragen bei: Erstens: Der Abschluss des Vertrages von Moskau im Jahre 1990. Dieser Vertrag wurde auf der einen Seite von den damaligen zwei deutschen Staaten (dem westlichen und dem östlichen) und auf der anderen von den vier Besatzungsmächten in Deutschland (U.S.A., England, Frankreich und der Sowjetunion) ab- geschlossen. Deshalb wurde der Vertrag «2 + 4 Vertrag» genannt. Dieser Vertrag gilt als Friedensvertrag. Er sieht auch die Leistung von Kriegsentschädigungen durch das vereinte Deutschland an die Länder und Opfer der na- zistischen Grausamkeit während des 2. Welt- kriegs vor. Der Vertrag setzt sogar fest, dass die interes-  8     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG            ζημιώσεων στις χώρες και στα θύματα που υπέστησαν κατά τη διάρκεια του Β ́ Πα- γκόσμιου πολέμου τη ναζιστική θηριωδία. Ορίζει, μάλιστα, ότι εντός μιας πενταετίας, δηλαδή ως το 1995, οφείλουν οι ενδιαφερό- μενες χώρες να θέσουν το θέμα των διεκ- δικήσεών τους στη Γερμανική Κυβέρνηση. Αλλιώς η αξίωσή τους παραγράφεται. Με βάση αυτή τη Συμφωνία της Μόσχας δόθηκαν ήδη αποζημιώσεις στη Ρωσία, την Πολωνία και το Ισραήλ, πέραν εκείνων, που τους είχαν σε διάφορα χρονικά διαστήμα- τα χορηγηθεί. Η Ελληνική Κυβέρνηση υπέβαλε το 1995, λίγο πριν εκπνεύσει η πενταετής προθε- σμία, σχετική διπλωματική διακοίνωση διά του Πρέσβη μας στη Βόννη. Στη διακοίνω- ση αυτή η Γερμανική Κυβέρνηση απάντησε αρνητικά, με ασυνήθιστη ταχύτητα (αυθη- μερόν) και κατηγορηματικότητα, πράγμα που δηλώνει τουλάχιστον νευρικότητα και αμηχανία. Το θέμα είναι, επομένως, και από τη σκοπιά της Συμφωνίας της Μόσχας, α- νοικτό προς ρύθμιση. ∆εύτερον: Με τη Συμφωνία της Μόσχας, που έχει χαρακτήρα εναλλακτικής συνθή- κης ειρήνης, επήλθε η ενοποίηση της Γερμα- νίας. Έτσι υλοποιήθηκε και αυτή η προϋπό- θεση, που, κατά μια ερμηνεία, μπορούσε να συναχθεί από τη Συμφωνία της Βόννης το 1952, η οποία όριζε ως διάδοχο του Γ ́ Ράιχ την ενοποιημένη Γερμανία, πρόβλεπε δε τη σχετική αναβολή εκπλήρωσης της υποχρέ- ωσης καταβολής πολεμικών αποζημιώσεων ως την υπογραφή συνθήκης ειρήνης. Τρίτον: Η Γερμανική Κυβέρνηση προ- σέφυγε στον Άρειο Πάγο και ζητά την α- ναίρεση της απόφασης του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς, που επιδίκασε αποζημιώσεις sierten Länder innerhalb von fünf Jahren, d.h. bis 1995 der deutschen Regierung die Frage der Kriegs- entschädigungen vorlegen sollen. Ansonsten ver- jähre ihr Anspruch. Auf Grund dieses Vertrags von Moskau wurden bereits Kriegsentschädigungen an Russland, Polen und Israel gezahlt, die über die zu verschiedenen Zeiten geleisteten Zah- lungen hinausgingen. Die griechische Regie- rung hat im Jahr 1995, kurz vor Ablauf der Fünfjahresfrist, eine entsprechende diplo- matische Note durch den griechischen Bot- schafter in Bonn übereichen lassen. Auf die- se Note antwortete die deutsche Regierung negativ, mit ungewöhnlicher Schnelligkeit (noch am gleichen Tag) und Entschiedenheit, was zumindest Nervosität und Verlegenheit verrät. Die Frage ist also auch im Hinblick auf den Vertrag von Moskau noch offen. Zweitens: Durch den Vertrag von Mos- kau, der den Charakter eines alternierenden Friedensvertrages besaß, kam die Vereinigung Deutschlands zustande. In diesem wurde auch die Voraussetzung erfüllt, welche, einer Interpretation zufolge, aus dem Vertrag von Bonn aus dem Jahre 1952 gefolgert werden kann. Nach diesem Vertrag wurde das ver- einte Deutschland als Nachfolger des Dritten Reiches bestimmt und ein Aufschub der Ver- pflichtungen zur Leistung von Kriegsentschä- digungen bis zur Unterzeichnung eines Frie- densvertrages vorgesehen. Drittens: Die deutsche Regierung legte beim Areopag (oberstes griechisches Verfas- sungsgericht) Beschwerde ein und verlangte die Aufhebung des Urteils des Landgerichts der Stadt Livadia, welches über eine Entschädigung der Opfer der nazistischen Unmenschlichkeiten fürdie Massaker von Dorf Distomo urteilte. Auf  9  MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ        Στη διακοίνωση της Ελληνικής Κυβέρνησης, η Γερμανική απάντησε αρνητικά με ασυνήθιστη ταχύτητα (αυθημερόν), πράγμα που δηλώνει τουλάχιστον νευρικότητα και αμηχανία. της καταβολής των γερμανι- κών πολεμικών επανορθώσε- ων στην Ελλάδα. Ιδιαίτερη προσοχή όμως πρέπει να δοθεί και στην υ- ποχρέωση της Γερμανίας να εξοφλήσει το λεγόμενο «ανα- γκαστικό κατοχικό δάνειο», το οποίο «διατάχθηκε» η κα- τοχική κυβέρνηση αδρεικέ- λων στην Ελλάδα να χορηγή- σει στη Γερμανία. Η δεσμευτικότητα της υ- ποχρέωσης αυτής είναι ανυ- ποχώρητη για δύο λόγους, στα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας για τη σφαγή στο ∆ίστομο. Έτσι, όμως, η Γερμα- νία αποδέχθηκε έμπρακτα την αρμοδιότητα των ελληνικών δικαστηρίων να αποφασίζουν για το θέμα των γερμανικών πολεμικών επα- νορθώσεων και αποδυνάμωσε τον ισχυρι- σμό της ότι στο θέμα αυτό ισχύει ο θεσμός της ετεροδικίας, αυτόν ακριβώς τον οποίο επικαλείται. Με τα νεότερα αυτά γεγονότα έχει ανοί- ξει ο δρόμος για την επίλυση του θέματος diese Weise akzeptierte Deutschland praktisch die Zuständigkeit der griechischen Gerichte, über die Frage der deutschen Kriegsentschädi- gungen zu entscheiden und entkräftete hiermit ihre eigene Behauptung, dass für diese Frage das Prinzip der Staatenimmunität gelte, wel- ches sie beanspruche. Mit diesen neuen Tatsa- chen ist der Weg zur Leistung der deutschen Kriegsreparationen an Griechenland frei. Besondere Beachtung muss aber der Ver- pflichtung Deutschlands auf Rückzahlung der so genannten «Zwangs -Besatzungsanleihe» ge- schenkt werden, die an Deutschland zu zahlen die Besatzungsregierung griechischer Kollabora- teure «verpflichtet» wurde. Die Rechtsverbind- lichkeit dieser Verpflichtung ist aus zwei Grün- den unverzichtbar: aus einem rechtlichen und einem moralischen. Rechtlich: Stützt sich diese Verbindlichkeit auf klare juristische Vorschriften und wird auf eine durch nichts zu erschütternde Weise von dem folgenden eigenartigen Vorfall gestärkt. Wenige Wochen vor dem Zusammenbruch des nazisti- schen Deutschlands erkannten die Verantwort- lichen der damaligen Deutschen Zentralbank, der Reichsbank, ausdrücklich an, die Verbindlich- keit dieser deutschen Schuld an Griechenland” mit einem Gutachten an das deutsche Finanz- ministerium, die «für zukünftige Zwecke» - wie verbindlich gesagt wurde- auf ungefähr 476 Mil- lionen damalige Mark geschätzt wurde. Moralisch: Stützt sich die absolute Verpflich- tung zur Rückzahlung dieser Anleihe auf die Tatsache, dass deren Zahlung «mit der Pistole an der Schläfe» einer der Hauptgründe für die wirtschaftliche Verelendung und für den Hun- gertod von mindestens 300.000 Griechen war. Es ist daher keine Übertreibung zu sagen, dass diese Anleihe eine historisch einmalige Form des  ένα νομικό και έναν ηθικό. Νομικά, η δεσμευτικότητα αυτή στηρίζε- ται σε σαφέστατους νομικούς κανόνες, ενι- σχύεται δε κατά τρόπο ατράνταχτο και από το εξής σπάνιας ιδιομορφίας γεγονός: Λίγες εβδομάδες πριν από την κατάρρευ- ση της ναζιστικής Γερμανίας, οι αρμόδιοι της τότε Γερμανικής Κεντρικής Τράπεζας, της Reichsbank, αναγνώρισαν ρητά, με γνωμάτευ- ση που υπέβαλαν στο Γερμανικό Υπουργείο Οικονομικών, τη δεσμευτικότητα αυτού του «γερμανικού χρέους προς την Ελλάδα», το οποίο μάλιστα αποτιμήθηκε «για μελλοντική  10  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG χρήση» –όπως δεσμευτικά ειπώθηκε– σε πε- ρίπου, τότε, 476 εκατομμύρια μάρκα. Ηθικά, η απόλυτη δεσμευτικότητα της υ- ποχρέωσης εξόφλησης του δανείου αυτού στηρίζεται στο γεγονός ότι η σύναψή του «με το πιστόλι στον κρόταφο» υπήρξε μια από τις κύριες αιτίες της οικονομικής εξαθλίωσης και του θάνατου από την πείνα τουλάχιστον 300.000 Ελλήνων. ∆εν είναι έτσι υπερβολή να παρατηρηθεί ότι το δάνειο αυτό συνιστά ιστορικά πρωτοφανή μορφή τέλεσης του πιο αποκρουστικού εγκλήματος, του «εγκλήμα- τος της γενοκτονίας», που διαπράχθηκε μά- λιστα με μια μέθοδο αποκρουστικά τεχνο- κρατική, με όργανο, συγκεκριμένα, τον τρα- πεζικό μηχανισμό εκτύπωσης πληθωριστικού χρήματος. Για όλους αυτούς τους λόγους η επίλυση του θέματος των οφειλόμενων γερμανικών πολεμικών επανορθώσεων σε όλες του τις πτυχές συνιστά νομική και ηθική αναγκαιό- τητα. Η επίλυση δε αυτή θα αποτελέσει και την καλύτερη βάση, που πάνω της μπορεί να στηριχθεί μια εγκάρδια, ανέφελη φιλική σχέ- ση ανάμεσα στους λαούς μας, στον ελληνικό και το γερμανικό, οι οποίοι, μαζί και με τους άλλους ευρωπαϊκούς λαούς, μοχθούν για την οικοδόμηση της Ενωμένης Ευρώπης. Η επίλυση όμως αυτή απαιτεί αγώνα, που πρέπει να τον διεξάγουμε επίμονα και απο- φασιστικά όλοι μαζί και από τις δύο πλευ- ρές. Όλοι μαζί όσοι πιστεύουμε, και στην Ελλάδα και στη Γερμανία, ότι το ηθικό χρέ- ος δεν παραγράφεται ποτέ και ότι η φιλία, που στηρίζεται στη δικαιοσύνη και την ηθική συνέπεια, είναι κοινή μας υπόθεση, για την οποία αξίζει ν’ αγωνιζόμαστε. Στο πνεύμα αυτό ανοίγουμε τη σημερινή μας συζήτηση. abstoßenden Verbrechens des Völkermords darstellt, der mit technokratischen Methoden begangen wurde, konkret mit der Vermittlung des Bankmechanismus, der inflationäres Geld gedruckt hat. Aus allen diesen Gründen stellt die Lösung der Frage der geschuldeten deutschen Kriegsent- schädigungen in all ihren Formen eine juristische und moralische Notwendigkeit dar. Die Lösung dieser Frage bildet auch die beste Grundlage, für die herzliche und ungetrübte Freundschaft un- serer Völker - des Griechischen und des Deut- schen -, welche sich gemeinsam mit den ande- ren europäischen Völkern um den Bau des Vereinten Euro- pa bemühen. Aber diese Lösung erfor- dert einen Kampf, den wir alle zusammen, auf beiden Seiten, (sowohl auf griechi- scher, als auch auf deutscher Seite) beharrlich und ent- schieden führen müssen. Wir alle, die in Griechenland und in Deutschland glauben, dass die moralische Schuld niemals verjährt und dass die Freundschaft, die sich auf die Gerechtigkeit und die mora- lische Verantwortung stützt, unsere gemeinsame Aufgabe ist, sind über- zeugt, dass es sich lohnt, dafür zu kämpfen. Auf die Note der griechischen Regierung antwortete die deutsche, mit ungewöhnlicher Schnelligkeit, negativ (am selben Tag). Eine Tatsache, die mindestens Nervosität und Verlegenheit verrät.   Auszug eines Briefes des Leiters der Wi- derstandsorganisation P.E.A.N. K. Perrikos, bevor er exekutiert wurde, an seine Toch- ter, in dem er sie auffordert, dafür zu arbei- ten, dass die Kriege aufhören sollten, es allen Menschen wohl ergehe, alle Staaten sich ver- einten und die Welt glücklich werde.  11   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Η οικονομική καταστροφή της Ελλάδας και οι νόμιμες απαιτήσεις επανορθώσεων Ομιλία του καθηγητή Οικονομικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πειραιά Αθανασίου Καλαφάτη Ι. Η ∆ημιουργία του Κατοχικού ∆ανείου Η εισβολή του Γερμανικού Στρατού στην Ελλάδα σημαίνει και την «εισβολή στην Ελ- ληνική Οικονομία». Η κάλυψη των αναγκών συντήρησης των γερμανικών στρατευμάτων και των πολεμικών επιχειρήσεων επιχειρεί- ται, σε μια πρώτη φάση, να καλυφθούν με την έκδοση χαρτονομίσματος των ιταλικών και γερμανικών Αρχών Κατοχής, που ανταλ- λάσσονται με ελληνικές δραχμές. Η πρακτι- κή αυτή θα ισχύσει ως τις 18 Ιουλίου 1941, οπότε θα επέλθει συμφωνία μεταξύ των δυνάμεων κατοχής και της κατοχικής ελλη- νικής κυβέρνησης. Με τη συμφωνία αυτή η κάλυψη των αναγκών των Αρχών Κατοχής θα αντιμετωπίζεται με προκαταβολές σε δραχμές, που θα εκδίδονται από την Τρά- πεζα της Ελλάδος, το δε ποσόν εξαγοράς θα θεωρείται ως επιστροφή και μείωση του χρέους από τις Αρχές Κατοχής. Σε εκτέλεση της συμφωνίας αυτής ορί- στηκε όπως το Ελληνικό Κράτος καταβάλει στο Στρατό Κατοχής 3 δισεκατομμύρια το μήνα για τις δαπάνες Κατοχής. Τα ποσά που τελικά καταβλήθηκαν από τον Αύγουστο του 1941 ως το τέλος ∆εκεμβρίου του ιδί- ου έτους ήταν κατά πολύ μεγαλύτερα από Die Wirtschaftliche Katastrophe Griechenlands und die rechtlichen Ansprüche auf Reparationen Rede des Professors für Wirtschaftsgeschichte an der Universität Piräus Athanassios Kalafatis I. Die Entstehung der Besatzungsanleihe Der Überfall der deutschen Wehrmacht auf Griechenland bedeutete auch den «Überfall auf die griechische Wirtschaft». Die Deckung der Unterhaltungskosten der deutschen Mi- litärstreitkräfte erfolgte in der ersten Phase durch den Druck von Papiergeld seitens der italienischen und deutschen Besatzungsbe- hörden, die in griechischen Drachmen um- gewechselt wurden. Diese Handhabe wur- de bis zum 18. Juli 1941 durchgeführt. Danach kam es zu einem Abkommen zwischen den Besatzungstruppen und der griechischen Re- gierung der Besatzungszeit. Nach dieser Ver- einbarung wurden die notwendigen Bedürf- nisse der Besatzungsmächte durch Voraus- zahlungen von Drachmen seitens der Bank von Griechenland befriedigt: Die Kaufsumme galt als Rückzahlung und Reduzierung der Schulden der Besatzungsmächte. In Ausführung dieses Abkommens wurde bestimmt, dass der griechische Staat 3 Mrd. Drachmen pro Monat der Besatzungsmacht als Besatzungskosten zu zahlen hätte. Die Be- träge, die schließlich von August 1941 bis En- de des gleichen Jahres bezahlt wurden, wa- ren bedeutend höher als diejenigen, die der   12     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG               Επάνω: Απαγχονισμός 17 ομήρων στη Φλώρινα (25.7.1943). Κάτω: Οι Ναζί καίνε τα χωριά. (Ξυλογραφία του Κώστα Πλακωτάρη) Oben: Aufhängung 17 Geisel in Florina (25. November 1943). Unten: Die Nazis brennen die Dörfer nieder. (Kostas Plakotaris, Xylographie)  13   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       ό,τι όριζε η σχετική συμφωνία. Σύμφωνα με τον καθηγητή Π. ∆ερτιλή, στο διάστημα αυτό καταβλήθηκαν από την Τράπεζα Ελλα- δος 20 δισεκατομμύρια δραχμές, χωρίς να υπολογισθούν οι δαπάνες των Αρχών Κα- τοχής που καλύπτονταν από τον ελληνικό προϋπολογισμό. Και αυτή η υπέρβαση ενός ποσού υψηλά καθοριζόμενου από τη συμ- φωνία, λάμβανε χώρα όταν η Ελληνική Οι- κονομία αδυνατούσε να καταβάλει ένα πο- σό ανώτερο από 200 εκατομμύρια το μήνα και όταν, επιπλέον, τα έσοδα του τρέχοντος προϋπολογισμού, δηλαδή του έτους 1941- 42 δεν υπερέβαιναν τα 12 δισεκατομμύρια, 9 από τα οποία θα κάλυπταν τις πληρωμές των δημοσίων υπαλλήλων. Άλλωστε η Ελληνική Οικονομία είχε ήδη υποστεί τις αρνητικές συνέπειες του πολέ- μου και των πρώτων μηνών της Κατοχής. Το 1941 το εθνικό εισόδημα υπολογίζονταν σε 25 δισεκατομμύρια πραγματικές δραχμές προπολεμικές, όταν το 1939 είχε φθάσει τα 60 δισεκατομμύρια. Αυτή η επαχθής επιβάρυνση της Ελλη- νικής Οικονομίας, με τους φοβερούς κοι- νωνικούς αντικτύπους της, θα ωθήσει την κατοχική ελληνική κυβέρνηση να ζητήσει την παρέμβαση του Γ ́ Ράιχ. Όμως τα αιτή- ματα αυτά δεν βρίσκουν ανταπόκριση και οι προκαταβολές αυξάνονται, με συνέπεια να αυξάνεται παραπέρα ο πληθωρισμός. Τελικά, η ολοένα και μεγαλύτερη επι- δείνωση της οικονομικής κατάστασης –και, κατ’ επέκταση, της κοινωνικής– θα οδηγή- σει στη συμφωνία της 14ης Μαρτίου 1942. Η συμφωνία αυτή έγινε στη Ρώμη και την υπέγραψαν οι κυβερνήσεις της Γερμανίας και της Ιταλίας. Τη λύση για την άρση του αδιεξό- δου πρότεινε ο Ιταλός τραπεζίτης και οικονο- diesbezügliche Vertrag festgesetzt hatte. Laut Professor P. Dertilis wurden während dieses Zeitraums 20 Mrd. Drachmen von der Bank von Griechenland bezahlt, ohne diejenigen Ausgaben der Besatzungsmächte zu berück- sichtigen, die vom griechischen Staatshaushalt gedeckt wurden. Und diese Überschreitung des Betrages, der bereits durch das Abkom- men hoch festgesetzt worden war, wurde vollzogen, als die griechische Wirtschaft nicht in der Lage war, mehr als 200 Mio. Drachmen im Monat zu leisten und als darüber hinaus die Einnahmen des Staatshaushalts des Jahres 1941/42 12 Mrd. Drachmen für die Gehälter der Beamten bestimmt waren. Außerdem hatte die griechische Wirt- schaft bereits die negativen Folgen des Krie- ges und der ersten Monate der Besatzung zu spüren bekommen. Im Jahre 1941 wurde das Nationaleinkommen auf 25 Mrd. reale Drachmen des Vorkriegsjahres geschätzt, während im Jahre 1939 60 Mrd. Drachmen betrug. Diese schwere Belastung der griechischen Wirtschaft mit ihren schrecklichen sozialen Rückwirkungen brachte die griechische Re- gierung der Besatzungszeit dazu, ein Einlen- ken des 3. Reiches zu erbitten. Diesem Ver- langen wurde jedoch nicht stattgegeben und die Vorauszahlungen stiegen weiter, mit dem Ergebnis, dass die Inflation weiter anstieg. Schließlich führte die sich immer mehr ver- schlechternde wirtschaftliche und soziale Lage zum Abkommen vom 14. März 1942. Dieses Abkommen wurde in Rom von den Regierungen Deutschlands und Italiens unterzeichnet. Den Weg aus dieser Sackgasse fand der Bankier und Wirtschaftsbevollmäch- tigte Italiens in Griechenland D’ Agostino. Auf   14     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG            μικός πληρεξούσιος της Ιταλίας στην Ελλάδα Ντ’ Αγκοστίνι. Με βάση τη συμφωνία αυτή, οι κατά μήνα αναλήψεις που θα υπερβαίνουν το όριο του 1,5 δισεκατομμυρίου δραχμών, που αντιπροσωπεύουν τα έξοδο Κατοχής, θα χρεώνονταν στην Ελλάδα ως δάνειο προς τη Γερμανία και την Ιταλία. ΙΙ. Πολιτική οικονομικού σφετερισμού και επιπτώσεις Ο σκοπός των καθεστώτων κατοχής συνί- στατο στην οικονομική πολιτική της «από- σπασης». Έτσι, βασική αρχή στην οποία προχώρησε η οικονομική διαχείριση των κατακτητών ήταν η μεγαλύτερη δυνατή οι- κειοποίηση και χρήση των αναγκαίων πό- ρων από την Ελλάδα. Η πολιτική αυτή οδηγεί στην επίταξη και κατάσχεση των αποθεμάτων και των παρα- γωγικών μέσων της χώρας. Για την πραγμα- τοποίηση των τελευταίων, απαιτούνται μέ- τρα και μέθοδοι που θα συμβάλλουν στην απόσπαση των κρυμμένων αποθεμάτων, στη σύλληψη της νέας παραγωγής και στην κινητοποίηση της εργασίας. Η επίτευξη των δύο πρώτων στόχων απαιτεί συνεργασία με τον κατακτητή, που γίνεται δυνατή κάτω από την παροχή χρηματικών αμοιβών. Έτσι, στην αρχή της κατοχής, οι κατακτητές κά- νουν χρήση μεγάλης ποσότητας χρήματος για να διευκολύνουν τους συνεργάτες τους και να παρακάμψουν τις δυσκολίες της επί- ταξης, αγοράζοντας τα αναγκαία αγαθά με το εκδιδόμενο από αυτούς χαρτονόμισμα. Με τη συμφωνία της 14ης Μαρτίου 1942, θεσμοποιείται παραπέρα αυτός ο τρόπος απόσπασης αγαθών και παραγωγικών πόρων. Οι ολοένα μεγαλύτερες αντιστάσεις στην επίταξη –αντιστάσεις που συνδέονται με την Grund des neuen Abkommens wurden Aus- zahlungen, die 1.5 Mrd. Drachmen pro Monat überstiegen und Besatzungskosten darstell- ten, Griechenland als Anleihe an Deutschland und Italien in Rechnung gestellt. Da die griechische Regierung nicht hinzu- gezogen wurde war Griechenland bei diesen Verhandlungen nicht vertreten. II. Politik der widerrechtlichen wirtschaftlichen Besitzergreifung und deren Auswirkungen So bestand das Grundprinzip der wirtschaft- lichen Verwaltung der Besatzer in der effek- tivsten Eintreibung und dem Gebrauch der erforderlichen Geldmittel aus Griechenland. Diese Politik führte zur Beschlagnahme und Requisition der Reserven und Produktions- mittel des Landes. Zur Realisierung der letz- teren waren Mittel und Methoden erforder- lich, die zur Einziehung der versteckten La- gerbestände, zur Aufnahme neuer Produk- tion und zur Mobilisierung der Arbeitskräfte beitrugen. Die Verwirklichung der ersteren beiden Ziele erforderte die Zusammenar- beit mit den Besetzten, die durch Geldzah- lungen ermöglicht wurde. So machten die Er- oberer zur Beginn der Besatzung Gebrauch von großen Geldmitteln, um ihre Mitarbeiter zu unterstützen und um die Schwierigkeiten der Beschlagnahme zu umgehen, indem sie die notwendigen Güter mit dem von ihnen gedruckten Papiergeld kauften. Mit dem Abkommen vom 14. März 1942 wurde diese Art der Abziehung von Gütern und Produktionsmitteln zur ständigen Instituti- on. Der immer größer werdende Widerstand gegen die Requirierung, ein Widerstand, der mit der Verstärkung der Widerstandsbewe- gung und dem steigendem Bedarf der deut-  15   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ        Στο ∆ίστομο, στα Καλάβρυτα, στο Κομμένο... Από την Κρήτη ως την Ήπειρο ο θρήνος για τις ναζιστικές θηριωδίες ήταν ίδιος... (Γ. Βελισσαρίδης: Θρήνος για τη σφαγή) In Distomo, Kalavryta, Kommeno, von Kreta bis Epirus war die Wehklage wegen der Nazi- Bestialität die gleiche. (G. Velissaridis: Wehklage für die Massaker)       SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG            ενδυνάμωση του αντιστασιακού κινήματος– και οι επαυξανόμενες ανάγκες των γερμανι- κών επιχειρήσεων ωθούν σε επέκταση των δαπανών κατοχής και των πιστώσεων. Τον ∆εκέμβριο του 1942 οι ετήσιες συνολικές δα- πάνες κατοχής και πιστώσεις, ανερχόμενες σε 150.000 δισ. δραχμές, θα έχουν επταπλα- σιαστεί, σε σχέση με τις συνολικές δαπάνες του έτους 1941· τον ∆εκέμβρη του 1943 θα έχουν δεκαπενταπλασιαστεί, ανερχόμενες σε 310.000 δισ. δραχμές και τον Σεπτέμβριο του 1944 θα έχουν εξηνταπλασιαστεί –πάντα σε σχέση με το σύνολο του 1941– ανερχόμε- νες σε 1.130.000 δισ. δραχμές. Οι δαπάνες αυτές καλύπτονται από νέας κοπής χρήμα και σ’ αυτές προστίθενται και οι δαπάνες του Ελληνικού κράτους, προκαλώ- ντας έτσι μεγάλη επιβάρυνση της νομισματι- κής κυκλοφορίας πάνω στις τιμές. Η αύξηση της νομισματικής κυκλοφορίας συνεπάγεται έτσι υποτίμηση της δραχμής που, με τη σει- ρά της, επιδρά στην κατανομή του εισοδή- ματος και θίγει πρώτιστα τους μισθωτούς και τους εργάτες. Την ίδια στιγμή η απόκρυψη των αγαθών και ο έλεγχος οδηγούν στη μαύ- ρη αγορά, μέσα και γύρω από την οποία νέα κοινωνικά στρώματα αναδεικνύονται και άλ- λα υποχωρούν, καθώς αγοραστές σ’ αυτή την αγορά είναι οι συνεργάτες των κατακτητών και οι αγοραστές τροφίμων, που ρευστοποι- ούν τις περιουσίες τους. ΙΙΙ. Οι υπολογισμοί του Κατοχικού ∆ανείου Από την επισκόπηση της σχετικής βιβλιογρα- φίας διακρίνουμε τους υπολογισμούς, που έχουν γίνει από τους καθηγητές Π. ∆ερτιλή, Α. Αγγελόπουλο, Τράπεζα της Ελλάδος και Σπύρο Χατζηκυριάκο, υποδιοικητή της Τρά- πεζας της Ελλάδος στα χρόνια της Κατοχής. schen Unternehmungen zusammenhing, führ- ten zu einer Erhöhung der Besatzungskosten und der Kredite. Im Dezember 1942 beliefen sich die jährlichen Besatzungskosten und Kre- dite auf 150.000 Mrd. Drachmen. Das bedeu- tete eine siebenfache Steigerung im Verhältnis zu den Gesamtausgaben des Jahres 1941. Im Dezember 1942/43 waren sie auf das fünf- zehnfache gestiegen, nämlich auf 310.000 Mrd. Drachmen und im September 1944 war ei- ne sechzigfache Steigerung auf 1.130.000 Mrd. Drachmen zu verzeichnen, stets im Verhältnis zu den Gesamtkosten des Jahres 1941. Diese Ausgaben wurden durch den Druck neuen Geldes gedeckt. Dazu kamen noch die Aus- gaben des Staates, was eine große Belastung des Geldumlaufs auf die Preise bewirkte. Die Erhöhung des Geldumlaufs hat eine Abwer- tung der Drachme zur Folge, welche sich ih- rerseits wiederum auf die Einkommensver- teilung auswirkte und so in erster Linie die Lohnabhängigen und Arbeiter berührte. Im gleichen Augenblick führte das Verstecken von Gütern und ihrer Kontrolle zur Entste- hung eines schwarzen Marktes, in dem und um den sich neue soziale Schichten bildeten bzw. andere verschwanden, da die Käufer auf diesem Markt einerseits Kollaborateure der Besatzer waren, andererseits Käufer von Nah- rungsmitteln, welche ihr Vermögen verflüssi- gen wollten. III. Die Berechnung der Besatzungsanleihe Durch eine Übersicht der entsprechenden Bi- bliographie gelangen wir zu den Berechnun- gen, die von den Professoren P. Dertilis und A. Angelopoulos, der Bank von Griechenland und Spyros Hatzikyriakos, dem Vizegouver- neur der Bank von Griechenland, während  17  MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Το 1964 ο Σπύρος Χατζηκυριάκος θα υπολογίσει, με τη βοήθεια γερμανικών στοιχείων, τις προκαταβολές λίγους μήνες πριν από το τέλος του πολέμου σε 38 εκα- τομμύρια λίρες. Κατά τον Α. Αγγελόπουλο, το ποσό αυτό θα ανέλθει στο τέλος του πολέμου σε 45 εκατομμύρια λίρες ή 4.050 εκατομμύρια δολάρια, από τα οποία 3.500 εκατομμύρια αφορούν προκαταβολές προς τη Γερμανία. Το ποσό αυτό, ανατοκιζόμενο με 3%, απέδιδε το 1991, σύμφωνα πάντα με τον Α. Αγγελόπουλο, το ποσό των 13 δισε- κατομμυρίων δολαρίων. Το ποσό αυτό γίνε- ται δεκτό και από νεότερους ερευνητές. Κατά μια άλλη πρόσφατη εκτίμηση, το ποσό του Κατοχικού δανείου σε σημερινές τιμές είναι 18 δισεκατομμύρια δολάρια. IV. Οι υπολογισμοί των Πολεμικών Επανορθώσεων Οι πολεμικές επανορθώσεις, σύμφωνα με τον καθηγητή Α. Αγγελόπουλο, αφορούν τις καταστροφές (ζημιές) που προξένησε ο κατακτητής στον υλικό και τεχνικό πλού- το και το γενικότερο οπλισμό της χώρας. Άλλοι μελετητές ενσωματώνουν στο πο- σό αυτό ό,τι αφαίρεσε και λήστευσε από τον εθνικό πλούτο ο κατακτητής. Μερικοί ακόμη υπολογίζουν τις ζημιές στο έμψυχο εθνικό κεφάλαιο και στο εθνικό εισόδημα, όπως και τις ζημιές από την καθυστέρηση των αποζημιώσεων, ενώ σε ορισμένες εκτι- μήσεις συμπεριλαμβάνονται μόνο οι θετι- κές ζημιές και σ’ άλλες υπολογίζονται και οι μελλοντικές συνέπειες από τις ζημιές. Εκτιμήσεις συστηματικές για το σύνολο των ζημιών αυτών δεν έχουμε. Από την επι- σκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας έχου- με τους παρακάτω υπολογισμούς, που άλλοι der Besatzungszeit vorgenommen wurde.1964 schätzte Spyros Hatzikyriakos mit Hilfe deut- scher Daten die Höhe der Vorauszahlungen bis wenige Wochen vor Kriegsende, auf 38 Mio. Lira. Laut A. Angelopoulos erhöhte sich dieser Betrag bei Kriegsende auf 45 Mio. Lira oder 4.050 Mio. USD, von denen 3.500 Mio. USD auf Vorauszahlungen an Deutschland beruhten. Mit einem Zinssatz von 3% ergä- be dieser Betrag - nach A. Angelopoulos - die Summe von 13 Mrd. USD. Dieser Betrag wur- de von Forschern auch später bestätigt. Nach einer anderen kürzlich erfolgten Schätzung beläuft sich die Summe der Besat- zungsanleihe zu heutigen Preisen, auf 18 Mrd. USD. IV. Die Berechnung der Kriegsreparationen Nach Prof. A. Angelopoulos betreffen die Kriegsreparationen, die Schäden, welche der Besatzer dem materiellen und technischen Reichtum und allgemein der Infrastruktur des Landes zugefügt hatten. Andere Gutachter schließen in diesen Betrag all das ein, was der Besatzer dem nationalen Reichtum geraubt oder um was er diesen vermindert hat. Einige andere berechnen auch die Schäden am Hu- mankapital, am Nationaleinkommen und die Schäden aus der Verzögerung der Entschädi- gungsleistungen. Einige Schätzungen berück- sichtigen nur die positiven Schäden während andere Stellen auch die zukünftigen Folgen der entstandenen Schäden in Rechnung. Systematische Schätzungen der Gesamt- höhe de Schäden liegen nicht vor. Aus einer Übersicht der entsprechenden Bibliographie haben wir die nachstehenden Berechnungen, von denen einige die Gesamtsumme der Forderungen betreffen und andere wieder-  18     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG             αναφέρονται στο σύνολο των απαιτήσεων και άλλοι στην περίοδο της Κατοχής. ◗ Οι υπολογισμοί του Α. Μπακάλμπαση, το 1945 Οι εκτιμήσεις αυτές αναφέρονται σε όλες τις πολεμικές ζημιές (υλικός εθνικός πλούτος, έμψυχο εθνικό κεφάλαιο, μειώσεις εθνικού εισοδήματος, καθυστέρηση επανορθώσεων) για την περίοδο της Κατοχής και ανεβάζουν το συνολικό ποσό των ζημιών σε 1.138 εκα- um nur die Forderungen der Besatzungszeit, berücksichtigen. ◗ Die Berechnungen von Bakalbassi aus dem Jahr 1945 Diese Schätzungen beziehen sich auf alle Kriegsschäden (materielles Nationalvermö- gen, nationales Humankapital, Verminderung des Nationaleinkommens, Verzögerung der Kriegsreparationen) für die Zeit der Besat- zung und erhöhen die Gesamtsumme der  19 Το έργο ολοκληρώθηκε... (Γ. Μανουσάκη, Ξυλογραφία) Das Werk wurde vollendet... (G. Manoussakis, Xylographie)   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       τομμύρια χρυσές λίρες Αγγλίας σε προπολε- μική αγοραστική δύναμη. ◗ Εκτιμήσεις της Ελληνικής Υπηρεσίας ∆ημοσίων Έργων το 1944 για την περίοδο της Κατοχής Πρόκειται για πρόχειρη εκτίμηση, που υπολογίζει τις συνολικές ζημιές σε 1 δισε- κατομμύρια χρυσές λίρες. ◗ Υπολογισμός του Α. Αγγελόπουλου, το 1946 Οι εκτιμήσεις αυτές υπολογίζονται μόνο στον υλικό πλούτο και σε ζημιές θετικές για την περίοδο της Κατοχής. Οι ζημιές αυτές διακρίνονται α) σε ζημιές τεχνικού πλού- του, β) σε ζημιές γεωργικού πλούτου και γ) σε ζημιές έργων και μέσων ασφαλείας της χώρας. Το σύνολο των ζημιών, σύμφωνα με αυτούς τους υπολογισμούς, ανέρχεται σε 3.172 εκατομμύρια δολάρια. ◗ Εκτίμηση-δήλωση του Α. Σμπαρούνη το 1946 στο Παρίσι: Σύμφωνα με αυτήν, οι συνολικές επανορθώσεις ανέρχονται σε 12 δισεκα- τομμύρια αγοραστικής αξίας 1938. ◗ Πέρα από τους υπολογισμούς, η «∆ια- συμμαχική Επιτροπή», η οποία συνήλθε στο Παρίσι στις 14 Ιανουαρίου 1946 για το δια- κανονισμό των γερμανικών επανορθώσεων, αναγνωρίζει ως οφειλή της Γερμανίας προς την Ελλάδα το ποσό των 7,1 δισεκατομμυρί- ων δολαρίων ΗΠΑ αγοραστικής αξίας 1938. ◗ Νεότεροι υπολογισμοί: Με βάση τις προ- ηγούμενες εκτιμήσεις και με πρόσθετα στοιχεία, άλλοι ερευνητές υπολογίζουν τις επανορθώσεις και μόνο για τις θετικές ζη- μιές σε 8,21 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ αγοραστικής αξίας 1938, που, ανατοκιζόμε- να με 3%, ανέρχονται σήμερα σε 40 δισε- κατομμύρια δολάρια. ◗ Άλλος υπολογισμός: Σε νεότερες προσεγγί- σεις, που επιχειρούνται στο βιβλίο του Μ. Κωστόπουλου Ένας πόλεμος που δεν έληξε Schäden auf 1.138 Mio. Gold Lira (England) zur Vorkriegskaufkraft. ◗ Schätzungen der griechischen Dienststelle für öffentliche Arbeiten im Jahre 1944 für die Be- satzungszeit: Es handelt sich um eine vorläufi- ge Schätzung, welche die Gesamtschäden auf 1 Milliarde Gold- Lira beziffert. ◗ Berechnung des A. Angelopoulos (1946): Die- se Schätzungen berücksichtigen nur die Schä- den der Besatzungszeit, sowie die Schäden in Bezug auf den materiellen Reichtum, Diese Schäden setzen sich wie folgt zusam- men: a) Schäden an technischem Reichtum. b) Schäden an landwirtschaftlichem Reich- tum. c) Schäden an öffentlichen und Sicher- heitseinrichtungen des Landes. Die Gesamt- höhe der Schäden beläuft sich nach diesen Schätzungen auf 3.172 Millionen USD. ◗ Schätzungserklärung von A. Sbarounis aus dem Jahr 1946 in Paris: Dieser Schätzung zu- folge beträgt der Gesamtwert der Repara- tionen 12 Milliarden USD (Kaufkraft 1938). ◗ Über diese Berechnungen hinaus, hat das «Alliiertenkomitee» auf seiner Tagung in Paris am 14. Januar 1946 zur Regelung der deutschen Reparationen anerkannt, dass Deutschland Griechenland die Summe von 7,1 Milliarden US - $ (Kaufkraft 1938) schuldet. ◗ Neue Berechnungen: Aufgrund der vorheri- gen Schätzungen und unter Berücksichtigung zusätzlicher Daten anderer Forscher, werden die Reparationen nur für die positiven Schä- den mit 8,21 Milliarden USD (Kaufkraft 1938) angegeben. Dieser Betrag beläuft sich heu- te bei einer Verzinsung von 3% auf 40 Mrd., USD. ◗ Andere Berechnungen: In seinem Buch «Ein Krieg, der noch nicht zu Ende ist» führt M. Kostopoulos neue Daten an, welche zeigen, dass   20     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG            ακόμη, παρουσιάζονται νέα στοιχεία, που δείχνουν ότι το 1944 οι ζημιές υπερβαίνουν το αναφερόμενο προηγούμενο των 8,21 δισ. δολαρίων σε τιμές 1938 και φθάνουν σήμερα τα 61 δισεκατομμύρια δολάρια. Σήμερα οι ελληνικές απαιτήσεις για πο- λεμικές επανορθώσεις περιλαμβάνουν πέντε κατηγορίες: α) Απαιτήσεις Α ́ Παγκοσμίου πολέμου, β) Απαιτήσεις περιόδου ουδετε- ρότητας, γ) Απαιτήσεις για καταστροφές Β ́ Παγκοσμίου πολέμου, δ) Επιστροφή αρχαιο- λογικού Θησαυρού και ε) Λοιπές απαιτήσεις. Στις λοιπές απαιτήσεις περιλαμβάνονται και αποζημιώσεις για τα θύματα της ναζιστικής τραγωδίας. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εξωτερικών, για την περίοδο του Α ́ Παγκοσμίου πολέ- μου, οι απαιτήσεις είναι 260 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, για την περίοδο ουδετε- ρότητας 153 εκατομμύρια δολάρια, για την περίοδο του Β ́ Παγκοσμίου πολέμου, 7,1 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ 1946. V. Συμπεράσματα Από τη συνοπτική αυτή ανάλυση διαπιστώ- νονται τα ακόλουθα: Το Κατοχικό δάνειο, με τη μορφή των προκαταβολών της Τράπεζας της Ελλάδος στις Αρχές Κατοχής, έχει συμβάλει αποφα- σιστικά στη νομισματική αποσταθεροποί- ηση της χώρας, που δεν μπόρεσε να ξεπε- ρασθεί με τη νομισματική διαρρύθμιση της 11ης Νοεμβρίου 1944, και έχει συντελέσει στην επαύξηση των θυμάτων του πολέμου και της πείνας. Ταυτόχρονα, μέσω του πο- λεμικού υπερπληθωρισμού –κυρίως την πε- ρίοδο 1943-1944– αναδείχθηκε ένα ιδιαίτερο κοινωνικό στρώμα, «οι πλουτίσαντες από τον πληθωρισμό», στρώμα που επέβαλε αρνητι- die oben genannten Schäden den Wert von 8,21 Mrd. USD übersteigen und auf 14,4 Mrd. USD kommen (Kaufkraft 1938) bzw. auf heutige 61 Mrd. USD. Heute umfassen die griechischen Forde- rungen auf Kriegsreparationen fünf Kategori- en: a) Restschulden aus Entschädigungsforde- rungen aus dem ersten Weltkrieg, b) Aufge- laufene Schulden aus dem bilateralen Handel zwischen den beiden Kriegen, c)Forderungen für Schäden im 2. Weltkrieg, d) Rückerstat- tung entwendeter archäologischer Schätze, und e) Übrige Forderungen. Unter diese fal- len auch die Entschädigungen der Opfer der Nazi-Gräueltaten. Gemäß dem griechischen Außenministe- rium betrugen die Forderungen 1946 für die Zeit des 1. Weltkrieges 260 Millionen USD, für die Zeit zwischen den beiden Weltkrie- gen 153 Millionen USD, für die Zeit des 2. Weltkrieges 7,1 Milliarden USD. V. Schlussfolgerungen Aus dieser zusammenfassenden Analyse geht folgendes hervor: Die Besatzungsanleihe in Form der Vor- auszahlungen der Bank von Griechenland an die Besatzungsbehörden hat entscheidend zur währungsbezogenen Destabilisierung des Landes beigetragen, die mit der Währungs- regelung vom 11. November 1944 nicht über- wunden werden konnte. Dies trug zur Erhö- hung der Opferzahlen durch Krieg und Hun- ger bei. Zur gleichen Zeit bildete sich wäh- rend der Überinflation während des Krieges, insbesondere in den Jahren 1943/44, eine eigene soziale Schicht heraus, «die an der Inflation reich gewordenen Menschen», wel- che negative Standards des Wirtschaftsver-   21  MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ        κούς κανόνες οικονομικής συμπεριφοράς και κληροδότησε σημαντικές καθυστερήσεις και αγκυλώσεις στην ελληνική κοινωνία. Η μορφή οικονομικού σφετερισμού, που επέβαλαν οι γερμανικές Αρχές Κατο- χής, αποτέλεσε πλαίσιο εντός του οποίου έγινε η καταλήστευση του εθνικού πλού- του και οδήγησε στο Κατοχικό δάνειο. Αυ- τή η πολιτική δεν έχει προηγούμενο στη φιλολογία των κατεχομένων οικονομιών, είναι έξω από τα ισχύοντα διεθνή νόμιμα και επιστρέφει την ανθρωπότητα στα συμ- βαίνοντα ακόμη και πριν από τους ναπολε- όντειους πολέμους. Οι πολεμικές επανορθώσεις διαχωρίζο- νται τελείως από το Κατοχικό δάνειο. Για τις μεθοδεύσεις και τα πρακτικά μέτρα, τα αναγκαία για τις διεκδικήσεις των ελληνικών αιτημάτων, υπάρχουν σήμερα αποτιμήσεις των συνολικών αποζημιώσεων, που μπορεί να αποτελέσουν μια πρώτη βάση, συμπλη- ρωμένες με νέες εκτιμήσεις. Τελειώνοντας, θα ήθελα να υπογραμμίσω τα παρακάτω: Το αίτημα για την επιστροφή του Κατοχικού δανείου και της καταβολής των πολεμικών επανορθώσεων, εδραζόμε- νο στην πάγια αρχή του διεθνούς δικαίου ότι «επιβάλλεται στην εισβάλουσα χώρα Κατο- χής, που προκαλεί ζημιές, να τις επανορθώ- σει», μπορεί να τύχει μιας καθολικής αποδο- χής από τους ανθρώπους καλής θέλησης, σ’ όλο τον κόσμο και μέσα στην ίδια τη Γερμα- νία, αποτελώντας μια ηθική δικαίωση στον αγώνα για το σεβασμό των δικαιωμάτων των μικρών λαών. Η ικανοποίηση αυτού του αι- τήματος αποτελεί ακόμη ένα φόρο τιμής για τους Έλληνες πολίτες που θυσιάστηκαν στο Β ́ Παγκόσμιο πόλεμο. haltens entstehen ließen und welche bedeu- tende Verzögerungen und Veränderungen in der griechischen Gesellschaft hinterließen. Die Form der unrechtmäßigen wirtschaft- lichen Aneignung, welche die deutsche Besat- zungsbehörden auferlegte, schuf einen Rah- men, innerhalb dessen unser nationaler Reich- tum gestohlen wurde, was zur Besatzungsan- leihe führte. Diese Politik hat keinen Vorläufer in der Geschichte der Besatzungswirtschaften, ist außerhalb des international als rechtmä- ßig Geltenden und bringt die Menschheit zu Praktiken zurück, die noch Von den napoleo- nischen Kriegen üblich waren. Die Kriegsreparationen sind vollkommen von Der Besatzungsanleihe getrennt. Für die Verfassungsregeln und praktischen Mitteln, die für die griechischen Entschädigungsan- sprüche und Forderungen notwendig sind, gibt es heute Schätzungen der Gesamtfor- derungen, was eine erste Grundlage bilden können, die durch neuere Schätzungen er- gänzt werden. Zum Schluss möchte ich folgendes unter- streichen: Der Antrag auf Rückzahlungder Besatzungs- anleihe und der Zahlung von Kriegsreparatio- nen, der sich auf das unabänderliche Prinzip des Völkerrechts stützt, wonach «es dem an- greifenden Land obliegt, angerichtete Schäden zu vergüten (Widergutzumachen)» kann von allen Menschen guten Willens auf der ganzen Welt und auch in Deutschland anerkannt wer- den. Es ist eine moralische Rechtfertigung für die Achtung der Rechte kleiner Nationen. Die Erfüllung dieser Forderungen bildet eine weitere Ehrenbezeigung für die griechischen Bürger, die im 2. Weltkrieg ihr Leben ließen.  22  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG Εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κολαζόμενα από το ∆ιεθνές ∆ίκαιο Ομιλία του νομάρχη Βοιωτίας, νομικού, πρώην ευρωβουλευτή, Γιάννη Σταμούλη Αγαπητοί φίλοι, Είναι εκτός πάσης αμφιβολίας ότι η σημε- ρινή εκδήλωση δίδει ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια προσπάθεια η οποία, επιτέλους, έπρεπε να δρομολογηθεί, αφού περισσότερος από μισός αιώνας πέρασε από τότε που η ναζι- στική λαίλαπα προκάλεσε τόσες και τέτοιες καταστροφές στη χώρα και, όπως εύστοχα παρατηρήθηκε και απόλυτα τεκμηριωμένα, απαιτείται ακαθάριστο εθνικό προϊόν διάρ- κειας 35 ετών για να καλύψει ζημιές που προ- κλήθηκαν από τη ναζιστική λαίλαπα στο διά- στημα της Κατοχής. [...] Είναι ίσως χρήσιμο να σημειωθεί εδώ ότι το όλο πρόβλημα των επανορθώσεων, δηλαδή και το «∆άνειο» και οι κατά κυριολε- ξίαν επανορθώσεις των δημοσίων περιουσι- ακών στοιχείων και οι επανορθώσεις ζημιών που προκλήθηκαν σε ιδιωτικές περιουσίες και σε άτομα που εξοντώθηκαν, οφείλονται σε ενέργειες που χαρακτηρίζονται από το ∆ημόσιο ∆ιεθνές ∆ίκαιο εγκλήματα κολαζό- μενα από αυτό το ∆ίκαιο. Πρέπει να γίνει γνωστό και να περάσει στην κοινή γνώμη απλοποιημένη η νομική πλευ- ρά του όλου θέματος, ότι: Το ∆ιεθνές ∆ίκαιο χαρακτηρίζει ορισμένα εγκλήματα ως εγκλή- ματα διεθνή – προβλεπόμενα, δηλαδή, και τι- μωρούμενα από το ∆ιεθνές Ποινικό ∆ίκαιο. Αυτές οι διατάξεις, αυτά τα κείμενα, έχουν Verbrechen Gegen die Menschlichkeit, nach Völkerrecht strafbar Rede des Präfekten von Böotien und ehm. Europaabgeordneten Jannis Stamoulis, Rechtsanwalt Liebe Freunde, Es steht außer Zweifel, dass die heutige Ver- anstaltung von besonderer Bedeutung für ein Bemühen ist das schon lange hätte begonnen werden müssen, da mehr als ein halbes Jahr- hundert vergangen ist, seitdem der nazistische Wirbelsturm solche Schäden in unserem Land verursacht hat. Wie treffend bemerkt und un- leugbar bezeugt ist, ist das Nationalprodukt von 35 Jahren erforderlich, um die Schäden gut zu machen, die von den Nazis in der Besatzungs- zeit angerichtet wurden. [...] Es ist vielleicht nützlich hier zu bemer- ken, dass das ganze Problem der Entschädi- gung, nämlich die «Anleihe» und die eigentli- chen Entschädigungen am Vermögen des Staa- tes, an Privatvermögen und an Personen, die vernichtet wurden, auf Handlungen zurückzu- führen sind, die vom Völkerrecht als Verbre- chen strafbar sind. Es muss der öffentlichen Meinung die juristi- sche Seite der ganzen Frage vereinfacht klarge- macht werden, dass das Völkerrecht bestimmte Verbrechen als internationale Verbrechen cha- rakterisiert. Sie sind vom Internationen Straf- recht kodifiziert und nach diesem zu bestrafen. Diese Bestimmungen, diese Texte, wurden vom internationalen Gerichtshof von Nürnberg kodifiziert und werden als strafbare Handlungen  23   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       κωδικοποιηθεί στον Κώδικα του ∆ικαστηρί- ου της Νυρεμβέργης και χαρακτηρίζουν τις αξιόποινες δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα επ’ ευκαιρία πολέμου. Χαρακτηρίζο- νται αφενός μεν ως εγκλήματα κατά της ει- ρήνης, δεύτερη κατηγορία – εγκλήματα πο- λέμου και τρίτη κατηγορία – εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Η Ελλάς υπέστη τις συνέπειες τέτοιων ανθρωπίνων δραστηριοτήτων, που συνι- στούν και τα τρία εγκλήματα. ∆ηλαδή: Υπήρ- ξε θύμα «εγκλήματος κατά της ειρήνης», διό- τι έγκλημα κατά της ειρήνης χαρακτηρίζεται ο σχεδιασμός, η προπαρασκευή και η εκτέ- λεση επιθετικού πολέμου, οσάκις λαμβάνει χώρα επιθετικός πόλεμος. Και είναι εκτός πάσης αμφιβολίας ότι ο πόλεμος που εκη- ρύχθη κατά της χώρας μας από τις δυνάμεις του άξονος, δηλαδή και από την Ιταλία και τη Γερμανία, συνιστούσε επιθετικό πόλεμο, εναρκτήριο λάκτισμα του οποίου υπήρξε η καταβύθιση της «Έλλης», στις 15 Αυγούστου του ’40, επακολούθησε η κήρυξη του Ελλη- νοϊταλικού πολέμου, καθαρά επιθετικού, στο τέλος έκλεισε ο κύκλος με την κήρυξη του Γερμανικού πολέμου, στις 6 Απριλίου 1941. Συνεπώς, ό,τι προέκυψε ως επιζήμια συ- νέπεια από τη διάπραξη αυτών των εγκλη- μάτων κατά της ειρήνης, δηλαδή η διαδοχική κήρυξη πολέμων επιθετικών, αποτελεί νόμιμη αιτία διεκδικήσεως των οφειλομένων αποζη- μιώσεων, συνεπεία της ευθύνης του Γερμα- νικού ∆ημοσίου στη συγκεκριμένη περίπτω- ση, από τη δραστηριότητα την αξιόποινη των οργάνων του της εποχής εκείνης. Αυτό έχει μια ιδιαίτερη σημασία, κυρίως σε ό,τι αφορά τα έξοδα κατοχής. ∆ιότι ναι μεν κατά το ∆ιεθνές ∆ίκαιο, σε περίπτωση πολέμου όχι επιθετικού (μη δυναμένου να während des Krieges charakterisiert. Sie werden einerseits als Verbrechen gegen den Frieden, nach einer zweiten Kategorie als Kriegsverbre- chen und als eine dritte Kategorie als Verbre- chen gegen die Menschlichkeit bestraft. Griechenland hatte die Folgen solcher menschlichen Handlungen zu ertragen, die un- ter alle drei Verbrechenskategorien fallen. D.h.: Es war das Opfer eines «Verbrechens gegen den Frieden», da als solche die Planung, Vorbe- reitung und Durchführung eines Angriffskrieges gelten, jedes Mal, wenn ein Angriffskrieg ge- führt wird. Es steht außer jedem Zweifel, dass der Krieg, der uns von den Achsenmächten, d.h. von Italien und Deutschland erklärt wurde, ein Angriffskrieg war, dessen Eröffnungsschlag die Versenkung des Kriegschiffes «Elli» am 15. August war, gefolgt von der Erklärung des grie- chisch- italienischen Krieges. Der Kreis schloss sich mit der deutschen Kriegserklärung (dem Beginn des deutsch- griechischen Krieges) am 6. April 1941. Folglich, was als schädliche Folge dieser Ver- brechen gegen den Frieden entstand, d.h. die aufeinander folgenden Erklärungen von An- griffskriegen, bilden einen Rechtsgrund für die Erhebung von Forderungen auf geschuldete Entschädigungen als Folge der Verantwortung des deutschen Staates, im gegebenen Fall we- gen der strafbaren Handlungen seiner Organe zu dieser Zeit. Dies ist von besonderer Bedeu- tung, vor allem für die Besatzungskosten. Auch wenn nach dem Völkerrecht in einem Krieg, der nicht als Angriffskrieg bezeichnet wird (oder bezeichnet werden kann) die Besatzungsko- sten- nämlich die Kosten für den Unterhalt der Besatzungsstreitkräfte- das besetzte Land be- lasten, so kann dies nicht für den Fall gelten, in welchem das besetzte Land, wie im gegebenen  24     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG            Κοντομαρί. Ο γέροντας Κρητικός αναμετράει α αγ γέ έρ ρω ωχ χο ος ς μ με ε τ το ο βλέμμα το δήμιο... Kontomari. Der greise Kreter blickt hochmütig d d e e n n H H e e n n k k e e r r. .   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ         Ιούνιος του 1941. Οι ναζί μπαίνουν πάνοπλοι στο χωριό Κοντομαρί της Κρήτης. Κι όταν ακόμα οι 25 άνδρες σωριάζονται νεκροί στις ρίζες των λιόδεντρων, ο φακός δεν σταματάει να «γράφει»... Juni 1941. Die Nazis dringen Voll bewaffnet in das Dorf Kontomari von Kreta ein. Als die 25 Männer an die Wurzeln der Olivenbäume niederstürzen, hält die Kamera nicht auf, zu «schreiben»...  26     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG                27     MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ         χαρακτηρισθεί ως επιθετικού), τα έξοδα κα- τοχής –δηλαδή τα έξοδα διαβιώσεως των δυνάμεων κατοχής– βαρύνουν την κατεχό- μενη χώρα, αλλά τούτο δεν μπορεί να ισχύ- ει οσάκις η κατεχόμενη χώρα υπήρξε θύμα εγκλήματος κατά της ειρήνης, όπως η συγκε- κριμένη περίπτωση. Συνεπώς, οι αξιώσεις της Ελλάδος πε- ριλαμβάνουν τόσο τα έξοδα κατοχής όσο και το ∆άνειο, το σύνολο των ζημιών που προκλήθηκαν σε δημόσια έργα και εγκατα- στάσεις και, τέλος, το σύνολο των ζημιών, που προκλήθηκαν σε ιδιωτικές περιουσίες και σε πρόσωπα, τα οποία έγιναν θύματα των ομαδικών και απάνθρωπων εκτελέ- σεων, διότι όλα αυτά –τα δεύτερα– συνι- στούν εγκλήματα: και εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα εγκλήματος κατά της ανθρωπότητος είναι η Σφαγή του ∆ιστόμου. Στις 10 Ιουνίου 1944, όπως είναι ευρέως γνωστό, το ∆ίστομο έγινε παρανά- λωμα του πυρός αφ’ ενός και, αφ’ ετέρου, υπέστη μίαν σφαγήν, με τέτοιαν αγριότητα, με τέτοιο μίσος και πάθος κατά του ανθρωπί- νου είδους, που πολύ φοβούμαι ότι ωχριούν μπροστά σε οποιεσδήποτε άλλες ανάλογες επιδόσεις στη διαδρομή της ανθρώπινης και της ελληνικής ιστορίας. Είναι χαρακτηριστική μια επιστολή, η οποία εγράφη την επομένη της σφαγής του ∆ιστό- μου από τον τότε Κατοχικό Νομάρχη προς τον τότε Κατοχικό Υπουργό Εσωτερικών. Η ανάγνωση αυτού του κειμένου προκαλεί ρίγη στην κυριολεξία. Όταν περιγράφει π.χ. τη σφαγή του ιερέως του χωριού, ο οποίος αποκεφαλίσθηκε και ευρέθη το κεφάλι του με εξορυγμένους τους οφθαλμούς, όταν πε- ριγράφει το ξεκοίλιασμα εγκύου γυναικός Fall, ein Opfer eines Verbrechens gegen den Frieden wurde. Demzufolge umfassen die Ansprüche Grie- chenlands sowohl die Besatzungskosten, als auch die Anleihe, die Gesamtschäden, welche an öffentlichen Einrichtungen und Werten be- wirkt wurden, sowie schließlich alle Schäden an privaten Vermögen und an Personen, die den unmenschlichen Massenhinrichtungen zum Opfer fielen, denn dies alles- das letztere- ma- chen Verbrechen und Kriegsverbrechen und Verbrechen gegen die Menschlichkeit aus. Ein charakteristisches Verbrechen gegen die Menschlichkeit ist das Massaker von Dis- tomo. Am 10. Juni 1944 wurde Distomo, wie allgemein bekannt ist, einerseits ein Opfer der Kriegsflammen, andererseits der Schauplatz eines Massakers von solcher Wildheit, von solchem Hass und einer solchen Leidenschaft gegen alles Menschliche, so dass dagegen ähn- liche Ereignisse im Laufe der menschlichen  28      SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG Κοντομαρί. Η χαριστική βολή δίνεται με χέρι σταθερό (αριστερά), ωστόσο ένας φρουρός παραμένει (δεξιά). Ποτέ δεν ξέρεις μ’ αυτούς τους νεκρούς... (Εικόνες Κατοχής) Kontomari. Der Gnadenschuss wird mit fester Hand ausgeführt. Trotzdem verharrt ein Wächter dabei (rechts). Niemals weißt Du mit diesen Toten, was los ist... (Von dem Buch Bilder der Besatzung)   και την περιτύλιξη των εντέρων πέριξ του σώματος και αποκεφαλισμού της, όταν περι- γράφει αποκεφαλισμόν νηπίου, με κομμένη εις το στόμα του την θηλή του μαστού της μητρός του, διερωτάται κανείς: Είναι δυνατόν να έχουμε τέτοιου είδους αγριότητα εις το ανθρώπινον είδος; Υπήρξεν αυτό το τραγι- κό φαινόμενο, κάτι το οποίον αποδοκιμάζει έντονα κάθε λογικός άνθρωπος. Ανάλογη συ- μπεριφορά υπήρξε σε πάρα πολλές πόλεις και χωριά της Ελλάδος: στα Καλάβρυτα, στο Κομμένο, στη Βιάνο, στον Χορτιάτη κ.ο.κ. Μπροστά σε αυτό το φαινόμενο –το οποίο έχουν βιώσει περισσότερο από κά- θε άλλον οι παριστάμενοι και τιμώντες την αποψινή εκδήλωση αντιστασιακοί της χώ- ρας– ερωτάται ποια πρέπει να είναι η συ- μπεριφορά μας πλέον και τι πρέπει να κάνο- με έναντι της σημερινής Γερμανίας, η οποία αποτελείται, θέλομε να πιστεύουμε, από ένα λαό, ο οποίος υπήρξε επίσης θύμα αυτού und griechischen Geschichte verblassen. Charakteristisch, meine Damen und Her- ren, ist ein Brief, den der damalige Präfekt der Besatzung einen Tag nach dem Massaker an den Innenminister der Regierung der Besat- zung richtete. Beim Lesen dieses Briefes läuft einem -im wahrsten Sinne des Wortes- ein Schauder über den Leib. Wenn darin, z. B. die Ermordung des Dorfpriesters beschrieben wird, der enthauptet wurde und dessen Kopf mit ausgestochenen Augen gefunden wurde. Oder wenn das Aufschlitzen einer schwange- ren Frau und das Umwickeln ihres Körpers mit Gedärmen und ihre Enthauptung beschrieben wird. Oder die Enthauptung eines Säuglings mit der abgeschnittenen Brustwarze der Mutter im Mund. Dann muss man sich fragen: Ist ein Mensch zu solch einer Grausamkeit fähig? Diese tragischen Ereignisse, die von jedem vernünftigen Menschen verurteilt werden, sind vorgekommen. Ähnliches geschah in vie-  29      MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ        του απάνθρωπου καθεστώτος, του ναζιστι- κού καθεστώτος. Σε μια συνέντευξη που μου ζητήθηκε από τη γερμανική τηλεόραση, ρωτήθηκα πώς θε- ωρώ ότι πρέπει να συμπεριφερθεί η σημε- ρινή γερμανική νεολαία στο εκκρεμές θέμα των οφειλομένων επανορθώσεων. Και, βε- βαίως, θα μπορούσε να ειπεί κανείς, ότι είναι μακράν των σκέψεων των Ελλήνων η αρχή του «αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα». ∆εν ζητούμε από τη σημερινή Γερμανία να πληρώσει τις αμαρτίες των ναζιστικών προ- γόνων της, κάθε άλλο. Εκείνο το οποίο επι- βάλλει την εκπλήρωση της υποχρεώσεως της γερμανικής πλευράς έναντι του δεινοπα- θήσαντος ελληνικού λαού είναι το γεγονός ότι: αμέσως μετά τον πόλεμο, τη λήξη του πολέμου, τα εμπόλεμα κράτη –περιλαμβανο- μένης και της Ελλάδος– επέδειξαν όχι απλώς μεγαλοψυχίαν, επέδειξαν κάτι το πρωτοφα- νές ευνοϊκό για ένα ηττημένο κράτος. [...] Είναι γνωστό σε όλους ότι με μια σύμ- βαση, που υπεγράφη στο Λονδίνο το 1953, δεχθήκαμε και εμείς –το ελληνικό κράτος– να ανασταλεί πάσα διεκδίκηση οφειλών της Γερμανίας (δάνεια, κλήρινγκ, οτιδήποτε) μέ- χρις υπογραφής της Συνθήκης Ειρήνης. Και Συνθήκη Ειρήνης με τη Γερμανία υπεγράφη τον Σεπτέμβριο του 1990 στη Μόσχα, μετα- ξύ των δύο Γερμανιών και των τεσσάρων δυ- νάμεων (Αγγλίας, Αμερικής, Γαλλίας και Σοβ. Ενώσεως – τότε), διά της οποίας ενοποιήθη- κε η Γερμανία, έπαψε η κατοχή των γερμα- νικών εδαφών από τις συμμαχικές δυνάμεις και το γερμανικό κράτος ανέκτησε πλήρως τα κυριαρχικά του δικαιώματα. Πρέπει να γίνει γνωστό ότι τα άλλα εμπό- λεμα με την Ελλάδα κράτη, δηλαδή η Ιταλία και η Βουλγαρία, υπέγραψαν συνθήκη ειρή- len Städten und Dörfern Griechenlands: In Ka- lavryta, Kommeno, Vianno, Chortiati u.a. Vor einem solchen Phänomen, das vor al- lem die hier versammelten Widerstandskämp- fer (welche diese Versammlung mit ihrem Be- such ehren) erlebt haben , stellt sich die Frage, was wir tun und wie wir uns gegen das heutige Deutschland verhalten sollen, das, wie wir glau- ben, aus einem Volk besteht, welches ein Opfer des Naziregimes war. In einem Interview, um welches ich vom deutschen Fernsehen gebeten wurde, wurde gefragt, wie sich- meiner Meinung nach- die heutige deutsche Jugend gegenüber der Frage der unerledigten Kriegsentschädigungen ver- halten solle. Gewiss könnte man sagen, dass es den Griechen fern liege, zu denken, dass «die Sünden der Väter auf die Kinder fallen sollen». Wir verlangen vom heutigen Deutschland nicht, für die Sünden ihrer Nazi- Vorfahren zu bezah- len, auf keinen Fall. Was aber die deutsche Sei- te zur Erfüllung ihrer Verpflichtung gegenüber dem schwergeprüften griechischen Volk ver- pflichtet, ist der Umstand, dass die Siegermäch- te, einschließlich Griechenland nach dem Krieg nicht nur Großmut gegenüber dem besiegten Land zeigten, sondern sich überhaupt wohl- wollend verhielten. [...] Es ist allgemein bekannt, dass mit ei- nem Vertrag, der 1953 in London unterzeich- net wurde, auch von uns- dem griechischen Staat- der Aufschub sämtlicher Forderungen an Deutschland (Anleihe, Clearing und alles an- dere) bis zur Unterzeichnung eines Friedens- vertrages beschlossen wurde. Der Friedens- vertrag mit Deutschland wurde im September 1990 in Moskau zwischen den beiden deut- schen Staaten und den vier Mächten (England, U.S.A., Frankreich und der damaligen Sowie-  30  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG νης μετά της Ελλάδος και επλήρωσαν επα- νορθώσεις. Μικρά μεν ποσά –δεν έχει ση- μασία– αλλά επλήρωσαν επανορθώσεις. Με τη Γερμανία δεν συνέβη το ίδιο. Συνεπώς, το θέμα των οφειλών της Γερμανίας από τον Β ́ Παγκόσμιο πόλεμο δεν αποτελεί απλώς χρέ- ος των τέκνων για αιτία οφειλόμενη στους γονείς· το χρέος αποτελεί υποχρέωση η οποία απορρέει από μια μεταχείριση η οποία επιδείχθηκε έναντι της ηττημένης Γερμανίας από τα εμπόλεμα κράτη, περιλαμβανομένης και της Ελλάδος, η οποία μεταχείριση επέ- τρεψε να αναπτυχθεί η Γερμανία και να προ- οδεύσει στην περίοδο της Ειρήνης. Έτσι, νο- μίζουμε, ότι πλέον ο σημερινός γερμανικός λαός, αυτός ο οποίος επίσης δεινοπάθησε από το ναζιστικό καθεστώς, αναγνωρίζοντας την προσφορά που του έγινε από πλευράς και Ελλάδος, οφείλει ν’ ανταποκριθεί σε αυ- τή την ανεκπλήρωτη υποχρέωσή του. Αντιλαμβάνεσθε, κυρίες και κύριοι, ότι από το 1990, οπότε πλέον ανεβίωσε η υπο- χρέωση της Γερμανίας, έπαψε και η αναστο- λή ως προς τη διεκδίκηση των οφειλομένων αποζημιώσεων και επανορθώσεων. Αλλά από το 1990 δεν είχε ανακινηθεί θέμα διεκδι- κήσεως αποζημιώσεως. Το 1995 θεώρησα ότι είχαμε υποχρέωση, από πλευράς Νομαρχι- ακής ∆ιοίκησης Βοιωτίας, ακριβώς επειδή η Βοιωτία είχε πληρώσει βαρύ φόρο αίματος στο διάστημα της γερμανικής κατοχής, να ανακινήσομε το θέμα· και επιλέξαμε τη μόνη οδό, η οποία μπορούσε να αποδώσει αποτέ- λεσμα – και η οδός ήταν μόνον η δικαστική. Γι’ αυτό το λόγο καλέσαμε τους κατοίκους του ∆ιστόμου, εφόσον θα έκριναν ότι ήθε- λαν να διεκδικήσουν τις αποζημιώσεις του ∆ιεθνούς ∆ικαίου, που είχαν δικαίωμα να ει- σπράξουν δικαστικώς, να εξουσιοδοτήσουν tunion) unterzeichnet, durch welchen erstens Deutschland wiedervereinigt wurde, die Be- setzung deutschen Gebietes durch die Alliier- ten beendet wurde und der deutsche Staat die völlige Rechtshoheit erhielt. Es sollte bekannt gemacht werden, dass die anderen mit Griechenland im Krieg gestande- nen Staaten, wie Italien und Bulgarien, einen Friedensvertrag mit Griechenland unterzeich- neten und Kriegsentschädigungen leisteten. Kleine Beträge gewiss- das hat wenig Bedeu- tung - aber sie haben Entschädigungen bezahlt. Mit Deutschland ist dies nicht der Fall. Demzu- folge ist die Frage der Schulden Deutschlands aus dem 2. Weltkrieg nicht nur eine Schuld der Kinder für das, was die Eltern taten; die Schul- den sind eine Verpflichtung, die aus einer Be- handlung herrührt, welche die Kriegführenden Staaten einschließlich Griechenlands einem be- siegten Deutschland zukommen ließen, was Deutschland die Möglichkeit gab, sich in Frie- den zu entwickeln und vorwärts zu schreiten. So glauben wir, dass das heutige deutsche Volk, das unter den Nazis zu leiden hatte- indem es dieses Entgegenkommen wertschätzt - dieser bisher noch nicht erfüllten Verpflichtung nach- kommen sollte. Sie verstehen, meine Damen und Herren, dass seitdem die Verpflichtung Deutschlands im Jahre 1990 wieder in Kraft trat, die Periode des Aufschubs der Ansprüche auf Entschädigungen und Reparationen zu Ende ging. Aber seit 1990 ist die Frage der Entschädigungen nicht wieder angeschnitten worden. 1995 glaubte ich, dass wir von Seiten der Präfekturverwaltung Böo- tiens die Verpflichtung hätten, die Frage wie- der aufzuwerfen - weil Böotien während der deutschen Besatzung einen besonders hohen Blutzoll zu leisten hatte- indem wir den einzi-   31   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       το Νομάρχη Βοιωτίας, ώστε για λογαριασμό τους να εκκινήσει τη σχετική δικαστική δια- δικασία. Όταν πήραμε αυτή την πρωτοβου- λία πολλοί κούνησαν με περίσκεψη το κεφάλι τους, άλλοι μας εχλεύασαν! Πιστεύω, όμως, ότι αυτές οι πρώτες αντιδράσεις υπεχώρησαν και ήδη έχει γίνει πανελλήνια συνείδηση η ανάγκη της ενεργοποιήσεως και της διεκδική- σεως στον τομέα των επανορθώσεων, και γι’ αυτό ακριβώς παρατηρείται το φαινόμενο της ασκήσεως αγωγών σε πανελλήνια κλίμακα, των εθνικών ∆ικαστηρίων, τα οποία είναι και αρμόδια να δικάσουν αυτές τις υποθέσεις. Επιτρέψτε μου να παρατηρήσω ότι η θέ- ση της σημερινής Γερμανίας, που ισχυρίζεται ότι δεν μπορεί να δικαστεί από τα εθνικά ∆ι- καστήρια, είναι και εσφαλμένη και αντίθετη στο ∆ιεθνές ∆ίκαιο. Τα εθνικά ∆ικαστήρια έχουν δικαίωμα να εκδικάσουν υποθέσεις καταβολής αποζημιώσεων, οι οποίες οφείλο- νται σε αξιόποινη δραστηριότητα που έλαβε χώρα στην περιφέρειά τους, και οι παθόντες δεν είναι υποχρεωμένοι να προσφύγουν στα γερμανικά δικαστήρια προς εκδίκαση αυτών των υποθέσεων, ούτε το γερμανικό ∆ημό- σιο απολάβει του δεδηλωμένου δικαιώματος ετεροδικίας. Και είναι εξαιρετικά επίκαιρο το περιστατικό, που μόλις πριν λίγη ώρα ανακοι- νώθηκε από τα Μέσα Ενημέρωσης, η απόφα- ση του Ανωτάτου ∆ικαστηρίου της Μεγάλης Βρετανίας, του ∆ικαστηρίου της Βουλής των Λόρδων, το οποίον δεν ανεγνώρισε δικαίω- μα ετεροδικίας υπέρ του δικτάτορος Πινο- σέτ και έκρινε ότι μπορεί να δικαστεί από τα κατά τόπους εθνικά ∆ικαστήρια στις πε- ριοχές των οποίων έλαβαν χώρα εγκλήματα αποδοκιμαζόμενα από το ∆ιεθνές ∆ίκαιο. Αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα η απόφαση αυ- τή του Ανωτάτου ∆ικαστηρίου της Μεγάλης gen Weg wählten, der Erfolg versprach, näm- lich den Rechtsweg. Aus diesem Grunde forderten wir die Ein- wohner von Distomo auf, den Präfekten von Böotien zu bevollmächtigen, entsprechende Gerichtsverfahren einzuleiten, falls sie die Ent- schädigungen nach Völkerrecht, welche ge- richtlich erlangbar wären, beanspruchen woll- ten. Als wir diese Initiative ergriffen, schüttel- ten viele misstrauisch den Kopf und wieder andere verspotteten uns. Ich glaube aber, dass diese ersten Reaktionen nachgelassen haben, und dass alle Griechen nunmehr zu dem Be- wusstsein gekommen sind, unsere Ansprüche bezüglich der Reparationen zu formulieren und zu unterstützen. Deshalb ist das Phänomen zu beobachten, dass auf gesamtgriechischer Ebe- ne Klagen bei den nationalen Gerichten einge- reicht werden, welche allein zuständig bei der Behandlung dieser juristischen Fälle sind. Gestatten Sie mir zu bemerken, dass der Standpunkt des heutigen Deutschland, welches behauptet, nicht vor ein nationales Gericht ge- stellt werden zu können, irrig und dem Völker- recht widersprechend ist. Die nationalen Gerichte haben das Recht, über Fälle von Entschädigungen zu verhandeln, die auf strafbare Handlungen in ihrem Gerichts- bezirk zurückzuführen sind. Die Geschädigten sind nicht verpflichtet, sich zwecks Verhandlung dieser Fälle an deutsche Gerichte zu wenden. Die deutschen Gerichte können auch nicht das zugesicherte Recht auf Staatenimmunität be- anspruchen. Und es ist von außerordentlicher Aktualität, dass erst vor kurzem von den Mas- senmedien die Entscheidung des Obersten Ge- richtshofes von Großbritannien, des Gerichts der Lords, bekannt gegeben wurde, in welcher es nämlich Pinochet kein Recht auf Staatenim-  32  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG Βρετανίας, ακριβώς γιατί η Μεγάλη Βρετανία είναι μια χώρα τρίτη, εις το έδαφος της οποί- ας βρέθηκε ο Πινοσέτ, συνελήφθη συνεπεία εντάλματος εκδοθέντος από τις ισπανικές Αρχές και το Ανώτατο ∆ικαστήριο μιας τρί- της χώρας, στην προκειμένη περίπτωση της Μεγάλης Βρετανίας, η οποία δεν κράτησε τον Πινοσέτ να τον δικάσει για δικό της λογαρια- σμό, έκρινε ότι το ∆ιεθνές ∆ίκαιο δεν ανα- γνωρίζει δικαίωμα ετεροδικίας επί τέτοιων αξιοποίνων δραστηριοτήτων, που συνιστούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητος, για όσα έπραξε σε βάρος Ισπανών υπηκόων. Νομίζω ότι η άποψη την οποία υποστη- ρίζει η γερμανική κυβέρνηση, το Υπουργείο Εξωτερικών της σημερινής γερμανικής Κυ- βέρνησης, είναι εσφαλμένη. Και, χωρίς να θέλω να προδικάσω τίποτε, πιστεύω, ότι το ακυρωτικό μας, ο Άρειος Πάγος, στον οποίο έχει προσφύγει το γερμανικό ∆ημόσιο κατά της αποφάσεως του Πρωτοδικείου Λιβαδει- άς για τη σφαγή του ∆ιστόμου, με την οποία αναίρεση ισχυρίζεται ότι κακώς κρίθηκε ότι δεν απολάβει του δικαιώματος της ετεροδι- κίας, θα δικαιώσει και θα επικυρώσει την ορ- θή απόφαση που εξέδωσαν οι δικαστές του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λιβαδειάς. Το θέμα το οποίο ανακύπτει είναι: Ποια είναι η εφεξής πορεία σε ό,τι αφορά τη δι- εκδίκηση των οφειλομένων επανορθώσεων, εφόσον τελεσιδικήσει η απόφαση της Λιβα- δειάς ή και άλλων ∆ικαστηρίων της χώρας; Πώς θα εισπραχθούν εκείνα τα οποία έχουν επιδικαστεί υπέρ των θυμάτων, των οικείων των θυμάτων και των υποστάντων καταστρο- φές; Πρέπει να λεχθεί ότι αυτές οι αποφά- σεις είναι εκτελεστές και στη Γερμανία και επί περιουσιακών στοιχείων του γερμανικού ∆ημοσίου οπουδήποτε και αν ευρίσκονται. munität zuerkannte und entschied, dass dieser von den jeweiligen lokalen Gerichten des Ge- biets, wo Verbrechen gegen das Völkerrecht begangen worden waren, verurteilt werden könnte(Beifall). Diese Entscheidung des obersten Gerichts- hofs von Großbritannien hat deshalb ein be- sonderes Gewicht, weil Großbritannien ein Drittland ist, auf dessen Boden sich Pinochet befand und weil er auf Grund eines von spa- nischen Behörden erlassenen Haftbefehls fest- genommen wurde. Das Oberste Gericht eines Drittlandes, in diesem Falle Großbritanniens, das Pinochet nicht auf eigene Rechnung vor Gericht stellen wollte, entschied, dass nach Völ- kerrecht kein Anspruch auf Staatenimmunität für solche strafbaren Handlugen anerkennen würde, welche Verbrechen gegen die Mensch- lichkeit darstellten (folglich solche, die Pinochet gegen spanische Staatsbürger verübt hatte). Ich glaube, dass die Ansicht, welche die deut- sche Regierung und ihr Auswärtiges Amt unter- stützt, falsch ist. Und ohne im voraus urteilen zu wollen, glaube ich, dass unser Oberstes Gericht, der Areopag, an den sich der deutsche Staat ge- gen das Urteil des Landgerichts Livadia im Fall des Massakers von Distomo gewandt hat. Die Behauptung von deutscher Seite, dass es mit Verstoß gegen die Staatenimmunität entschie- den worden ist, ist nicht stichhaltig. Das Urteil des Landgerichts Livadia bestätigen wird. Die Frage, die sich nunmehr stellt, betrifft den weiteren Verlauf des Anspruchs auf die ge- schuldeten Reparationen in dem Falle, dass das Urteil von Levadia und anderer griechischer Gerichte rechtskräftig wird. Wie werden die Beträge vollstreckt werden, die den Opfern, ihren Angehörigen und den verfolgten Perso- nen zugesprochen werden? Es muss erwähnt    33   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       [...] Κυρίες και κύριοι, σε μια επίσκεψη στη Γερμανία, όπου είχα την τιμή να προσκληθώ, συζήτησα με εκπροσώπους όλων των κομμά- των, και των πέντε που είναι στη γερμανική Βουλή σήμερα, δηλαδή CDU (Χριστιανοδη- μοκράτες), Φιλελεύθερους, Σοσιαλδημοκρά- τες, Πράσινους και Σοσιαλιστές. Και πρέπει να σας πω ότι η άποψη όλων των εκπροσώπων των κομμάτων, βεβαίως, ήταν υπέρ των ελλη- νικών απόψεων. Επιτρέψατέ μου να έχω την άποψη ότι οι τοποθετήσεις του καγκελάριου Κολ και του πρώην Υπουργού Εξωτερικών Κλάους Κίνκελ προφανώς εξέφραζαν τις υπη- ρεσιακές θέσεις του μηχανισμού του Υπουρ- γείου των Εξωτερικών και δεν αποτελούσαν πολιτική θέση του γερμανικού ∆ημοσίου. Συμπερασματικά, νομίζω ότι η πρωτοβουλία που έχει αναληφθεί από το «Εθνικό Συμβού- λιο» και την «Ενωμένη Εθνική Αντίσταση», συ- νεχίζοντας μια πρωτοβουλία στην οποία πρω- τοστατεί ο Μανώλης Γλέζος, για την έναρξη και την προώθηση ενός γόνιμου διαλόγου μεταξύ Ελλάδος και Γερμανίας, θα αποδώσει καρπούς. Και θέλω με αυτή την ευκαιρία να εκφράσω τα ιδιαίτερα συγχαρητήριά μου προς τον παριστά- μενο Αντιπρόεδρο της Βουλής κ. Αποστολίδη, ο οποίος θ’ αναλάβει μια πρωτοβουλία με την έγκριση του Προέδρου της Βουλής κ. Κακλα- μάνη για τη δημιουργία μιας διακομματικής Επι- τροπής, η οποία θα έχει και την πρωτοβουλία των πολιτικών χειρισμώνπου πρέπει να γίνουν, και είναι απολύτως αναγκαία για να οδηγηθού- με σ’ ένα ευχάριστο αποτέλεσμα. Πρέπει να σας πω ότι στη Γερμανία έχουμε πολλούς συνηγόρους του αιτήματός μας. ∆εν είναι τυχαίο ότι η Γερμανίδα βουλευτής Ούλα Γιέλσεν, σε μια τελευταία εκδήλωση που έγι- νε, με πρωτοβουλία της Ελληνικής Κοινότητος του Ντύσελντορφ και αντιστασιακών γερμα- werden, dass diese Urteile auch in Deutsch- land in das Vermögen des deutschen Staates vollstreckbar sind, wo immer sich dieses auch befinden mag. [...] Meine Damen und Herren, während ei- nes Besuchs in Deutschland habe ich mit Ver- tretern aller im Bundestag vertretenen fünf Parteien gesprochen, nämlich mit der CDU, den Liberalen, den Sozialdemokraten, den So- zialisten und den Grünen. Und ich kann Ihnen sagen, dass die Ansicht aller Parteivertreter mit derjenigen Griechenlands übereinstimmt. Na- türlich bemerkte ich, dass mein Besuch vor den letzten Wahlen erfolgte. Gestatten Sie mir die Ansicht auszusprechen, dass die Stellungnahme des Bundeskanzlers Kohl und des ehemaligen Außenministers Kinkel offensichtlich die öffent- liche Einstellung des Auswärtigen Amtes aus- drückte und nicht die Politik des deutschen Staates repräsentiere. Zusammenfassend sei gesagt: Ich glaube, dass die Initiative, welche der «Nationalrat» (Ethniko Symvoulio) und der «Vereinigte Na- tionale Widerstand» (Enomeni Ethniki Anti- stasi 41/44) unternommen hat - in Fortsetzung der Initiative von Manolis Glesos -, um einen fruchtbaren Dialog zwischen Griechenland und Deutschland in die Wege zu leiten und zu fördern, Früchte tragen wird. Bei dieser Gelegenheit möchte ich dem anwesenden Vi- ze- Präsidenten des griechischen Parlaments, Herrn Apostolidis, meinen besonderen Glück- wunsch aussprechen, da dieser mit Genehmi- gung des Präsidenten des Parlaments Herrn Kaklamanis einen zwischenparteilichen Aus- schuss bilden wird , welcher politische Schritte initiieren wird. Ich muss Ihnen sagen, dass wir in Deutsch- land sehr viele Fürsprecher unseres Anliegens   34  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG νικών οργανώσεων –στην οποία είχαμε την τι- μή να κληθούμε ο κύριος Γλέζος και εγώ– είπε το εξής επιγραμματικό: Θεωρεί ντροπή για τη σημερινή Γερμανία ο κρατικός της προϋπολο- γισμός να έχει πίστωση 12 δισεκατομμυρίων μάρκων για καταβολή συντάξεων των SS, αντί να διαθέσει αυτές τις πιστώσεις για την πλη- ρωμή των τραγικών θυμάτων των SS. Όταν ακούγονται τέτοιες φωνές στη Γερ- μανία, στο γερμανικό Κοινοβούλιο, όταν δια- κεκριμένοι καθηγητές του ∆ιεθνούς ∆ικαίου, όπως είναι ο δόκτωρ Πεκ, καθηγητής του ∆ιεθνούς ∆ικαίου στο Πανεπιστήμιο του Αμ- βούργου, ο οποίος δηλώνει ότι η απόφαση για το ∆ίστομο είναι νομικά άψογη και απόλυτα τεκμηριωμένη, όταν διακεκριμένοι δημοσιο- γράφοι, οι οποίοι παρευρέθηκαν και στη συ- γκέντρωση του Ντύσελντορφ, γεμίζουν τα φύλλα των γερμανικών εφημερίδων με την υπόθεση του ∆ιστόμου, με την υπόθεση των Καλαβρύτων, με την υπόθεση του Κομμένου Άρτας, με την υπόθεση όλων των μαρτυρικών πόλεων και χωριών, διατηρούν το θέμα στην επικαιρότητα και εμφανίζεται μια έντονη κινη- τικότητα αυτό τον καιρό, και από γερμανικής πλευράς, έχω την εντύπωση, κυρίες και κύριοι, ότι δεν δικαιούμεθα να υπνώττουμε. Και, από την άποψη αυτή, εάν υλοποιηθεί η πρωτοβου- λία της Βουλής των Ελλήνων για τη δημιουργία της διακοινοβουλευτικής Επιτροπής και εάν οι έχοντες την πρωτοβουλία της σημερινής συ- γκεντρώσεως συντονίσουμε τις ενέργειές μας, πιστεύω ότι σύντομα θα έχουμε το ευχάρι- στο αποτέλεσμα, να εκπληρωθούν επιτέλους οι υποχρεώσεις που βαρύνουν το Γερμανικό ∆ημόσιο, έστω και μετά από μισό αιώνα, από τότε που έλαβαν χώρα τα όσα κακουργήματα ετελέσθησαν εις τη χώρα μας. Ευχαριστώ πάρα πολύ. haben. Es ist kein Zufall, dass die deutsche Ab- geordnete Frau Ulla Jelke bei der letzten Ver- anstaltung, die auf Initiative der griechischen Gemeinde von Düsseldorf und der Organisa- tionen deutscher Widerstandskämpfer statt- fand- und zu der Herr Glesos und ich eingela- den waren - treffend bemerkte: «Ich halte es für eine Schande, dass das heutige Deutschland in seinem Staatshaushalt 12 Mrd. DM für Ren- ten ehemaliger SS- Angehörige bereitstellt, an- statt diese Mittel den tragischen Opfern der SS zu gewähren». Wenn man im Deutschen Bundestag sol- che Stimmen vernimmt, wenn angesehene Professoren des Internationalen Rechts wie Dr. Pech, Professor für Internationales Recht an der Universität Hamburg, erklären, dass das Urteil von Distomo juristisch einwandfrei und vollständig dokumentiert ist, wenn be- kannte Journalisten, die bei dieser Veranstal- tung in Düsseldorf anwesend waren, deutsche Zeitungen mit Artikeln über Distomo, über Kalavryta, über Kommeno/Arta und über al- le schwer heimgesuchten Städte und Dörfer berichten und sich auch auf deutscher Seite eine bemerkenswerte Aktivität in dieser An- gelegenheit zeigt, habe ich den Eindruck, dass wir nicht untätig sein dürfen. Und aus diesem Grunde, wenn die Parteiübergreifende Initia- tive des Parlaments ergriffen wird und die Ini- tiatoren dieser Versammlung unsere Schritte koordinieren, glaube ich, dass wir in kurzer Zeit ein glückliches Ergebnis haben werden. Mit dem Ergebnis, dass der deutsche Staat, wenn auch nach einem halben Jahrhundert, die Verpflichtung erfüllt, die aus den Verbre- chen entstanden sind, die unserem Land zu- gefügt wurden. Ich danke Ihnen sehr.  35   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Η ηθική όψη του ζητήματος των γερμανικών πολεμικών επανορθώσεων στα θύματα και στα επιζήσαντα θύματα του Β ́ Παγκοσμίου πολέμου Ομιλία του Pfarrer Michael Schweitzer, της Ευαγγελικής Εκκλησίας των Γερμανογλώσσων εν Ελλάδι 1. Πιθανόν η λέξη επανόρθωση να ανταπο- κρίνεται στον εννοούμενο σκοπό της. Αυτή τη λέξη την αντιλαμβάνομαι ως την εργασία της αναστήλωσης. Ωστόσο βασίζομαι σ’ αυ- τό, ότι δηλαδή κατά τη διάρκεια αυτής της επανορθωτικής εργασίας συχνά αντιστρέ- φονται οι ρόλοι: αυτός ο οποίος είναι γεμά- τος μετάνοια ενώπιον των εγκλημάτων του και θέλει να αναστηλώσει τον άλλο, συνει- δητοποιεί ότι εξαρτάται απ’ αυτόν μέσω του οποίου πρέπει να αναστηλωθεί και αυτός. 2. Ελπίζω, ύστερα από 50 χρόνια, να αποφα- σίσει επιτέλους η Γερμανία να αποζημιώσει τα θύματα και τους επιζήσαντες στην Ελλά- δα. Αποφασιστικό ρόλο παίζει το πνεύμα μέ- σα στο οποίο θα συμβεί αυτό. 3. Ο τωρινός πρόεδρος του Ο.∆.Γ., κύριος Roman Herzog, είχε αναφέρει τον Αύγουστο του 1994 στη Βαρσοβία, με αφορμή την πεντη- κοστή επέτειο της επανάστασης στο γκέτο της Βαρσοβίας, τα ακόλουθα: Μπορείτε εσείς να συγχωρέσετε τον λαό μου, για τα εγκλήματα που σας έχει κάνει στο όνομα της Γερμανίας; Wiederguttmachung der bundesrepublik Deutschland an die Opfer und hinterbliebenen des zweiten weltkriegs «Wiedergutmachung» unter ethischen Aspekten Diskussionsbeitrag von Pfarrer Michael Schweitzer, der evangelischen Kirche der Deutschsprachigen in Griechenland 1. Vielleicht wird das griechische Wort «Epan- orthosi» dem gemeinten Anliegen eher ge- recht. Aus diesem Begriff höre ich die Arbeit des Wiederaufrichtens heraus... Dabei rechne ich damit, dass sich im Verlauf dieser «Wie- dergutmachungsarbeit» die Rollen oft vertau- schen: derjenige, der voller Reue angesichts seiner Verbrechen den anderen «aufrichten» will, erfährt, dass er darauf angewiesen ist, sich durch den anderen aufrichten zu lassen. 2. Ich hoffe, dass es nach 50 Jahren nun endlich dazu kommt, dass Deutschland die Opfer und deren Hinterbliebene in Griechenland entschä- digt. Entscheidend dabei ist, in welchem Geist dies geschieht. 3. Der jetzige Bundespräsident Roman Her- zog hatte im August 1994 in Warschau zum 50jährigen Gedenktag des Aufstandes gesagt: «Könnt Ihr meinem Volk vergeben, was Euch im Namen Deutschlands an Verbrechen ange- tan worden ist?» 4. Wir wissen alle, dass die Antwort NEIN lau- tet. Kein Grieche kann sagen: «Ich vergebe den  36  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG 4. Γνωρίζουμε όλοι ότι η απάντηση είναι Όχι. Κανένας Έλληνας δεν μπορεί να πει: Συγχω- ρώ τους Γερμανούς, οι οποίοι είναι υπεύθυ- νοι για τα εγκλήματα στο ∆ίστομο, στα Κα- λάβρυτα, στο Βιάνο, στην Κλεισούρα, στο Κομμένο, στη Μεγαλόπολη και αλλού. 5. Κανείς δεν μπορεί να αρθρώσει τη λέξη συγνώμη για το ανομολόγητο, που έπρα- ξαν οι Γερμανοί εκατομμύρια φορές στο Auschwitz, στο Maidanek, στην Treblinka, στο Buchenwald, στο Mauthausen, στο Belzec, στο Solibor, στο Chelmno, στο Ponary, στο Theresienstadt, στη Warschau, στη Wilna, στο Skazysko, στο Bergen-Belsen, στο Janow, στο Dora, στο Neuengamme, στο Pustkow... 6. Εγώ κατανοώ την παραπάνω ερώτηση του κυρίου Roman Herzog, αλλάζοντάς την κατ’ αυτό τον τρόπο: Μπορείτε να βοηθήσετε το λαό μου με ορθό τρόπο να αντιληφθεί τι εγκλή- ματα έκανε σε σας, στο όνομα της Γερμανίας; 7. Τη λέξη επανόρθωση θα ήθελα να την αναγράψω με: να βοηθήσει ο ένας τον άλ- λο, ώστε να μην υποκύψει στον εξαναγκασμό της επανάληψης. Ο τότε ομοσπονδιακός πρόεδρος Richard von Weizsacker είχε αναφέρει, στις 8 Μαΐου του 1985, με αφορμή την τεσσαρακοστή επέ- τειο του τέλους του Β ́ Παγκοσμίου πολέμου τα εξής: «Όποιος δεν θέλει να θυμάται την απανθρωπιά, γίνεται πάλι ευπρόσβλητος σε νέους κινδύνους μεταδόσεως». 8. Η μνήμη είναι μια κοπιαστική εργασία για τα θύματα και τους επιζήσαντες, συνδεδε- μένη με μεγάλο πόνο, έντονη θλίψη, σίγου- ρα και με τεράστιο φόβο και μ’ ένα συναί- σθημα που είναι δύσκολο να το περιγράψει κανείς, αυτό του ολικού κενού, του παραλο- γισμού, της εγκατάλειψης, ένα συναίσθημα το οποίο σίγουρα θα οδήγησε πολλούς στο Deutschen, die verantwortlich für die Verbre- chen in Distomo, Kalavryta, Vianno, Klissoura, Kommeno, Megalopolis sind». 5. Niemand kann Vergebung aussprechen für das Unsagbare, was in den Konzentrationsla- gern millionenfach von Deutschen getan wur- de: In Auschwitz, Maidanek, Treblinka, Buchen- wald, Mauthausen, Belzec, Soibor, Chelmno, Ponary, Theresienstadt, Warschau, Winan, Skazysko, Bergen-Belsen, Janow, Droa, Neuen- gemme, Pustkow... 6. Ich verstehe die oben zitierte Frage des Herrn Bundespräsident Herzog, indem ich sie so formuliere: «Könnt Ihr meinem Volk helfen, in rechter Wei- se mit dem umzugehen, was Euch im Namen Deutschlands an Verbrechen angetan wurde?» 7. Wiedergutmachung möchte ich umschrei- ben mit: Einander helfen, um nicht dem Zwang der Wie- derholung zu erliegen. Der damalige Bundespräsident Richard von Weizsäcker hat am 8. Mai 1985 aus Anlass des 40 Jahrestages der Beendigung des zweiten Weltkrieges gesagt: «Wer sich der Unmensch- lichkeit nicht erinnern will, der wird wieder an- fällig für neue Ansteckungsgefahren». 8. Das Erinnern ist eine mühsame Arbeit: für die Opfer und deren Nachkommen verbunden mit großem Schmerz, großer Trauer, wohl auch panischer Angst und einem kaum zu beschreib- lichem Gefühl der totalen Leere, Sinnlosigkeit, Verlassenheit, einem Gefühl, dass viele wohl dazu gebracht hat, ihren Verstand zu verlieren, wahnsinnig zu werden oder aber Selbstmord zu begehen. 9. Das Erinnern für die Täter und deren Nach- kommen ist in vielem ähnlich, wenn es tief geht, wenn es gelingt, die Abwehrmechanismen zu   37   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       να χάσουν τα λογικά τους ή ακόμη και στην αυτοκτονία. 9. Η μνήμη για τους δράστες και για τους απογόνους τους μοιάζει σε πολλά εάν φτά- σει εις βάθος, εάν καταφέρει να σπάσει τα δεσμά των μηχανισμών αυτοάμυνας, τους οποίους θέτουμε σε λειτουργία, όταν θέλου- με ν’ αποφύγουμε την ντροπή, την ενοχή και τη θλίψη. 10. Σχετικά με την αυτοκριτική: Εμείς οι Γερ- μανοί έχουμε ανεπαρκώς δουλέψει πάνω στη διαδικασία της μνήμης. Όσον αφορά τους Έλληνες, ονόματα όπως ∆ίστομο, Κα- λάβρυτα και πολλά άλλα είναι στη Γερμανία σχεδόν άγνωστα. 11. Ακούω συχνά από Γερμανούς την εξής παρατήρηση: «∆εν μπορούμε, επιτέλους, να σταματήσουμε με τις συζητήσεις που αφο- ρούν το παρελθόν μας;» ∆υστυχώς, μπορώ μόνο να τους απαντήσω ότι: Πολλοί δεν έχουν καν αρχίσει. Αλλά τελεσίδικες κρίσεις durchbrechen, die wir oft errichten, um Scham, Schuld und auch Trauer zu vermeiden. 10. Zur Selbstkritik: wir Deutschen haben unse- re Arbeit der Erinnerung nach über 50 Jahren immer noch ungenügend, immer wieder nur ansatzweise gemacht. Was Griechenland betrifft, so sind die Namen wie Distomo, Kalavryta und vieler anderer Or- te in Deutschland unbekannt. 11. Ich höre oft von Deutschen den Einwand: «Können wir endlich aufhören mit der Diskus- sion um unsere Vergangenheit?» Da kann ich leider nur antworten: viele haben noch nicht einmal richtig damit angefangen. Aber pauschale Urteile sind immer fragwürdig. Es muss sich jeder einzelne fragen, in wieweit er sich an diese Verbrechen erinnert, wie weit er sein Inneres diesem Schrecklichen öffnet. 12. Es gibt auch viele hoffnungsvolle Anzeichen, auch in Deutschland. Als vor ein paar Jahren der Film Schindlers Liste in Deutschland lief,      SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG             Καλάβρυτα, 13 ∆εκεμβρίου 1943. Τόσο πολλοί τάφοι σ’ έναν τόσο μικρό τόπο... Kalavryta, 13. Dezember 1943. So viele Gräber in so einem kleinen Ort...    MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       είναι πάντα συζητήσιμες. Ο καθένας μόνος του πρέπει να αναρωτιέται κατά πόσο θυμά- ται αυτά τα εγκλήματα, κατά πόσο ανοίγει την πόρτα της ψυχής του σ’ αυτές τις φρι- καλεότητες. 12. Υπάρχουν όμως και στη Γερμανία πολλά ελπιδοφόρα μηνύματα. Όπως, για παράδειγ- μα, πριν από μερικά χρόνια, όταν παιζόταν στη Γερμανία η ταινία Η λίστα του Σίντλερ, spürte ich oft eine große Betroffenheit, Hun- derte von Jugendlichen gingen ganz still, viele weinend, aus dem Kino. 13. Andererseits erzählte mir dieser Tage ein junges Mädchen, das 1967 in der damaligen DDR geboren und dort groß geworden ist: «Ja, mit der ganzen Schulklasse haben wir das KZ Dora besucht. Ich habe aber keinen tiefe- ren bleibenden Eindruck zurückbehalten. Die Lehrer haben das wohl als eine Pflicht getan und waren selber nicht persönlich betroffen». Damit das nicht wie einseitige DDR- Schelte aussieht: ich bin in Westdeutschland groß ge- worden (1949 geboren). Wir haben noch nicht einmal ein KZ besucht. 14. Die Erinnerungsarbeit lässt sich nicht ver- ordnen und nicht in ein politisches System pressen. Sie ist immer ein Versuch der behut- samen Annäherung. 15. Erst nach über 50 Jahren hat in Deutschland eine Diskussion in breiter Öffentlichkeit über die Wehrmacht stattgefunden. Das ist zwar spät, aber ich denke, es ist nie zu spät. In den großen Städten Deutschland wird eine Ausstel- lung gezeigt mit dem Titel: «Vernichtungskrieg. Verbrechen der Wehrmacht 1941 bis 1944». In der Einleitung zu dieser Ausstellung heißt es: 1945, kaum dass Nazi-Deutschland besiegt war, begannen die ehemaligen Generäle mit der Fabrikation einer Legende - der Legende von der «sauberen Wehmacht». Die Truppe, so hieß es, habe Distanz zu Hitler und dem NS-Regime gehalten, habe mit Anstand und Würde ihre soldatische Pflicht erfüllt und sei über die Gräueltaten von Himmlers Einsatz- truppen allenfalls nachträglich informiert wor- den. Diese Behauptung, die Millionen ehema- liger deutscher und österreichischer Soldaten freisprach, bestimmt bis heute die öffentliche Κανείς δεν μπορεί να αρθρώσει τη λέξη συγγνώμη για το ανομολόγητο που έπραξαν οι Γερμανοί εκατομμύρια φορές στο Άουσβιτς, στην Τρεμπλίνκα, στη Βαρσοβία, στο Μπέργκεν-Μπέλσεν ένιωθα συχνά μια μεγάλη συγκίνηση. Εκατοντάδες νέ- οι έβγαιναν από τον κινημα- τογράφο βουβοί, πολλοί απ’ αυτούς κλαίγοντας. 13. Απ’ την άλλη, μου διηγή- θηκε εκείνες τις ημέρες μια νέα κοπέλα, η οποία γεννή- θηκε το 1967 στην τότε Λα- οκρατική ∆ημοκρατία της Γερμανίας, τα ακόλουθα: «Ναι, μ’ όλη τη σχολική τάξη επισκεφτήκαμε το στρατό- πεδο συγκέντρωσης Ντόρα. ∆εν συγκράτησα όμως καμιά βαθύτερη εντύ- πωση». Μάλλον οι δάσκαλοι το έκαναν ως καθήκον και δεν αισθάνονταν ούτε οι ίδιοι προσωπικά συγκινημένοι και αντιδρούσαν με αδιαφορία. Για να μην ηχεί αυτό ως μο- νόπλευρη επίπληξη κατά της πρώην Ανατο- λικής Γερμανίας, σας αναφέρω το εξής: Εγώ μεγάλωσα στη ∆υτική Γερμανία (γεννήθηκα το 1949). ∆εν είχαμε επισκεφτεί ούτε μία φορά ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης. 14. Η διαδικασία της μνήμης δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με μια διαταγή ούτε να πι- εστεί σ’ ένα πολιτικό σύστημα. Πραγματο- ποιείται πάντα μέσα απ’ την προσπάθεια της προσεκτικής προσέγγισης. 15. Μόλις μετά από παραπάνω από 50 χρό- 40      SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG            νια διεξήχθη στη Γερμανία μια δημόσια συ- ζήτηση για τη Wehrmacht. Αυτό βέβαια έγινε αργά, αλλά νομίζω ότι ποτέ δεν είναι αργά. Στις μεγαλύτερες πόλεις της Γερμανίας περι- όδευσε η έκθεση με τον τίτλο Εξολοθρευτικός πόλεμος, Εγκλήματα της Wehrmacht από το 1941 έως το 1944. Στον πρόλογο αυτής της έκθεσης αναφέρονται τα εξής: Το 1945, μόλις που είχε νικηθεί η ναζιστική Γερμανία, άρχισαν οι πρώην στρατηγοί με την κατασκευή ενός μύθου – του μύθου της καθαρής Wehrmacht. Η ομάδα αυτή, έτσι λέγεται, είχε κρατήσει τις αποστάσεις της από τον Χίτλερ και το ναζιστικό καθεστώς, είχε με ευπρέπεια και αξιοπρέπεια εκπλη- ρώσει το στρατιωτικό της καθήκον και είχε πληροφορηθεί τις φρικαλεότητες των ομά- δων κινητοποίησης του Himmler πολύ-πολύ αργότερα. Αυτός ο ισχυρισμός, ο οποίος απάλλαξε εκατομμύρια Γερμανούς και Αυ- στριακούς πρώην στρατιώτες, καθορίζει ως σήμερα την κοινή γνώμη. Το 1995, πενήντα χρόνια αργότερα, έφθασε το πλήρωμα του χρόνου, να αποχαιρετήσουμε οριστικά αυ- τό το ψέμα και ν’ αποδεχτούμε την πραγ- ματικότητα ενός μεγάλου εγκλήματος: Η Wehrmacht δεν διεξήγαγε απ’ το 1941 ως το 1945 στα Βαλκάνια και στη Σοβιετική Ένωση ένα φυσιολογικό πόλεμο, αλλά έναν εξολο- θρευτικό πόλεμο εναντίον των Εβραίων, των αιχμαλώτων πολέμου και του άμαχου πλη- θυσμού, με εκατομμύρια θύματα. Η γερμα- νική στρατιωτική ιστορία έχει συνεισφέρει κατά πολύ σ’ αυτή τη σαφή πληροφόρηση αυτής της κατάστασης, αρνιέται όμως να ομολογήσει ότι η Wehrmacht συμμετείχε σ’ αυτά τα εγκλήματα ενεργά και ως σύνολο. 16. Μια θλιβερή επιβεβαίωση αυτού υπάρχει σε μια επιστολή, την οποία έγραψε η γερμα- Meinung. 1995, fünfzig Jahre später, ist es an der Zeit, sich von dieser Lüge endgültig zu verabschieden und die Realität eines großen Verbrechens zu akzeptieren: Die Wehrmacht führte 1941 bis 1944 auf dem Balkan und in der Sowietunion keinen «nor- malen Krieg», sondern einen Vernichtungs- krieg gegen Juden, Kriegsgefangene und Zivil- bevölkerung, dem Millionen zum Opfer fielen. Die deutsche Militärgeschichtsschreibung hat zwar viel zur Aufklärung dieses Tatbestandes beigetragen, sei weigert sich aber einzugeste- hen, dass die Wehmacht an all diesen Verbre- chen aktiv und als Gesamtorganisation betei- ligt war. Zitat Ende 16. Eine traurige Bestätigung finden diese Wor- te in einem Schreiben, das die Deutsche Bot- schaft Athen am 23. Januar 1995 an ein Opfer von Distomo geschrieben hat. Es heißt: Nach Auffassung der Bundesregierung sind Vergeltungsaktionen wie gegen das Dorf Distomo nicht als NS- Tat zu definieren, deren Opfer wegen ihrer Rasse, ihrer Religion oder ausdrücklicher Antihaltung geschädigt worden sind, sonder als Maßnahme im Rahmen der Kriegführung, denn sie stellten Reaktionen auf Partisanenangriffe dar. Zitat Ende. 17. Das ist bis heute die offizielle Haltung der Bundesregierung Deutschlands. Das beschämt mich, macht mich wütend, manchmal ratlos, ich hoffe nie resignierend. Statt vieler Worte möchte ich dem zitierten Bescheid der Athener Botschaft von 1995 den Befehl zur Bekämpfung von Partisanen und Partisanenverdächtigen gegenüberstellen. (erteilt vom Oberkommando der Wehrmacht am 16.12.1942). «Der Feind setzt im Bandenkampf fanati- sche, kommunistisch geschulte Kämpfer ein,  41   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       νική πρεσβεία των Αθηνών στις 23 Ιανουαρί- ου 1995 στα θύματα του ∆ιστόμου. Σ’ αυτή την επιστολή γράφονται τα ακόλουθα: Σύμφωνα με την αντίληψη της ομοσπονδι- ακής κυβέρνησης, δεν μπορούν να χαρα- κτηριστούν οι ενέργειες αντιποίνων, όπως για παράδειγμα στο χωριό ∆ίστομο, ως να- ζιστική πράξη, της οποίας τα θύματα ζημιώ- θηκαν λόγω της φυλής τους, της θρησκείας τους ή της ρητής εναντίωσής τους, αλλά ως πράξη στο πλαίσιο της πολεμικής διεξαγω- γής, επειδή απεικονίζουν αντιδράσεις σε επιθέσεις ανταρτών. 17. Αυτή είναι η μέχρι σήμερα επίσημη στάση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης της Γερμανί- ας. Αυτό με κάνει να ντρέπομαι, με εξοργίζει, die vor keiner Gewalttat zurückschrecken. Es geht hier mehr denn je um Sein oder Nicht- sein. Mit soldatischer Ritterlichkeit oder mit den Vereinbarungen der Genfer Konvention hat dieser Kampf nichts mehr zu tun. Wenn dieser Kampf gegen die Banden sowohl im Osten wie auf dem Balkan nicht mit den aller- brutalsten Mitteln geführt wird, so reichen in absehbarer Zeit die verfügbaren Kräfte nicht mehr aus, um dieser Pest Herr zu werden. Die Truppe ist daher berechtigt und verpflichtet, in diesem Kampf ohne Einschränkung auch gegen Frauen und Kinder jedes Mittel anzu- wenden, wenn es nur zum Erfolg führt» (S. 179). Zitat Ende. 18. Alexander und Margarete Mitscherlich ha- ben schon 1967 in ihrem Buch mit dem- leider - richtigen Titel «Die Unfähigkeit zu trauern» versucht, eine Erinnerungsarbeit in Gang zu setzen. Dort heißt es: «Die Ideologie der Nazis ist zwar nach 1945 pauschal außer Kurs geraten, was aber nicht bedeutet, dass man eine sichere innere Di- stanz zu ihr gefunden hätte. Dazu wäre eine kritische Auseinandersetzung, zum Beispiel eine Untersuchung auf die Wahnhaftigkeit mancher Teile dieser “Weltanschauung”, notwendig gewesen; aber sie kam nicht zu- stande. So haben sich, sozusagen naiv, weil unreflektiert, Teilstücke dieses Weltbildes völlig unbehelligt erhalten. Das folgenreich- ste dürfte der emotionelle Antikommunis- mus sein». Zitat Ende Anstelle des Antikommunismus bleibt für uns in Deutschland heute z. B. die bange Sorge der Ausländerfeindlichkeit. (Es findet eine wahnhaf- te Projizierung statt: alles Böse kommt von den Ausländern, wie früher von den Juden, den Bol- schewisten). Η διαδικασία της μνήμης δεν πραγματοποιείται με διαταγές ούτε πιέζεται σ’ ένα πολιτικό σύστημα. Πραγματοποιείται πάντα μέσα από την προσπάθεια της προσεκτικής προσέγγισης μερικές φορές με κάνει να αισθάνομαι αμήχανος, ελπί- ζω ποτέ να μη με αποκαρδι- ώσει. Αντί των πολλών λέξεων θα ήθελα να αντιδιαστείλω το παραπάνω μήνυμα της γερμανικής πρεσβείας στην Αθήνα του 1995 με τη διατα- γή για καταπολέμηση ανταρ- τών και υπόπτων (δοσμένη από την αρχιστρατηγία της Wehrmacht στις 16.12.1942). Ο εχθρός εντάσσει στο συμ- μοριακό αγώνα φανατικούς, κομμουνιστικά εκπαιδευμένους μαχητές, οι οποίοι δεν διστάζουν μπροστά σε καμία βιαιότητα. Εδώ γίνεται λόγος περισσότερο από ποτέ άλλοτε για αγώνα ζωής ή θανά- του. Αυτός ο αγώνας δεν έχει τίποτε κοινό πλέον με στρατιωτικό ιπποτισμό ή με τις συμφωνίες της σύμβασης της Γενεύης. Εάν αυτός ο αγώνας ενάντια στους συμμορίτες,  42  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG τόσο στην Ανατολή όσο και στα Βαλκάνια, δεν διεξαχθεί και με τα πιο βίαια μέσα, δεν θα επιτύχουν εντός μικρού χρονικού δια- στήματος οι διαθέσιμες δυνάμεις να κατα- νικήσουν αυτή την επιδημία. Κάθε στρατιώ- της είναι συνεπώς υποχρεωμένος και είναι στη δικαιοδοσία του να χρησιμοποιήσει σ’ αυτό τον αγώνα κάθε μέσο χωρίς περιορι- σμό, ακόμη και εναντίον γυναικών και παιδι- ών, εάν αυτό τον βοηθά στην επίτευξη του στόχου του (σ. 179). 18. Ο Alexander και η Margarita Mitscherlich έχουν προσπαθήσει ήδη, από το 1967, στο βιβλίο τους με τον –δυστυχώς– σωστό τίτλο Η αδυναμία της θλίψης να ενεργοποιήσουν μια επεξεργασία της μνήμης. Εκεί αναφέρεται: Η ιδεολογία των ναζί είναι μεν μετά το 1945 εκτός πορείας, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχουμε βρει μια σίγουρη, εσωτερική από- σταση. Γι’ αυτό κρίνεται αναγκαία μια κριτική αναμέτρηση: για παράδειγμα, μια εξέταση σχετικά με το παράλογο, τη μανία ορισμένων μερών αυτής της κοσμοθεωρίας, αλλά αυτό δεν έγινε. Έτσι διατηρήθηκαν, ούτως ειπείν αφελέστατα, λόγω της μη αναγνώρισης και επεξεργασίας μέρη αυτής της κοσμοθεωρί- ας τελείως άθικτα. Η πιο γνωστή συνέπεια θα μπορούσε να είναι ο συναισθηματικός αντικομμουνισμός. Τη θέση του αντικομμουνισμού έχει πά- ρει σ’ εμάς, στη Γερμανία σήμερα, για πα- ράδειγμα, ο δειλός φόβος της ξενοφοβίας. (Συμβαίνει μια παράλογη αντανάκλαση: Όλα τα κακά προέρχονται από τους ξένους, όπως παλιότερα από τους Εβραίους και τους μπολ- σεβίκους.) 19. Επανόρθωση: Για να υπογραμμίσει κανείς τη σοβαρότητα των λέξεών του, έχει ανάγκη και από συμβολικές πράξεις. Εάν τελικά η 19. Wiedergutmachung: um den Ernst unserer Worte zu unterstreichen bedarf es auch der zeichenhaften Handlungen. Wenn die Bundes- regierung nun endlich, wie ich hoffe, Entschädi- gungszahlungen leistet, dann ist das ein äußeres Zeichen. Mehr ist es nicht, aber es ist wichtig. Worte sind manchmal zu schnell gesprochen und billig zu haben. 20. Wenn Deutschland Entschädigungszahlungen leistet, drückt es damit in anderer Form als nur mit Worten aus: Ja, wir schau- en der Wahrheit ins Au- B. die bange Sorge der ge. Ja, wir erkennen, was in deutschem Namen ge- schehen ist, war schreckli- ches Unrecht. Wenn Deutschland- im- mer noch- nicht bereit sein sollte, Entschädi- gungszahlungen zu lei- sten, drückt es damit in Bolschewisten). anderer Form als nur mit Worten aus: Nein, wir schauen der Wahrheit nicht ins Auge. Nein, wir sind nicht bereit an- zuerkennen, was geschehen ist, war schreck- liches Unrecht. 21. Im Johannes- Evangelium heißt es: Jesus sagt zu seinen Schülern: Ihr werdet die Wahrheit erkennen, und die Wahrheit wird euch frei ma- chen... (Joh. 8, 32). Als Deutscher habe ich die Bitte an alle Grie- chen: bitte hören Sie nicht auf , mit uns diesen Weg zu gehen. Was geschehen ist, lässt sich nicht wieder gut machen. Aber die Wahrheit kann uns befreien, uns alle, vor dem schreck- lichen Zwang der Wiederholung, ob als Täter oder als Opfer oder als beides. Anstelle des Antikommunismus bleibt für uns in Deutschland heute z. Ausländerfeindlichkeit. (Es findet eine wahnhafte Projizierung statt: alles Böse kommt von den Ausländern, wie früher von den Juden, den  43   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Τη θέση του αντικομμουνισμού έχει πάρει σ’ εμάς, στη Γερμανία σήμερα, για παράδειγμα, ο δειλός φόβος της ξενοφοβίας. (Συμβαίνει μια παράλογη αντανάκλαση: Όλα τα κακά προέρχονται από τους ξένους, όπως παλιότερα από τους Εβραίους και τους μπολσεβίκους.) γνωρίζουμε πως ό,τι συνέ- βη στο όνομα της Γερμανί- ας ήταν φριχτή αδικία. Εάν η Γερμανία δεν είναι ακόμη πρόθυμη να πληρώ- σει τις πολεμικές αποζημι- ώσεις, εκφράζει μ’ αυτό, σ’ άλλη μορφή απ’ ό,τι μόνο με λόγια, το ότι: Όχι, δεν αντικρίζουμε την αλήθεια κατάματα. Όχι, δεν είμα- στε πρόθυμοι ν’ αναγνω- ρίσουμε πως ό,τι συνέβη ήταν φριχτή αδικία. 21. Στο κατά Ιωάννην Ευ- αγγέλιο αναφέρεται ότι ο Χριστός λέει στους μαθη- τές του: «Εσείς θα αναγνω- Γερμανία, όπως ελπίζω, αποδώσει τις πολε- μικές χρηματικές αποζημιώσεις, τότε αυτό είναι μια εξωτερική πράξη. Τίποτε περισ- σότερο δεν είναι, αλλά είναι σημαντικό. Τα λόγια λέγονται καμιά φορά γρήγορα και δεν κοστίζουν. 20. Εάν η Γερμανία αποδώσει τις πολεμικές αποζημιώσεις, τότε εκφράζεται διαφορε- τικά απ’ ό,τι μόνο με λόγια του τύπου: Ναι, βλέπουμε την αλήθεια κατάματα. Ναι, ανα- ρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας απε- λευθερώσει...» (Κατά Ιωάννην, 8, 32). Ως Γερμανός έχω να υποβάλω μια πα- ράκληση σ’ όλους τους Έλληνες: Παρα- καλώ, μη σταματήσετε να πορεύεστε μα- ζί μας σ’ αυτό το δρόμο. Ό,τι έχει συμβεί, δεν μπορεί να επανορθωθεί. Η αλήθεια όμως μπορεί όλους να μας απελευθερώσει από το φριχτό εξαναγκασμό της επανάλη- ψης, είτε ως δράστες, είτε ως θύματα, είτε και τα δύο.  44    Ό,τι απόμεινε στην πόλη μετά το πέρασμα των ναζί. (Από το βιβλίο Μαρτυρική πόλη Καλαβρύτων) Was nach dem Einmarsch der Nazis in der Stadt übrig blieb. (Von dem Buch Märtyrer-Stadt Kalavryta)   SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG ∆εν επαιτούμε. Απαιτούμε! Ομιλία του προέδρου του «Εθνικού Συμβουλίου» Μανώλη Γλέζου ΠΡΙΝ ΑΠΟ 56 ΧΡΟΝΙΑ, σαν σήμερα, στις 25 Νοεμβρίου 1942, οι αντάρτι- κες δυνάμεις του Έθνους, οι δυνά- μεις του ΕΛΑΣ και του Ε∆ΕΣ, σε συνεργα- σία με τις συμμαχικές δυνάμεις του Στρα- τηγείου Μέσης Ανατολής, ανατίναζαν τη Γέφυρα του Γοργοπόταμου και απέκοπταν τη γραμμή ανεφοδιασμού της στρατιάς του Ρόμελ στην Αφρική. «Ο Γοργοπόταμος στην Αλαμάνα στέλνει περήφανο χαιρετισμό. Μιας ανάστασης νέας χτυπά η καμπάνα, μηνάν τα όπλα μας το λυτρωμό». Έτσι περιέγραψε το γεγονός η λαϊκή μούσα. Ακριβώς το ίδιο και σήμερα. Όπως τότε ο Γοργοπόταμος έστελνε περήφανο χαιρετι- σμό στην Αλαμάνα, στις ιστορικές επιταγές του Έθνους, έτσι και τώρα. Εμείς –το «Εθνι- κό Συμβούλιο ∆ιεκδίκησης των Γερμανικών Οφειλών» και η «Ενωμένη Εθνική Αντίστα- ση 1941-1944»– αποφασίσαμε, ανταποκρι- νόμενοι στο αληθινό μήνυμα που στέλνει ο Γοργοπόταμος σήμερα σ’ όλους μας, να σταθούμε στις επάλξεις του χρέους. Και να τονίσουμε πως η επίλυση του προβλήματος των γερμανικών οφειλών αποτελεί προϋπό- θεση για την εδραίωση της φιλίας των λαών Ελλάδας και Γερμανίας, υπόβαθρο για την Ενωμένη Ευρώπη, αναγκαία σύμβαση για την εδραίωση της Ειρήνης. Η λεηλασία του εθνικού πλούτου και της Wir betteln nicht, wir verlangen! Rede des Präsidenten des «Nationalrates» Manolis Glesos VOR 56 JAHREN, am heutigen Tag, dem 25. November 1942, sprengten die Partisanenstreitkräfte der Nation, die Streitkräfte der ELAS und der EDES in Zusammenarbeit mit dem Alliierten Haupt- quartier für den Nahen Osten, die Brücke über den Gorgopotamos in die Luft und un- terbrachen dadurch den Nachschub für die Armee Rommels in Afrika. «Der Gorgopotamos in Alamana schickt einen stolzen Gruß. Eine neue Auferstehung läuten die Glocken, unsere Waffen verkünden die Freiheit». So beschreibt die Muse des Volkes dieses Er- eignis. Genauso ist es auch heute. Wie damals der Gorgopotamos einen stolzen Gruß nach Alamana schickte, dem historischen Befehl der Nation gehorchend, so auch jetzt. Wir, der «Nationalrat für die Entschädigungsforderun- gen Griechenlands gegenüber Deutschland» und die Bewegung «Vereinigter Nationaler Widerstand 1941- 44» haben beschlossen, auf den Zinnen der Pflicht zu stehen, der wahren Botschaft des Gorgopotamos entsprechend. Wir betonen, dass die Tilgung der deutschen Schulden die Voraussetzung für die Festigung der Freundschaft zwischen den Völkern Grie- chenlands und Deutschlands bildet, das Funda- ment für ein vereinigtes Europa, ein notwendi- ger Vertrag für die Festigung des Friedens. Die Plünderung des Reichtums der Nation  45   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       περιουσίας των πολιτών, η γενοκτονία με την πείνα και οι εκτελέσεις των Ελλήνων πατριω- τών από τα ναζιστικά στρατεύματα συνιστούν την απαίτηση της Ελλάδας να εξοφλήσει η Γερμανία τις οφειλές της απέναντι στη χώρα μας. Οφειλές αναγνωρισμένες από την ίδια τη Γερμανία, όπως είναι το Κατοχικό δάνειο και από τη ∆ιασυμμαχική Επιτροπή, όπως είναι οι αποζημιώσεις. ∆εν έχουν ακόμα αναγνω- ριστεί η ανεκτίμητη ανθρώπινη ζωή εκατο- ντάδων χιλιάδων Ελλήνων που εκτελέστηκαν, που πέθαναν από την πείνα, που σκοτώθηκαν από αδέσποτες σφαίρες κι από τους βομ- βαρδισμούς. ∆εν έχουν επίσης υπολογιστεί, βέβαια, γιατί πρέπει να επιστραφούν, οι κλεμ- μένοι αρχαιολογικοί θησαυροί. ∆εν είναι ακό- μα αναγνωρισμένες οι οφειλές από την κυ- κλοφορία του πλαστού γερμανικού χαρτονο- μίσματος, η ληστρική αφαίμαξη του ασημιού, του νικελίου και του χαλκού από τα κέρματα, καθώς και η ηθική βλάβη, που υπέστη ο ελλη- νικός λαός και η Ελλάδα από την προσβολή που υπέστησαν από τον Χίτλερ. Αυτές τις οφειλές οι κυβερνήσεις της με- ταπολεμικής Γερμανίας αρνούνται να κατα- βάλουν, άλλοτε με διάφορα προσχήματα, άλλοτε με την αδιανόητη σιωπή τους και άλ- λοτε με κατηγορηματικά «όχι». Μπροστά σ’ αυτή την ασύλληπτη αδικία, είμαστε υποχρε- ωμένοι να υπενθυμίσουμε στις γερμανικές Κυβερνήσεις: Πρώτον: Με ποιο δικαίωμα αυτοεξαι- ρούνται; Η Ιταλία εκπλήρωσε τις υποχρεώ- σεις της απέναντι στην Ελλάδα. Το ίδιο και η Βουλγαρία. Γιατί η Γερμανία θα αποτελεί την εξαίρεση; Γιατί δύο μέτρα και δύο σταθμά; ∆εύτερον: Με ποιο δικαίωμα θα εξαιρεί- ται η Ελλάδα από τις άλλες χώρες, οι οποίες, είτε παράνομα είτε νόμιμα, άρπαξαν ή εισέ- und des Vermögens der Bürger, der Völker- mord durch Hunger und die Hinrichtung grie- chischer Freiheitskämpfer durch die Nazi-Streit- kräfte begründen die Forderung Griechenlands, dass Deutschland seine offenen Schulden ge- genüber unserem Land begleicht. Schulden, die von Deutschland selbst anerkannt sind, wie die Besatzungsanleihe, aber auch die Entschädigun- gen, welche von der Alliierten Konferenz aner- kannt wurden. Noch wurden nicht anerkannt die unschätzbaren Leben hunderttausender Griechen, die hingerichtet wurden, an Hunger starben oder Querschlägern oder den Bombar- dierungen zum Opfer fielen. Auch wurde der Wert der gestohlenen Schätze des Altertums noch nicht bestimmt, die natürlich zurückerstat- tet werden müssen. Auch sind noch nicht dieje- nigen Schulden bekannt, die aus den in Verkehr gebrachten gefälschten deutschen Banknoten entstanden sind, noch der räuberische Aderlass von Silber, Nickel und Kupfer aus dem Münz- geld. Aber auch nicht der moralische Schaden, den das griechische Volk und Griechenland durch die Beleidigung durch Hitler erlitt. Diese Schulden zu begleichen, weigern sich die Regierungen Deutschlands nach dem Krieg, manchmal unter verschiedenen Vorwänden, dann wieder durch ein unverständliches Schwei- gen, dann aber auch wieder durch ein kategori- sches «Nein». Vor diesem unbegreiflichen Un- recht fühlen wir uns verpflichtet, die deutschen Regierungen an Folgendes zu erinnern: Erstens: Mit welchem Recht nimmt Deutschland für sich eine Ausnahme in An- spruch? Italien hat seine Verpflichtungen ge- genüber Griechenland erfüllt. Ebenso Bulgari- en. Warum bildet Deutschland die Ausnahme? Warum wird mit zweierlei Maß gemessen? Zweitens: Mit welchem Recht bildet Grie-  46     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG             Αντιθέσεις: Από τη μια πλευρά οι πεινασμένοι και ρακένδυτοι, από την άλλη τα υποκριτικά χαμόγελα των κατακτητών και των συνεργατών τους. (Από το βιβλίο Εικόνες Κατοχής) Gegensätze: Auf der einen Seite die Hungernden und Elenden, auf der anderen das scheinheilige Lächeln der Besatzer und ihrer Mittäter. (Von dem Buch Bilder der Besatzung)    MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Με ποιο δικαίωμα η Γερμανία παραβιάζει το ∆ιεθνές ∆ίκαιο και την πανανθρώπινη ηθική και αρνείται να επανορθώσει όσα ως επιβουλέας διέπραξε σε βάρος της Ελλάδας; ληνικού Λαού στον αγώνα για τη συντριβή του Χίτλερ; Γιατί, φυσικά, δεν θέλουμε να πιστέ- ψουμε πως νοσταλγεί το ναζι- στικό καθεστώς. Πέμπτον: Με ποιο δικαίω- μα η Γερμανία αρνείται να εκ- πληρώσει τις αναμφισβήτητες οφειλές της απέναντι στην Ελ- λάδα; Όχι μόνο από σεβασμό απέναντι στον Ελληνικό Λαό για τη συμβολή του στη νίκη κατά του Χίτλερ, αλλά και ως απαραί- τητη εγγύηση αναγνώρισης των εγκλημάτων που διέπραξαν οι πραξαν από τη Γερμανία αυτά που νόμιζαν ότι τους οφείλει ή υπέστησαν στην πραγματικό- τητα από τους Ναζί; Γιατί αυτή η διάκριση; Τρίτον: Με ποιο δικαίωμα η Γερμανία θα παραβιάζει το ∆ιεθνές ∆ίκαιο και την πα- νανθρώπινη ηθική και θα αρνείται να επα- νορθώσει όσα ως επιβουλέας διέπραξε σε βάρος της Ελλάδας; Πρώτη και χωρίς καμία υπόμνηση η Γερμανία θα έπρεπε να αισθαν- θεί χρέος τιμής να εξοφλήσει όσα οφείλει απέναντι στην Ελλάδα. Γιατί αυτή η ανήκου- στη συμπεριφορά; Τέταρτον: Με ποιο δικαίωμα η Γερμανία λησμονεί ότι τη σημερινή της ύπαρξη, ως μια από τις ∆ημοκρατίες της Ευρώπης, την οφεί- λει στην καθοριστική συνεισφορά του Ελ- chenland die Ausnahme gegenüber den anderen Ländern, welche sich rechtmäßig oder unrecht- mäßig von Deutschland holten oder erhielten, was es ihnen schuldig zu sein glaubte oder was sie tatsächlich von Deutschland erlitten hatten? Warum auch hier diese Unterscheidung? Drittens: Mit welchem Recht verletzt Deutschland hemmungslos das Internationa- le Recht und die allgemein-menschliche Moral und weigert sich, gutzumachen, was es an Grie- chenland verbrochen hat? Selbst und ohne Auf- forderung müsste Deutschland als Ehrenschuld empfinden, zu begleichen, was es Griechenland schuldet. Warum dieses unerhörte Verhalten? Viertens: Mit welchem Recht vergisst Deutschland, dass es seine heutige Existenz als eine der Demokratien Europas dem maß- gebenden Kampf des griechischen Volkes und dessen Beitrag zum Kampf gegen Hitler und dessen Vernichtung verdankt? Natürlich wollen wir nicht glauben, dass es sich nach dem Nazi- Regime zurücksehnt. Fünftens: Mit welchem Recht weigert sich Deutschland seine unbezweifelbaren Schulden gegenüber Griechenland zu begleichen? Wir fordern dies nicht aus Respekt vor dem griechi- schen Volk für seinen Beitrag zum Sieg über Hit- ler, sondern als eine notwendige Garantie für die Anerkennung der Verbrechen, welche die Nazis zu Lasten der Menschlichkeit begingen und als einen ersten Beweis dafür, dass sich solche Fre- vel in Zukunft nicht mehr ereignen werden. Es muss von Seiten Deutschlands vollkom- men verstanden werden, dass es nicht unge- hemmt das Völkerrecht verletzen und seine Verpflichtungen gegenüber Griechenland ver- weigern darf. Wir betteln nicht, wir verlangen, dass Deutschland das grässliche Verbrechen begreift, welches die Nazis dem griechischen ναζί σε βάρος της ανθρωπότητας και ως μια πρώτη απόδειξη ότι δεν θα επαναληφθούν στο μέλλον παρόμοια ανοσιουργήματα. Πρέπει να γίνει απόλυτα κατανοητό από την πλευρά της Γερμανίας ότι δεν μπορεί να παραβιάζει ασύστολα το ∆ιεθνές ∆ίκαιο και τις υποχρεώσεις της απέναντι στην Ελλά- δα. ∆εν επαιτούμε. Απαιτούμε η Γερμανία  48  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG να κατανοήσει τα φρικαλέα εγκλήματα τα οποία διέπραξαν σε βάρος του Ελληνικού Λαού οι Ναζί. Πρέπει να γίνει απόλυτα κατανοητό ότι δεν μας ενδιαφέρει το ύψος των ποσών που οφείλει η Γερμανία στην Ελλάδα. Και ένα μάρκο να όφειλαν, πρέπει να το δώσουν. Γιατί μας ενδιαφέρει πάνω απ’ όλα η απο- κατάσταση του δικαίου, που παραβιάζεται αναίσχυντα. Μας ενδιαφέρει, γιατί όχι μόνο η Ελλάδα γνώρισε στο Β ́ Παγκόσμιο πόλε- μο την πιο σκληρή, την πιο απάνθρωπη, την πιο αιμοβόρα, την πιο αποπνιχτική σκλαβιά απ’ όσες γνώρισε στην πολυχιλιόχρονη τρι- κυμισμένη ιστορία της, αλλά γιατί σήμερα βιάζεται χωρίς ίχνος ντροπής το ∆ίκαιο και η Ιστορία από τη στάση των γερμανικών Κυβερνήσεων, οι οποίες αρνούνται... και να συζητήσουν το θέμα. Αλλά πλανώνται πλάνην οικτράν όσοι νο- μίζουν πως θα ξεφύγουν από την εκπλήρω- ση των υποχρεώσεών τους. Στην ίδια πλάνη περιπίπτουν και οι ελληνικές Κυβερνήσεις. Πράγματι, δηλώνουν μεν ότι «δεν παραιτού- μεθα των δικαιωμάτων μας», αλλά δεν κάνουν και τίποτε να τα διεκδικήσουν. Και δεν αρκεί κάθε χρόνο, σε μια τυχαία συνάντηση κάθε φορά, να το θέτει ο Έλληνας πρωθυπουργός στο Γερμανό ομόλογό του, να εισπράττει μια άρνηση και να εφησυχάζει. Η αδράνεια δεν είναι αντίδοτο στην ωμή αδικία. Επιτέλους, τα απατηλά αυτά παιχνίδια πρέπει κάποτε να σταματήσουν. Να τραβη- χτούν τα πέπλα της σιωπής που καλύπτουν την ασύλληπτη αυτή αδικία σε βάρος της πατρίδας μας. Να σταματήσει η κατάπτυ- στη ανοχή από αυτή την άδικη μεταχείριση. Τα όρια υπομονής έχουν εξαντληθεί. Εμείς, οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστα- Volk zugefügt haben. Es muss vollkommen klar werden, dass uns die Höhe der Summe, die Deutschland Griechenland schuldet, nicht in- teressiert. Wenn diese Schuld nur eine Mark betrüge, müsste sie dennoch bezahlt werden. Denn uns interessiert vor allem die Wieder- herstellung des Rechts, das so schamlos ver- letzt wurde. Es interessiert uns deshalb, weil nicht nur Griechenland im 2. Weltkrieg die härteste, die unmenschlichste, die blut- rünstigste, die erstickendste Sklaverei in seiner viertau- sendjährigen Geschichte er- leiden musste, sondern auch deshalb, weil noch heute von den deutschen Regierungen ohne eine Spur von Scham das Recht und die Geschich- te vergewaltigt werde, indem sie sich weigern, dieses Thema auch nur zu diskutieren. Aber einen großen Fehler begehen diejenigen, die glauben, dass sie der Erfüllung ihrer Verpflichtungen entgehen können. Dem gleichen Fehler verfallen auch die grie- chischen Regierungen. In der Tat erklären sie, dass «wir nicht auf unsere Rechte verzichten», doch unternehmen sie nichts, dieses Recht ein- zufordern. Es genügt nicht, dass jedes Jahr der griechische Ministerpräsident seinen deutschen Kollegen gegenüber dieses Thema bei einer zu- fälligen Begegnung anschneidet, nur um eine Ablehnung zu erhalten und sich dann wieder- um zu beruhigen. Die Untätigkeit ist kein Heil- mittel für brutales Unrecht. Endlich müssen die täuschenden Spiele ein Ende haben. Lasst uns den Schleier des Schweigens wegziehen, der diese unfassbare Mit welchem Recht verletzt Deutschland hemmungslos das Inter- nationale Recht und die allgemein-menschliche Moral und weigert sich, gutzumachen, was es an Griechenland verbrochen hat?  49   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Πρέπει να γίνει απόλυτα κατανοητό ότι δεν μας ενδιαφέρει το ύψος των ποσών που οφείλει η Γερμανία στην Ελλάδα, αλλά η αποκατάσταση του δικαίου, που παραβιάζεται αναίσχυντα γίνει: ◗ Με την καταβολή των εξό- δων Ελλήνων φοιτητών για μεταπτυχιακές σπουδές στη Γερμανία και Γερμανών στην Ελλάδα. Είναι ολοφάνερες οι σχέσεις φιλίας που θα ανα- πτυχθούν από το φοιτητό- κοσμο και τους επιστήμονες που θα σπουδάζουν στις δύο χώρες. ◗ Με παροχή γερμανικής τε- χνογνωσίας προς την Ελλάδα. ◗ Με την πληρωμή των έργων που έχουν αναλάβει γερμανι- κές εταιρείες στην Ελλάδα ή θ’ σης, δεν πρόκειται να εφησυχάσουμε. ∆εν θα ανεχτούμε άλλο αυτή την κατάντια και τον εξευτελισμό. Αυτό το εθνικό όνειδος. Και για να μην περάσει από το νου οι- ουδήποτε ότι τα κίνητρά μας είναι εκδικη- τικά, σ’ αυτό τον ιερό αγώνα αποκατάστα- σης του δικαίου, δηλώνουμε και πάλι, όπως το κάναμε και εξαρχής, ότι οι προτάσεις μας για τον τρόπο καταβολής των οφειλών της Γερμανίας απέναντι στην Ελλάδα απο- δεικνύουν τις πραγματικές μας προθέσεις, σχετικά με το δημόσιο τομέα, που απο- σκοπούν στην ανάπτυξη και εδραίωση της φιλίας των λαών μας. Προτείνουμε, λοιπόν, η καταβολή των οφειλών της Γερμανίας (δάνεια και οφειλές προς το δημόσιο) να Ungerechtigkeit unserem Vaterland gegenüber verhüllt. Diese abscheuliche Duldung dieser ungerechten Behandlung muss aufhören. Die Grenzen unserer Geduld sind erreicht. Wir, die Kämpfer des Nationalen Wider- stands, werden uns nicht beruhigen. Wir er- tragen nicht länger dieses Elend und diese Er- niedrigung, diese nationale Schande. Um jeden Gedanken im vornherein auszuschließen, dass wir in diesem heiligen Kampf um die Wieder- herstellung des Rechts von Gefühlen der Ra- che geleitet werden, erklären wir erneut (wie wir dies bereits anfangs getan haben), dass un- sere Vorschläge zur Begleichung der Schulden Deutschlands an Griechenland auf unsere wah- ren Absichten verweisen, nämlich die Freund- schaft zwischen unseren Völkern zu festigen und zu entwickeln. Wir schlagen daher vor, dass die Begleichung der Schulden Deutsch- lands (Anleihe und Schulden an den Staat) wie folgt vorgenommen wird: ◗ Durch die Übernahme der Kosten für das Studium griechischer Studenten sowie weiter führender Studien in Deutschland und von Deutschen in Griechenland. Es ist klar, dass sich dadurch freundschaftliche Beziehungen zwi- schen Studenten und Wissenschaftlern erge- ben, die in beiden Ländern studieren. ◗ Durch deutsches Know-How in Griechen- land. ◗ Durch die Kostenübernahme von Projekten, die deutsche Firmen in Griechenland unter- nommen haben oder in Zukunft unternehmen werden. ◗ Durch die Lieferung deutscher Maschinen und Industriewerkzeuge. ◗ Durch deutsche Waren und Produkte, nicht durch harte Währung. Wie daraus zu erkennen ist, ist es nicht αναλάβουν στο μέλλον. ◗ Με γερμανικά βιομηχανικά εργαλεία και μη- χανήματα. ◗ Με γερμανικά προϊόντα και αγαθά, και όχι με σκληρό νόμισμα. Όπως γίνεται φανερό, στόχος μας δεν είναι να «στραγγαλίσουμε» οικονομικά τη  50  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG Γερμανία. Αν και πολλοί υποστηρίζουν πως το σύνολο των οφειλών της Γερμανίας απέ- ναντι στην Ελλάδα συνιστά ένα ελάχιστο ποσοστό μπροστά στα έξοδα μεταφοράς της Γερμανικής πρωτεύουσας από τη Βόν- νη στο Βερολίνο. Στόχος μας είναι η αποκατάσταση του δικαίου. Αποτελεί εσωτερική υπόθεση της Γερμα- νίας αν θέλει να δαπανά 12 δισεκατομμύρια μάρκα για τη συνταξιοδότηση των SS. Αλλά σε καμιά απολύτως περίπτωση δεν είναι δι- κή της υπόθεση ούτε η αυτοεξαίρεσή της από τις υποχρεώσεις της, ούτε το να απο- τελεί η Ελλάδα τη μοναδική εξαίρεση από τις συμμαχικές χώρες που πολέμησαν στο Β ́ Παγκόσμιο πόλεμο, η οποία να μην έχει αποζημιωθεί για τα δεινά που υπέστη από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής. Τέρμα πια οι υπεκφυγές, τα ψέματα, οι αρνήσεις. Ευχαριστούμε τους Γερμανούς πολίτες για την ευαισθησία που δείχνουν στον αγώνα μας και υπολογίζουμε στην ου- σιαστική συμπαράστασή τους. ∆εν επαιτούμε, δεν ζητιανεύουμε. Αξιώνουμε, απαιτούμε σεβασμό στην Ι- στορία και στις στοιχειώδεις ηθικές αρχές. unsere Absicht, Deutschland wirtschaftlich abzuwürgen. Viele behaupten auch, dass die Gesamtsumme der Schulden Deutschlands an Griechenland nur einen kleinen Prozent- satz der Kosten für den Umzug der deutschen Hauptstadt von Bonn nach Berlin ausmachen würde. Unser Ziel ist es, das Recht wiederherzustellen. Es ist eine innere Angelegen- heit Deutschlands, wenn es 12 Milliarden Mark für Ren- ten ehemaliger SS- Angehö- riger ausgeben will. Aber auf keinen Fall ist es seine An- Griechenland gelegenheit, sich vor seinen Verpflichtungen zu drücken. Auch darf Griechenland nicht die einzige Ausnahme von allen Alliierten Ländern sein, die im 2. Weltkrieg kämpften und dafür nicht für das Leid entschädigt wurde, dass ihm von den Nazi- Besatzungstruppen zugefügt wurden. Es müssen die Ausreden, die Lügen, die Weigerungen ein Ende nehmen. Wir danken den deutschen Bürgern für ihr Mitgefühl, das sie unserem Kampf gegenüber zei- gen und wir rechnen auf ihren Beistand. Es muss mit absoluter Sicherheit verständlich werden, dass uns nicht die Höhe der Entschädigungen an interes-siert, sondern die Wiederherstellung des Rechts, welches schamlos verletzt wird.    51   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Η διεκδίκηση των αποζημιώσεων –των πολεμικών επανορθώσεων και του κατοχικού δανείου– είναι διαρκής μέχρι τελικής δικαίωσης Παρέμβαση του Αντιπροέδρου της Βουλής Λουκά Αποστολίδη Κυρίες και κύριοι Θέλω ειλικρινά να συγχαρώ την πρωτο- βουλία σας για τη διεκδίκηση των αποζη- μιώσεων από τη Γερμανία στα θύματα του ναζισμού. Επιτελείτε ένα μεγάλο εθνικό, ηθικό, ιστορικό και κοινωνικό έργο. ∆ικαίωση ηθική. Να αλαφρώσει ο πό- νος. Να μην ξαναζήσει η ανθρωπότητα τέτοιες θηριωδίες. Τέτοια εγκλήματα δεν παραγράφονται. Παραπέμπουν και δι- δάσκουν τις νεότερες γενιές ότι οι αξίες της ∆ημοκρατίας, της Ελευθερίας και της Ειρήνης είναι η καλύτερη και πιο αποτε- λεσματική ασπίδα σε κάθε ολοκληρωτικό καθεστώς. Οι απόγονοι των θυμάτων δι- εκδικούν δικαίως αποζημιώσεις. Από την ιδιαιτέρα Πατρίδα μου, τη Βοιωτία, και ει- δικότερα το ∆ίστομο, που πολλά έχουν προσφέρει στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, με εμψυχωτή τον διακεκριμένο νο- μικό και Νομάρχη Βοιωτίας κ. Γ. Σταμούλη, έγιναν πολλές αγωγές για αποζημιώσεις και πρωτόδικα είχαν καλή έκβαση. Έχω συζητήσει με τον Πρόεδρο της Βου- Die forderung auf die Entschädigungen - die Kriegsreparationen und die Besatzungsanleihe ist, bis zu ihrer erfüllung und befriedigung, eine nicht an zeit gebundene aufgabe Beitrag des Vizepräsidenten des Parlaments Lukas Apostolidis Meine Damen und Herren Ιch möchte Ihnen zur Forderung auf Entschä- digungen von Deutschland wegen der Opfer des Naziregimes gratulieren. Sie vollbringen damit ein großes nationales, moralisches, historisches und soziales Werk, welches moralisch gerechtfertigt ist, um den Schmerz zu lindern. Damit die Menschheit nie mehr solche Gräueltaten erleiden muss. Ver- brechen dieser Art verjähren niemals. Sie leh- ren die jüngeren Generationen, dass die Werte der Demokratie, der Freiheit und des Friedens der beste und wirksamste Schutz vor jedem totalitären Regime bilden. Die Nachkommen der Opfer verlangen zu Recht Entschädigungen. Von meiner Heimat Böotien und besonders von Distomo, die zum nationalen Befreiungs- kampf viel beigetragen haben und unter dem ermutigenden Beitrag des bekannten Rechts- anwalts und Präfekten von Böotien G. Stamou- lis wurden viele Anstrengungen unternommen, die im ersten Stadium guten Erfolg hatten. Ich habe mit dem Präsidenten des Parla- ments, Ap. Kaklamanis, über die Bildung eines  52     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG            Σκοπευτήριο Καισαριανής. Η αναγνώριση των νεκρών. (Από το βιβλίο Η ματωμένη καρδιά της Ελλάδας) Hinrichtungsplatz, Kaissariani. Das Erkennen der Toten. (Von dem Buch Das blutige Herz Griechenlands)  λής κ. Απ. Κακλαμάνη για τη δημιουργία ∆ια- κομματικής Επιτροπής της Βουλής με στόχο να προωθήσει, να συμβάλει στην υπόθεση των αποζημιώσεων, των επανορθώσεων και της απόδοσης του κατοχικού δανείου. Παρακολούθησα τη «Συνάντηση των ∆ελφών για τις αποζημιώσεις», που πραγ- ματοποιήθηκε με επιτυχία και με τη συμμε- τοχή διακεκριμένων στελεχών της Γερμα- νίας, από τον πολιτικό και τον πανεπιστη- μιακό χώρο, ιστορικών και δημοσιολόγων -δημοσιογράφων, που ένωσαν μαζί μας τη φωνή τους για ∆ΙΚΑΙΩΣΗ. Είμαι ενεργός συμπαραστάτης των πρω- τοβουλιών σας και σε κάθε ενέργειά σας θα είμαι στο πλευρό σας. Η διεκδίκηση των αποζημιώσεων – των πολεμικών επανορθώσεων και του κατοχικού δανείου– είναι διαρκής μέχρι τελικής δικαίωσης. überparteilichen Komitees des Parlaments ge- sprochen, dessen Ziel es ist, zur Lösung der Frage der Entschädigungen, der Reparationen und der Rückzahlung der Besatzungsanleihe beizutragen. Ich habe die «Begegnung von Delphi für die Entschädigungen» angestrebt, die erfolg- reich unter der Beteiligung hervorragender Persönlichkeiten aus Deutschland, aus dem Bereich der Politik, der Universität, der Ge- schichte und der Journalistik stattfand und welche mit uns ihre Stimme für eine BEFRIE- DIGUNG erhoben. Ich stehe aktiv Ihren Initiativen bei und stehe bei allen Ihren Handlungen auf Ihrer Seite. Die Forderung auf Entschädigungen – die Reparationen des Krieges und die Besatzungs- anleihe – wird so lange fortlaufend erhoben werden, bis sie erfüllt und befriedigt ist.  53   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Ψήφισμα του «Εθνικού Συμβουλίου για τη διεκδίκηση των οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα» και της κίνησης «Ενωμένη Εθνική Αντίσταση 1941-1944» ΣΗΜΕΡΑ, 25η ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1998, ημέρα επίσημου εορτασμού της Εθνικής Αντί- στασης 1941-44, διεξήχθη στην Αθήνα, στην αίθουσα της Παλαιάς Βουλής, ημερίδα με θέμα: «Η επίλυση του προβλήματος των γερμανικών αποζημιώσεων προϋπό- θεση για την εδραίωση της φιλίας των λα- ών Ελλάδας και Γερμανίας». Κατά τη συζήτηση αναπτύχθηκε συνοπτι- κά το μαρτυρολόγιο της Εθνικής Αντίστασης και έγινε έτσι η απαρίθμηση μιας ολόκληρης σειράς δραματικών ιστορικών περιστατικών σχετικών με τα εγκλήματα πολέμου των ναζι- στικών στρατευμάτων κατοχής στην Ελλάδα, που προξένησαν μεγάλες καταστροφές και βύθισαν σε απερίγραπτη δυστυχία τον Ελλη- νικό Λαό. Οι σφαγές του ∆ιστόμου και των Καλαβρύτων συνιστούν ανάλογες τραγωδίες με εκείνες του Οραντούρ και του Λίντιτσε και αποτελούν δύο περιπτώσεις, ανάμεσα σε πολλές άλλες, όπως τις καταστροφές και τις εκτελέσεις στο Κομμένο, στην Κλεισούρα, στην Κάνδανο, στον Βιάννο, στον Χορτιάτη και σε τόσα άλλα μέρη της Ελλάδας. Όποιο σπιτικό και αν ρωτήσεις, από τα βόρεια ελληνικά σύνορα ως την Κρήτη, θα Αbr timmungsbeschluss des «Nationalrates für die entschädigungsfordd- rerungen Griechenlands an Deutschland» und der Bewegung «Vereinigter Nationaler Widerstand 1941- 1944» Heute, am 25. November 1998, Tag der offiziellen Feier des nationalen Wider- standes 1941- 1944, wurde in Athen, im Saal des Alten Parlaments eine Tagung abgehal- ten, mit dem Thema: «Die Lösung des Problems der deutschen Entschädigungen ist Voraussetzung für die Festigung der Freundschaft zwischen den Völkern Griechenlands und Deutschlands». Im Laufe der Debatte wurde zusammen- fassend die Opfer- und Leidensgeschichte des griechischen Widerstandes behandelt, sowie die Aufzählung einer Reihe dramatischer histo- rischer Ereignisse, die mit den Kriegsverbrechen der Nazi- Besatzungsstreitkräfte in Griechenland verknüpft sind, die große Zerstörungen anrich- teten und das griechische Volk in unbeschreibli- ches Elend stürzten. Die Massaker von Distomo und von Kalavryta sind Tragödien, ähnlich denen von Oradour und Lidice und bilden zwei Fäl- le unter vielen anderen, wie die Zerstörungen und Erschießungen in Kommeno, in Klissura, in Kandanos, in Vianno, in Chortiatis und in vielen anderen Orten Griechenlands. In welchem Haus Du auch nachfragst- von den nördlichen Grenzen des Landes bis Kre- ta- wird man Dir von den Menschen erzählen,  54  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG σου μιλήσουν για τους ανθρώπους τους που θερίστηκαν από τα εκτελεστικά αποσπά- σματα των ναζί κατακτητών, εξοντώθηκαν ως όμηροι ή κρατούμενοι σε στρατόπεδα, ή πέ- θαναν από τα βασανιστήρια, τις αρρώστιες και την πείνα. Κι όμως, στον Ελληνικό Λαό, που πρό- σφερε αναλογικά από τις πιο μεγάλες θυσίες στο Β ́ Παγκόσμιο πόλεμο, δεν καταβλήθηκε ουσιαστικά σχεδόν καμιά επανόρθωση από το γερμανικό κράτος. Τέτοια, που θα ικα- νοποιούσε την ιστορική δικαιοσύνη και θα αποκαθιστούσε την ηθική και νομική τάξη, το θεμέλιο της Ενωμένης Ευρώπης, που οικοδο- μούν από κοινού ο γερμανικός, ο ελληνικός και οι άλλοι λαοί της Ευρώπης. Και μόνο μια συνοπτική επισκόπηση του μαρτυρολόγιου και του αγωνιστικού ημερο- λόγιου της επικής ελληνικής Εθνικής Αντί- στασης φθάνει για να αποδείξει τη μεγάλη ιστορική αδικία, που διαπράττεται, πενήντα και πάνω χρόνια, από μέρους της δημοκρα- τικής Γερμανίας απέναντι στη χώρα μας, στο λαό μας, στις χιλιάδες των θυμάτων και στους απογόνους τους. Ακόμα και αυτό το λεγόμενο «αναγκαστι- κό ∆άνειο» της Ελλάδας προς τη Γερμανία, το οποίο υπήρξε μια από τις κύριες αιτίες της οικονομικής εξαθλίωσης και του θανάτου από την πείνα εκατοντάδων χιλιάδων Ελλή- νων, δεν έχει επιστραφεί, όπως θα ήταν αυ- τονόητο. Κι όμως, λίγες εβδομάδες πριν από την κατάρρευση της ναζιστικής Γερμανίας, οι αρμόδιοι της τότε Reichsbank αναγνώριζαν ρητά, με γνωμάτευσή τους, την ύπαρξη αυ- τού του «γερμανικού χρέους προς την Ελ- λάδα», το οποίο μάλιστα αποτιμήθηκε «για μελλοντική χρήση», όπως ελέχθη, σε περί- που τότε 476 εκατομμύρια μάρκα. die von den Erschießungskomandos der Na- zi- Eroberer niedergemäht oder als Gefangene und Gefangene in Lagern umgebracht wurden, oder auch unter den Folgen von Krankheiten und Hunger starben. Und trotzdem: dem griechischen Volk, wel- ches im Verhältnis zu den anderen Völkern die größten Opfer im 2. Weltkrieg verzeichnete, wurde vom deutschen Staat fast keine Reparati- on geleistet. Und zwar eine solche, die die histo- rische Gerechtigkeit zufrieden stellen könnte und die mora- lische und rechtliche Ordnung wiederherstellen sollte, das Fundament des vereinten Eu- ropas, welches das deutsche, das griechische und die ande- ren Völker Europas schaffen. Schon ein zusammenfas- sender Überblick über die Opfer- und Leidensgeschich- te und das kämpferische Ta- gebuch des heldenhaften na- tionalen Widerstands genügt, um die große historische Un- gerechtigkeit zu belegen, die mehr als fünfzig Jahre seitens des demokratischen Deutschlands an unserem Land, unserem Volk, an den Tau- senden von Opfern und ihren Nachkommen begangen wird. Sogar die so genannte «Zwangsanleihe Griechenlands an Deutschland», die eine der Hauptursachen für die wirtschaftliche Verelen- dung und den Hunger Hunderttausender von Griechen war, wurde bisher nicht zurückge- zahlt, wie dies als selbstverständlich zu erwar- ten wäre. Wenige Wochen vor dem Zusam- menbruch Nazi- Deutschlands hatten Zustän- dige der damaligen Reichsbank die Existenz der Wir fordern die demokratische deutsche Regierung auf, die historische Wahrheit anzuerken- nen und endlich den Dialog mit den Opfern und des Nazismus und mit der griechischen Regierung zu führen.  55   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Καλούμε τη δημοκρατική γερμανική κυβέρνηση να αναγνωρίσει την ιστορική αλήθεια και να επιζητήσει επιτέλους το διάλογο με τα τα θύματα του ναζισμού και την ελληνική κυβέρνηση τριβή έμπρακτα το σεβασμό της στις θυσίες του λαού, τον οποίο εκπροσωπεί, διεκ- δικώντας την ηθική και υλική επανόρθωση της ιστορικής αδικίας από μέρους της Γερ- μανίας, ως προϋπόθεση για τη βαθύτερη εδραίωση της φιλίας μεταξύ των λαών μας. Εξουσιοδοτούμε, τέλος, τα προεδρεία των δύο ορ- γανώσεων, που είχαν την πρωτοβουλία της σημερινής ημερίδας, να υποβάλουν το κείμενο του Ψηφίσματος Για όλους αυτούς τους λόγους, οι συμμε- τέχοντες στη σημερινή ημερίδα καλούμε τη δημοκρατική γερμανική κυβέρνηση να ανα- γνωρίσει την ιστορική αλήθεια και να επιζη- τήσει επιτέλους το διάλογο με τα θύματα του ναζισμού και με την ελληνική κυβέρνηση, χω- ρίς διπλωματικές καθυστερήσεις. Καλούμε, επίσης, την ελληνική κυβέρνη- ση να δείξει χωρίς χρονο- «deutschen Schuld an Griechenland» aner- kannt, und zwar ausdrücklich mit einem Gut- achten «für zukünftigen Gebrauch». In diesem Gutachten wurde diese Schuld auf ungefähr 476 Millionen Reichsmark geschätzt. Aus allen diesen Gründen fordern die Teil- nehmer der heutigen Tagung die deutsche Regierung auf, die historische Wahrheit anzu- erkennen und endlich den Dialog mit den Op- fern des Nazismus und mit der griechischen Regierung ohne diplomatische Verzögerung zu führen. Auch fordern wir die griechische Regierung auf, praktisch und ohne Zeitverlust ihre Ach- tung vor den Opfern des Volkes zu beweisen, indem sie von Seiten Deutschlands die mora- lische und materielle Wiedergutmachung der historischen Ungerechtigkeit verlangt als Vor- aussetzung einer tieferen Festigung der Freund- schaft zwischen unseren Völkern. Wir ermächtigen schließlich die Präsiden- ten der beiden Organisationen, welche die Ini- tiative der heutigen Tagung ergriffen haben, den Text dieses Abstimmungsbeschlusses so- wohl dem deutschen wie auch dem griechi- schen Parlament, sowie allen in diesem ver- tretenen Parteien zu unterbreiten und endlich die Aufnahme zwischenstaatlicher Verhand- lungen zur Regelung dieser Frage zu verlan- gen. Mehr als fünfzig Jahre nach der Tragödie des Krieges und der nazistischen Verbrechen gibt es keinen weiteren Spielraum für einen Aufschub. Die Teilnehmer der Tagung Athen, den 25. November 1998 αυτού τόσο στη γερμανική όσο και στην ελληνική Βουλή, καθώς και σε όλα τα κόμ- ματα, που εκπροσωπούνται σ’ αυτές, και να ζητήσουν την έναρξη, επιτέλους, διακυβερ- νητικών συνεννοήσεων για τη ρύθμιση του θέματος. Πενήντα και πάνω χρόνια μετά την τραγωδία του πολέμου και τη διάπραξη των ναζιστικών εγκλημάτων, δεν υπάρχουν πλέ- ον άλλα περιθώρια παρέλκυσης. Οι μετέχοντες στην ημερίδα Αθήνα, 25 Νοεμβρίου 1998   56  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG Το νούμερο 4 2 3 2 0 ήταν μια Ελληνίδα αγωνίστρια Προς το Προεδρείο της Ημερίδας για τη διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων Είμαι μια από τις 16 Ελληνίδες κρατού- μενες στο χιτλερικό στρατόπεδο του Μπούχενβαλντ, που επέζησαν. Και ε- πειδή βρίσκομαι στο νοσοκομείο χειρουρ- γημένη και δεν μπορώ να παραβρεθώ στην Ημερίδα σας, στέλνω μια μικρή ανάμνηση από εκείνο το κάτεργο. [...] Στεκόμουν, όπως όλες μας, μπροστά στον τόρνο, όπου οι ναζί μάς υποχρέωναν να δουλεύουμε επί 12 ώρες, λειαίνοντας φονικούς κάλυκες για τις σφαίρες. Κάποια στιγμή αφαιρέθηκα, και το βουητό του τόρ- νου γίνηκε το βουητό του τρένου, που με ταξίδευε στον τόπο μου, το νησί του Ευρί- που. Με τη φαντασία μου βρέθηκε στην πα- τρίδα μου, την όμορφη Λίμνη. Στο πατρικό μου σπίτι. Στεκόμουν στην κουζίνα, κοντά στο παράθυρο, κι έβλεπα τις πευκοβελόνες να τρυπώνουν μέσα απ’ τη σήτα, κι ανάσαι- να τη μοσκιά του πεύκου. Στο ρυθμό του τόρνου άκουγα τον αργαλειό της μητέρας μου και τη φωνή της: «Κορίτσια! Τον καφέ και το βύσσινο του πατέρα σας!...» Ήταν απομεσήμερο. Καλοκαίρι. Σ’ αυτή τη θέση καθόταν ο πατέρας μας ξυπνώντας το απόγευμα και ρουφούσε, μαζί με τον καφέ του, το άρωμα του πεύκου. Μπρο- στά απ’ τα μάτια μου πέρασαν οι μορφές των δικών μου. Τις κρατούσα πάντα μέσα Die nummer 42320 war eine griechische Widerstandskämpferin An das Präsidium der Tagung für die Forderung der deutschen Reparationen Ich bin eine von den 16 griechischen Häft- lingen des Konzentrationslagers Buchen- wald, die überlebten. Da ich mich nach einer Operation im Krankenhaus befinde und an Ihrer Tagung nicht teilnehmen kann, schicke ich Ihnen eine kleine Erinnerung aus diesem furchtbaren Gefängnis. [...] Ich stand, wie wir alle, vor der Drehbank, wo uns die Nazis zwangen 12, Stunden am Tag zu arbeiten; wir schliffen und polierten Patro- nenhülsen. Einen Moment lang schweiften meine Gedanken weg und das Geräusch der Drehbank wurde das Geräusch und Rattern des Zuges, der mich in meine Heimat auf die Insel des Evripos brachte. Mit meinen Gedan- ken und meiner Phantasie war ich plötzlich in der schönen Ortschaft Limni. Ich war in mei- nem Elternhaus. Ich stand in der Küche am Fen- ster und sah die Nadeln der Pinie durch das Gitter schlüpfen. Im Rhythmus der Drehbank hörte ich den Webstuhl meiner Mutter arbei- ten, hörte ihre Stimme: «Töchter, bringt eurem Vater den Kaffee und die Süßigkeit». Es war Sonntagnachmittag. Dort saß im- mer mein Vater nach seinem Mittagschlaf und schlürfte seinen Kaffee und den Duft der Pini- en. Die Gestalten meiner Verwandten kamen mir in den Sinn. Diese Bilder hielt ich immer tief in meinem Herzen versteckt und ließ sie  57   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Μιλούσαμε μόνο με τα μάτια. Πονάμε, πεινάμε, παγώνουμε, καιγόμαστε στον πυρετό και δουλεύουμε. Τα μάτια μόνο μάς απομένουν για να μιλάμε μεταξύ μας. Ξαφνικά, ένας κάλυκας σφύριξε στο αυτί μου. Τον είχε πετάξει η ομπερίνα, με άχτι. Η χιτλερίνα επιστάτρια που μας παρακολουθού- σε. Ένιωσε, φαίνεται, πως το νούμερο 42320 ταξίδευε αλλού. Είχε για λίγες στιγμές δραπετεύσει από την κόλασή του. Είχε διαπράξει έγκλημα. Από νούμερο, τόλμησε να ξαναγίνει άνθρωπος. Ένα κο- ρίτσι που ονειρευόταν. Όχι! μου σαν φυλαχτό, και αναδύονταν στις πιο κρίσιμες στιγμές. Έπιασα κουβέντα με τα χέρια τους. Αναρωτιόμουν σε ποιο χέρι φορούσε ο πατέρας το δαχτυλίδι με την πέτρα, που πριν λίγα χρόνια ακόμα το στι- φογύριζα στο δάχτυλό μου παίζοντας... Η μητέρα, θυμήθηκα, φορούσε τη βέρα της στο μεσαίο δάχτυλο. Θα φορούσα, ά- ραγε, ποτέ βέρα εγώ; nur in kritischen Momenten aufkommen. Ich fing an, mit ihren Händen, mit ihren Fingern zu reden. Ich fragte mich, auf welchem Finger wohl mein Vater den Ring mit dem Stein trug, mit dem ich vor einigen Jahren spielte, idem ich ihn leicht an seinem Finger drehte... Meine Mutter, erinnerte ich mich, trug ih- ren Ehering am mittleren Finger. Ob ich wohl jemals auch einen Ehering tragen würde? Plötzlich sauste eine Patronenhülse an mei- nem Ohr vorbei. Die Aufseherin hatte sie mit Wut geschmissen. Die Aufseherin beobachtete mich. Sie hatte wohl gemerkt, dass die Num- mer 42320 mit ihren Gedanken weit weg war; sie war für einige Minuten dieser Hölle entflo- hen. Das war ein Verbrechen. Sie hatte den Mut gehabt, von einer Nummer wieder ein Mensch zu werden. Ein junges Mädchen, das sich erlaubt hatte, zu träumen. Nein! Ich mus- ste bis zu meinem Tod die Nummer 42320 sein und nicht anderes... Wir wechselten Blicke mit meinen anderen Landsmänninnen. Wir sprachen miteinander nur mit den Augen. Wir haben Schmerzen, hungern, frieren, wir schütteln uns im Fieber, aber wir arbeiten. Nur die Augen sind uns ge- blieben, um miteinander zu reden. Ohne heftige Bewegungen, damit die Auf- seherin nichts merkt, bücke ich mich über die kleine Kiste, in der nach der Bearbeitung die Patronenhülsen fallen und wühle sie schnell durcheinander, damit die Aufseherin bei der Prüfung die Risse nicht feststellt, das ein klei- nes Eisenstück, das wir am Schneiderwerk- zeug angebracht haben, verursacht hatte. Die Patronenhülsen waren dadurch ungeeignet für ihre tödliche Aufgabe. Diese organisier- te Sabotage von uns allen war unsere Rache, unser Lebensatem, unser Stolz. Έπρεπε, ώσπου να πεθάνω, να είμαι το νού- μερο 42320 και τίποτε άλλο... Ανταλλάξαμε ματιές με τις συμπατριώτισ- σές μου. Μιλούσαμε μόνο με τα μάτια. Πο- νάμε, πεινάμε, παγώνουμε, καιγόμαστε στον πυρετό και δουλεύουμε. Τα μάτια μόνο μάς απομένουν για να μιλάμε μεταξύ μας. Χωρίς σπασμωδικές κινήσεις, για να μην υποψιαστεί τίποτε η ομπερίνα, σκύβω στο κασονάκι όπου έπεφταν οι κάλυκες και, όσο πιο γρήγορα μπορούσα, τους α- νακατεύω: να μην ανακαλύψει στον έλεγ- χο τις ρωγμές που έκανε ένα σιδεράκι, που βάζαμε στο κοπίδι του τόρνου, βγάζοντας σκάρτους, ακατάλληλους για το φονικό προορισμό τους, κάλυκες. Αυτό το οργανωμένο σαμποτάζ από ό-  58     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG             λες μας ήταν η εκδίκησή μας, η ανάσα ζω- ής, η περηφάνεια μας. Η ομπερίνα απομακρύνθηκε κι εγώ, κα- θώς χάιδευα τους σκάρτους κάλυκες, ένιωσα ν’ αναβλύζει από βαθιά μέσα μου το επονίτι- κο τραγούδι μας της Αντίστασης. Συνεχίζαμε, κι απ’ αυτό το έσχατο μετε- ρίζι, τον αγώνα του λαού μας. Της γενιάς μας. Ανυπόταχτες! Άνθρωποι! Όχι νούμερα... Λούλα Βλαχούτσικου-Γιαννακοπούλου Κρατούμενη στα στρατόπεδα Ράβενσπρουκ και Μπούχενβαλντ Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο, Νοέμβριος 1998 Die Aufseherin ging weiter und während ich die fehlerhaften und ungeeigneten Pa- tronenhülsen streichelte, fühlte ich aus tiefer Seele in mir das Lied unseres Widerstandes aufsteigen. Wir setzten auch mit dieser kleinen Tat den Widerstandskampf unseres Volkes fort. Ungehorsam und frei! Menschen! Keine Nummern... Loula Vlachoutzikou-Giannakopoulou Häftling der Konzentrationslager Ravensbrück und Buchenwald Allgemeines Staatliches Krankenhaus, November 1988  59 Έλληνες Εβραίοι, οδεύοντας στο θάνατο. Griechische Juden, in den Tod schreitend.   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ        Μαρτυρολόγιο Ολοκαυτώματα και Εκατόμβες Θυσιών ΤΟ ΜΙΣΟΣ ΚΑΙ Η ΜΑΝΙΑ των ναζί εναντίον του Ελληνικού Λαού εκδηλώνεται από τις πρώ- τες μέρες της κατοχής ως τις τελευταίες. Από το εξωφρενικό «Εδώ υπήρχε κάποτε η Κάν- δανος», γραμμένο από τους ίδιους, που μαρτυ- ράει την εσώτερη διάθεση για το πώς θα ’θελαν την Ελλάδα όλη, έως τους 1.460 της περιοχής των Καλαβρύτων, από 13 χρόνων και πάνω, τα γυναι- κόπαιδα στις Λιγγιάδες της Ηπείρου, τους 174 κα- μένους του Χορτιάτη, τα όργανα του Χίτλερ δεν ορρωδούν μπροστά σε τίποτα. Κανένας ηθικός φραγμός. Σφάζουν νήπια, έγκυες γυναίκες, μικρά παιδιά, ιερείς, υπερήλικες· απαγχονίζουν, καίουν ζωντανούς, εκτελούν με λιθοβολισμό, με τσεκού- ρι, με την ξιφολόγχη και με πυροβόλα όπλα. Στο πέρασμα των αιώνων η ανθρωπότητα είναι ζήτημα αν δοκίμασε παρόμοια θηριωδία. Στον κατάλογο του Μαρτυρολογίου που ακολουθεί αναφέρονται μόνο οι ομαδικές εκτελέσεις και τα ολοκαυτώματα, με βάση τα στοιχεία που διαθέ- τουμε ως σήμερα. ∆εν αναφέρονται οι νεκροί α- πό τις μάχες ανάμεσα στις οργανώσεις της Αντί- στασης και τις δυνάμεις Κατοχής, ούτε, δυστυ- χώς, οι ατομικές εκτελέσεις. Mertyrer − Verzeichnis Massenmorde (Massaker) - Hekatomben von Opfern DER HASS UND DIE WUT der Nazis gegen das griechische Volk zeigen sich von den ersten bis zu den letzten Tagen der Besatzung. Von dem empörenden Satz «HIER STAND KANDANOS», der von den Deutschen selbst ge- schrieben wurde und der ihre innere Einstellung zum Ausdruck bringt, ganz Griechenland für sich zu erobern, bis zur Ermordung von 1460 Bewohnern von Kalavryta- Kinder ab 13 Jahren- , den Frauen und Kindern von Lygiades in Epirus, den 174 Ver- brannten von Chortiatis, schrecken die Soldaten Hitlers vor nichts zurück. Sie haben überhaupt kei- ne moralische Hemmung. Sie schlachten Säuglinge ab, schwangere Frauen, kleine Kinder, Priester, alte Leute, erhängen Menschen auf, exekutieren durch Steinigung, mit Äxten, Bajonetten und Maschinen- gewehren. Es ist eine Frage, ob die Menschen in Vergangenheit derartige Bestialität erlebten. Im vorliegenden Verzeichnis der Märtyrer werden nur die Massenmorde und die Holocaustfälle er- wähnt. Es werden nicht die Toten erwähnt, die die Kämpfe zwischen den Streitkräften des Widerstands und den Besatzungstruppen hinterließen, auch nicht die einzelnen Exekutionen von Bürgern.   SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG       Υποθήκες των εκτελεσμένων Μαρτύρων. (Από το βιβλίο Γράμματα και μηνύματα εκτελεσμένων πατριωτών) Nachlass der erschossenen Märtyrer. (Von dem Buch Briefe und Botschaft Der erschossenen Patrioten)     MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       1941 2 Ιουνίου – Το πρώτο ολοκαύτωμα Κάνδανος Χανίων. Οι ναζί εκτελούν 300 κατοίκους και ξεθεμελιώνουν το χωριό. Φεύγοντας, γράφουν: «Εδώ υπήρχε η Κάνδανος». Στον Αλικιανό Χανίων εκτελούν 42 και άλλους 81 από τα χωριά Περιβόλια, Λουτρά, Παγκαλοχώρι, Παλιοχώρα. • Στο Άδελε Ρεθύμνου 18. • Στο Κο- ντομάρι 25. 3 Ιουνίου Στο Ηράκλειο Κρήτης εκτελούν 12. 5 Ιουνίου Στις Στέρνες Ηρακλείου Κρήτης εκτελούν 19. Στην Αθήνα, στις φυλακές Αβέρωφ, εκτελούν 8. 14 Ιουνίου Στο Ηράκλειο Κρήτης εκτελούν 50. 20 Ιουνίου* Στα Περιβόλια Χανίων εκτελούν 32. 1 Αυγούστου – Ολοκαύτωμα Αλικιανού Στον Αλικιανό Χανίων, στις όχθες του ποταμού Κερίτη, εκτελούν 118 από τα χωριά Αλικιανό, Κου- φό, Βατόλακκο, Σκινέ, Μεσκλά, Φουρνέ, Πρασέ, Ν. Ρούματα, Θρούνι, Καράνο, Σκαφιδάκια. 3 Αυγούστου Στο Καρπερό Ελασσόνας (Λάρισα), ο- μαδικός βασανισμός των κατοίκων (και του ιερέα) στην αυλή της εκκλησίας, όπου τους μαστίγωσαν γυμνούς. 29 Σεπτεμβρίου-6 Οκτωβρίου Ολοκαύτωμα ∆ράμας-∆οξάτου και γύρω περιοχής. Εκτέλεση 5.016 πατριωτών στη ∆ράμα και στα χω- ριά ∆οξάτο, Αγ. Αθανάσιο, Χωριστή, Κύρια, Νικη- φόρο, Προσωτσάνη, Κουδούνια, Ν. Σκοπό, Οργα- ντζί και Ευριπέδου από Βούλγαρους φασίστες. Στην Αλμωπία Πέλλας, στο χωριό Κωνσταντία, ε- κτελούν 6 επιτόπου. 5 Οκτωβρίου – Ολοκαύτωμα στο Κιλκίς Στα χωριά της περιοχής του Κιλκίς Κλειστό (Μούζγαλι), Κυδωνιά (Κότζολαρ) και Αμπελόφυτο ( Μούρσαλι) συγκεντρώνουν τους κατοίκους από 15 ως 60 χρόνων, συνολικά 96, και τους εκτελούν. * Σύμφωνα με το υπ’ αριθ. 16/1946 Βούλευμα του Ελληνικού Εθνικού Γραφείου Εγκληματιών Πολέμου, οι ναζί εκτέλεσαν αμέσως μετά τη Μάχη της Κρήτης 2.000 και πλέον άτομα. 1941 2. Juni – Der erste Massenmord. Kandanos/Chania. Die Nazis exekutieren 300 Bewohner und machen das Dorf dem Erdboden gleich. Sie schreiben: «HIER STAND KANDANOS». Sie exekutieren 42 im Dorf Alikianos/Chania und wei- tere 81 aus den Dörfern Perivolia, Loutra, Pangalochori, Paliochora. In Adele/Rethymno erschießen sie 18 Perso- nen. In Kontomari weitere 25. 3. Juni In Heraklion/Kreta werden 12 erschossen. 5. Juni In Sternes/Heraklion auf Kreta werden 19 exe- kutiert. Im Gefängnis von Averoff in Athen werden 8 erschossen. 14. Juni In Heraklion/Kreta werden 50 hingerichtet. 20. Juni* In Perivolia/Chania werden 50 erschossen. 1. August – Massaker von Alikianos. In Alikianos bei Chania werden am Ufer des Flusses Keritis 118 Perso- nen aus den Dörfern Alikianos, Koufo, Vatolakos, Ski- ne, Furne, Prasse, Meskla, N. Rumata, Throuni, Karano und Skafidakia erschossen. 3. August In Larissa massenhafte Quälerei der Bewoh- ner (auch der Priesters) des Dorfes Karpero/Elasson auf dem Hof der Kirche. Nachts werden alle gepeitscht. 29 September-6 Oktober Massaker von Drama - Doxato und der Gegend. Exekution von 5.016 Patri- oten in Drama- Doxato, Ag. Athanasios, Choristi, Kyria, Nikiforos, Prossotsani, Koudounia, N. Skopos, Organtsi, Evripedo durch bulgarische Faschisten. In Almopia bei Pella im Dorf Kostantia, werden 6 exekutiert. 5. Oktober – Massaker in der Dörfern in Kilkis: Kleisto (Mousgali), Kydonia (Kotsolar), Ampelophyto (Moursali). Sammelung und Erschießung aller Bewoh- ner von 15 bis 60 Jahren. 10. Oktober In Nigrita bei Serres werden 221 Per- sonen aus den Dörfern K. Dafni, Sitochori, Servo- chori und Eidonochori exekutiert. * Anmerkung: Laut dem Beschluss des „Griechischen Nationalen Büros für Kriegsverbrechen“ aus dem Jahre 16/1946 erschossen die Nazis gleich nach dem „Kampf von Kreta“ mehr als 2.000 Leute.                       62  SCHWARZBUCHES                                   DER BESATZUNG «Εδώ υπήρχε η Κάνδανος»... «Hier war Kandanos»... 10 Οκτωβρίου Στη Νιγρίτα Σερρών εκτελούνται 221 κάτοικοι από τα χωριά Κ. ∆άφνη, Σιτοχώρι, Ζερβοχώρι, Αηδονοχώρι. 17 Οκτωβρίου – Ολοκαύτωμα Κερδυλίων Οι ναζί εκτελούν 130 στα Α. Κερδύλια, 80 στα Κ. Κερδύλια και 25 ετεροδημότες (σύνολο 235) και πυρπολούν εξολοκλήρου τα χωριά. 20 Οκτωβρίου Στο Καλόκαστρο Σερρών απαγχο- νίζουν 12. Οι απαγχονισμένοι παρέμειναν κρεμα- σμένοι τρεις μέρες. 23 Οκτωβρίου – Ολοκαύτωμα Μεσόβουνου Οι χιτλερικοί εκτελούν 165 άνδρες 16-80 χρόνων στο Μεσόβουνο Εορδαίας της Κοζάνης. (Το 1943 250 και το 1944 150 γυναίκες.) Πυρπολούν και α- φανίζουν το χωριό. Οι κάτοικοι στο σύνολό τους ήσαν Πόντιοι. 15 Νοεμβρίου Στο Στρυμονικό Σερρών εκτελούν 30 στρατιώτες με περίστροφο, που μόλις είχαν ε- πιστρέψει από το μέτωπο. 28 ∆εκεμβρίου Στη Θεσσαλονίκη εκτελούν 30 ο- μήρους στις φυλακές Επταπυργίου. 17. Oktober Massaker von Kerdylia. Die Nazis er- schießen im Dorf Ano Kerdylia 130 und im Dorf Kato Kerdylia weitere 80, sowie 25 aus anderen Dörfern, insgesamt 235 und brennen die Dörfer nieder. 20. Oktober Im Dorf Kalokastro bei Serres werden 12 gehängt. Sie bleiben 3 Tage lang erhängt. 23. Oktober – Massaker von Messovouno. Die Soldaten Hitlers exekutieren im Dorf Messovouno/ Eordäas bei Kosani 165 Männer (1943 werden 250 und 1944 150 Frauen hingerichtet). Das Dorf wird in Brand gesetzt und dem Erdboden gleichgemacht. Al- le Bewohner stammen aus Pontos. 25. Oktober Die Nazis erhängen 2 und exekutieren 96 Männer (ab 15 Jahre) in Kilkis aus den Dörfern Klei- sto, Kydonia, Ampelofyto. Die Dörfer werden bis zur letzten Hütte total zerstört. 15. November In Strymoniko bei Serres werden 30 Soldaten, die vom Militär entlassen worden waren, mit Pistolen exekutiert. 28. Dezember In Thessaloniki werden im Gefängnis Eptapyrgou 30 Gefangene hingerichtet.              63        MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ        1942 8 Ιανουαρίου Εκτέλεση των 12 πρώτων ομήρων στο στρατόπεδο Παύλου Μελά (Θεσσαλονίκη). 17 Ιανουαρίου Ιταλοί φασίστες κυκλώνουν το λιμάνι της Σκιά- θου, συλλαμβάνουν και βασανίζουν πο- λίτες, τυφλώνουν το γιατρό του νη- σιού και σκοτώ- νουν με μαχαίρι τον πρόεδρο. 14 Φεβρουαρίου Στη Θεσσαλονίκη εκτελούν 20 ομήρους. 26 Μαρτίου Στη Λακωνία πυρπολούν το χωριό Σαϊδόνα. 28 Μαρτίου Στην Αθήνα εκτελούν 6 στο εξωτερι- κό προαύλιο των φυλακών Αβέρωφ. 28 Απριλίου Στην Αθήνα εκτελούν 5. Στη Λάρισα συλλαμβάνουν 12 και τους στέλνουν ομήρους στην Ιταλία. 8 Μαΐου Στην Αθήνα εκτελούνται 11. 23 Μαΐου Στη Λιβα- δειά εκτελούν 8. Στη Θεσσαλονίκη ε- κτελούν 6. Στην Τρίπολη εκτε- λούν 3. 4 Ιουνίου Στην Α- θήνα εκτελούνται 8 όμηροι στο Σκο- πευτήριο Καισα- ριανής. 5 Ιουνίου Στην Α- 1942 8. Januar Exekution der ersten 12 Gefangenen des Lagers Pavlos Melas (Thessaloniki). 17. Januar Italienische Faschisten umkreisen den Ha- fen von Skiathos, verhaften die Bürger, quälen sie, blenden den Doktor der Insel und erstechen deren Vorsteher. 14. Februar In Thessaloniki werden 20 Gefangene exekutiert. 26. Μärz In Lakonia wird das Dorf Saidona in Brand gesetzt. 28. Μärz In Athen werden im Hof des Gefängnisses Averoff 6 hingerichtet. 28. April In Athen werden 5 exekutiert. In Larissa werden 12 verhaftet und als Gefangene nach Italien geschickt. 8. Mai In Athen werden 11 exekutiert. 23. Mai In Livadia werden 8 hingerichtet. In Thessaloniki 6. In Tripolis 3. 4. Juni In Athen werden auf dem Schießplatz von Kaissariani 8 Personen erschossen. 5. Juni In Athen werden auf dem Schießplatz von Kaissariani 8 Gefangene erschossen (Sie wurden vom Gefängnis in Vouliagmeni dorthin transportiert). In Heraklion/Kreta werden 12 im Ort Xirokambos exekutiert. 10. Juni In Livadia/Theben werden 27 aus den Dör- fern Ziriki, Kapareli, Koukoura hingerichtet. 14. Juni In Heraklion/Kreta werden 50 im Ort Xiro- kambos exekutiert. 19. Juni Im Flughafen Mikra von Thessaloniki werden 11 Gefangene hingerichtet. 22. Juni In Thessaloniki werden 23 Gefangene hin- gerichtet. 15. Juli Im Dorf Neo Monastiri (Tsoba) bei Domo- kos/Pfiotis erschießen die Nazis 14 und setzen einige Häuser in Brand.                            SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG  «...να μεγαλώ- σουν τα παιδιά και να σε ζή- σουν, όπως ζή- σαμε μαζί...». Γιατί η ζωή θα συνεχιστεί. «...damit die Kinder aufwachsen und leben, wir zusammen gelebt haben...». denn das Leben setzt sich fort.      M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             θήνα εκτελούν 8 ομήρους (από τις φυλακές Βου- λιαγμένης), στο Σκοπευτήριο Καισαριανής. Στο Ηράκλειο Κρήτης εκτελούν 12 στη θέση Ξη- ρόκαμπος. 10 Ιουνίου Στη Λιβαδειά – Θήβα θανατώνουν 27 από τα χωριά Ζιρίκι, Καπαρέλι, Κούκουρα. 14 Ιουνίου Στο Ηράκλειο Κρήτης εκτελούν 50 στη θέση Ξηρόκαμπος. 19 Ιουνίου Στο αεροδρόμιο Μίκρας (Θεσσαλονί- κης) εκτελούν 11 ομήρους. 22 Ιουνίου Στη Θεσσαλονίκη εκτελούν 23 ομή- ρους. 15 Ιουλίου Στο χωριό Ν. Μοναστήρι (Τσόμπρα) ∆ομοκού Φθιώτιδας εκτελούν 14 και πυρπολούν σπίτια. 30 Οκτωβρίου Πυρπολούν στο χωριό Καρούτες της Παρνασσίδας. 26 Νοεμβρίου Εκτέλεση 12 στο βάθρο της γέφυ- ρας του Γοργοπόταμου. 1 ∆εκεμβρίου Στο βάθρο της γέφυρας του Γοργο- πόταμου εκτελούνται 22. 5 ∆εκεμβρίου Πυρπολούν τα χωριά Χρυσό και Άγραφα και εκτελούν 6 ομήρους στη θέση Λογ- γιές. 8 ∆εκεμβρίου Στο χωριό Καστέλια Παρνασσίδας εκτελούν 10. 9-18 ∆εκεμβρίου Στον Έβρο, σε επιδρομή, πυρ- πολούν τα χωριά Σιταριά, Πύθιο, Πετράδες, Φέρ- ρες. Πυρπολούν σπίτια, θανατώνουν κόσμο και λε- ηλατούν τα πάντα. 24 ∆εκεμβρίου Στο Μικρό Χωριό Ευρυτανίας ε- κτελούνται 13, με τον παπά και το δάσκαλο. Με το πλοίο «Città di Milano» στέλνουν 500 ομή- ρους στην Ιταλία από τον Πειραιά. 26 ∆εκεμβρίου Στα Τρίκαλα εκτελούν 6. 30 ∆εκεμβρίου Θεσσαλονίκη, στρατόπεδο Παύ- λου Μελά. Εκτελούν 45 ομήρους από την Ανάφη. 30. Oktober Das Dorf Karutes (Parnassis) wird nie- dergebrannt. 26. November Exekution von 12 Personen am Sok- kel der Brücke von Gorgopotamos. 1. Dezember Am Sockel der Brücke von Gorgopo- tamos werden 22 Personen exekutiert. 5. Dezember Die Dörfer Chysso und Agrafa wer- den in Brand gesetzt. 6 Gefangene werden im Ort Loggies erschossen. 8. Dezember Im Dorf Kastelia/Parnassis werden 10 exekutiert. 9.-18. Dezember Bei einem Überfall in der Region Evros setzen sie die Dörfer Sitaria, Pythio, Petrades, Ferres in Brand. Sie brennen Häuser nieder, töten Bewohner der Dörfer und plündern alles 24. Dezember In Mikro Chorio bei Eurytanien er- schießen sie 13, darunter den Priester und den Lehrer des Dorfes. Mit dem Schiff «Citta die Milano» schicken sie 500 Gefangene von Piräus nach Italien. 26. Dezember In Trikala werden 6 hingerichtet. 30. Dezember In Thessaloniki werden 45 Häftlinge aus Anafi im Lager Pavlos Melas erschossen.                          66  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 1943 7 Ιανουαρίου Στην Αθήνα εκτελούν 20 ομήρους και στον Πειραιά 8. 21 Ιανουαρίου Στην Αδριατική βυθίζεται το πλοίο «Città di Genova» με 152 ομήρους αξιωματικούς, α- πό τους οποίους σώθηκαν οι 81 και πνίγηκαν οι 71. 30-31 Ιανουαρίου Στο Πήλιο Μαγνησίας πυρπό- λησαν την Περαχώρα. 6 Φεβρουαρίου Στην Αθήνα εκτελούν 5 στις φυ- λακές Αβέρωφ. 8 Φεβρουαρίου Επιδρομή στο χωριό Σχίνοβο Γρεβενών. Λεηλατούν σπίτια και βιάζουν γυναίκες. 9 Φεβρουαρίου Στα Γρεβενά εκτελούν 7 ομήρους στη θέση Ξηρολάκκοι. 10 Φεβρουαρίου Επιδρομή Ιταλών φασιστών στην Οξύνεια Καλαμπάκας. Λεηλατούν το χωριό, βιά- ζουν γυναίκες και παίρνουν ομήρους. 13 Φεβρουαρίου Στα Ανώγεια Κρήτης εκτελούν 12 στον Καρτερό. Στα Τρίκαλα Θεσσαλίας εκτελούν 12 ομήρους από το χωριό Τσιώτι. 14 Φεβρουαρίου Στα Τρίκαλα, Ιταλοί φασίστες συλλαμβάνουν στο παζάρι της πόλης 16 και εκτε- λούν τους 15 στο νεκροταφείο. Ο ένας κατόρθωσε να διαφύγει. 16 Φεβρουαρίου – Ολοκαύτωμα ∆ομένικου Στη Θεσσαλία οι Ιταλοί φασίστες εκτελούν 118 από το ∆ομένικο Ελασσόνας και αφανίζουν το χωριό. Επίσης, εκτελούν 15 από το Μεσοχώρι (Μυλογού- στα) και 1 από το Αμούρι, συλλαμβάνουν 340 ως ομήρους και πυρπολούν το χωριό. 23 Φεβρουαρίου Στην Κατερίνη εκτελούν 38 κα- τοίκους από τον Αγ. ∆ημήτριο, το Λιβάδι Ολύμπου και την Κατερίνη. Στη Λάρισα εκτελούν 100, ομήρους από το ομώνυ- μο στρατόπεδο. 24 Φεβρουαρίου Στην Αθήνα σκοτώνουν 40 σε διαδήλωση για την επιβίωση. 1943 7. Januar In Athen werden 20 Gefangene und in Pi- räus weitere 8 hingerichtet. 21. Januar Im Adriatischen Meer wird das Schiff «Cit- ta de Genova» mit 152 Offizieren als Gefangene ver- senkt. Davon werden 81 gerettet und 71 ertrunken. 30.-31. Januar Auf dem Pelion/Magnessia wird die Ortschaft Perachora in Brand gesetzt. 6. Februar In Athen werden 5 im Gefängnis Averoff erschossen. 8. Februar Überfall auf das Dorf Shinovo/Grevena. Die plündern die Häuser und vergewaltigen die Frau- en. 9. Februar In Grevena erschießen sie 7 Gefangene im Ort Xyrolaki. 10. Februar Überfall der italienischen Faschisten in Oxynia/Kalambaka. Sie plündern das Dorf, vergewal- tigen die Frauen und nehmen Gefangene. 13. Februar In Anogia/Kreta werden 12 in Kartero exekutiert. In Trikala/Thessalien werden 12 Gefange- ne aus dem Dorf Tsotili exekutiert. 14. Februar In Trikala verhaften italienische Faschisten auf dem Marktplatz der Stadt 16 Leute und erschießen 15 davon auf dem Friedhof, während der 16te entkam. 16. Februar – Massaker von Domeniko. In Thessalien erschießen die Italiener 118 aus Dome- niko und richten das Dorf zugrunde. Sie erschießen ebenfalls 15 aus Messochori Mylogousta und 5 aus Amouri/Elasson, verhaften 340 als Gefangene und setzen die Dörfer in Brand. 23. Februar In Katerini erschießen sie 38 Bewohner aus Ag. Dimitrios. Livadi/Olymp und Katerini. In La- rissa erschießen sie 100 Gefangene vom gleichnami- gen Lager. 24. Februar In Athen werden 40 Demonstranten gegen den Hunger getötet. 25. Februar In Larissa werden 40 Gefangene des La- gers hingerichtet.                           67   M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             25 Φεβρουαρίου Στη Λάρισα εκτελούν 40 ομή- ρους, από το στρατόπεδο. 26 Φεβρουαρίου Στη Μήλο εκτελούν 14 κατοί- κους. 1 Μαρτίου Στη Μίκρα Θεσσαλονίκης εκτελούν 50 ομήρους (οι 26 από το στρατόπεδο Π. Μελά). 5 Μαρτίου Στην Αθήνα σκοτώνουν 18 και τραυμα- τίζουν 135 στη διαδήλωση κατά της πολιτικής επι- στράτευσης. 6 Μαρτίου Στα Σέρβια Κοζάνης, Ιταλοί φασίστες πυρπολούν εκκλησίες, καταστήματα και σπίτια και δολοφονούν ή καίουν 57 κατοίκους. 10 Μαρτίου Στο Άργος Ορεστικό της Καστοριάς εκτελούν 63 ομήρους. 11 Μαρτίου Στο δρόμο Αγιάς – Λάρισας εκτελούν 100 ομήρους. 12 Μαρτίου – Ολοκαύτωμα Τσαριτσάνης Στην Τσαριτσάνη Λάρισας εκτελούν 45 κατοίκους και πυρπολούν τον οικισμό. Ανάμεσα στα θύματα 2 ιερείς και 2 ανάπηροι πολέμου. Στην Καστοριά εκτελούν 8 στο νεκροταφείο του Άργους Ορεστικού. 15 Μαρτίου – Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραϊκής καταγωγής Από τη Θεσσαλονίκη, αρχίζουν οι αποστολές Ελ- λήνων Εβραίων στη Γερμανία, που θα συνεχιστούν ως τις 10.8.44. Μεταφέρθηκαν συνολικά στα ναζι- στικά στρατόπεδα της Γερμανίας 69.151 Έλληνες πολίτες εβραϊκής καταγωγής και επέστρεψαν με τη λήξη του πολέμου 2.000. Εξοντώθηκε, δηλα- δή, το 87% των 77.377 Εβραίων που υπήρχαν στην Ελλάδα. Τη σύλληψη κατόρθωσαν να διαφύγουν 8.226 άτομα. 20 Μαρτίου Στο Άργος Ορεστικό της Καστοριάς εκτελούνται 4. 21 Μαρτίου Στο Άργος Ορεστικό εκτελούνται 9. 24 Μαρτίου Στη Θεσσαλία, Ιταλοί φασίστες πυρ- πολούν τα χωριά Ριζόμυλος, Κόνιαρι και Νταμακλί και σκοτώνουν 10 γέροντες. 26. Februar Auf Melos werden 14 Bewohner er- schossen. 1. März In Mikra/Thessaloniki werden 50 Gefangene erschossen (davon 26 aus dem Lager Pavlos Melas) 5. März In Athen werden anlässlich einer Demostra- tion gegen die Politik der Mobilmachung 18 Menschen getötet und weitere 135 verletzt. In der Region Kosani setzen italienische Faschisten in Servia Kirchen Ge- schäfte und Häuser in Brand. 10. März In Kastoria werden 63 Gefangene in Argos Orestiko erschossen. 11. März Auf der Strecke zwischen Agia und Larissa werden 100 exekutiert. 12. März – Massaker von Tsaritsani. In Tsaritsani/Larissa werden 45 hingerichtet. Die Ort- schaft wird in Brand gesetzt. Unter den Opfern sind 2 Priester und 2 Kriegsgeschädigte. In Kastoria werden 8 auf dem Friedhof von Argos Orestiko hingerichtet. 15. März – Massaker an den Griechen jüdischer Abstammung. Von Thessaloniki aus beginnt der Abtransport griechi- scher Juden nach Deutschland; er wir bis zum 10.8.44 fortgesetzt. Insgesamt werden 69151 griechische Juden zu deutschen Konzentrationslagern deportiert. Nach dem Krieg kommen 2.000 zurück. d.h. es werden 87% der 77.377 Juden in Griechenland vernichtet. Der Ver- haftung entkommen 8.226 Menschen. 20. März In Argos Orestiko in Kastoria werden 4 er- schossen. Am 21. März 9 ehemalige Soldaten, am 26. März 8 und am 28. März 7. 24. März In Thessalien setzen italienische Faschisten die Dörfer Rizomylos, Koniari, Damakli in Brand und töten 10 Männer. 25. März In Athen werden 32 Demonstranten getö- tet und 180 verletzt. 29. März In Thessalien werden 120 getötet. In Far- sala töten sie durch Maschinengewehrsalven 27 Be- wohner, die sich zufällig auf dem öffentlichen Platz befinden, plündern und setzen die Stadt in Brand. Sie                           68  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 25 Μαρτίου Στην Αθήνα σκοτώνουν 32 διαδηλω- τές και τραυματίζουν 180. 26 Μαρτίου Στο Άργος Ορεστικό εκτελούνται 8. 28 Μαρτίου Στο Άργος Ορεστικό εκτελούνται 7 πρώην στρατιώτες. 29 Μαρτίου Στη Θεσσαλία σκοτώνουν 120. Στα Φάρσαλα πυροβολούν και σκοτώνουν 27 κα- τοίκους που βρέθηκαν στην πλατεία, λεηλατούν και πυρπολούν την πόλη. Κανονιοβολούν τα χω- ριά ∆ανδρακιά, Βαρακλή, Σέχι, Λαζάμπουγα. Στο χωριό ∆ανδρακιά πολυβολούν και σκοτώνουν τη 12μελή πρεσβεία με τον παπά. 4 Απριλίου Στο Βογατσικό Καστοριάς εκτελούν 13. Στα Ίμερα Κοζάνης σκοτώνουν 7. 7 Απριλίου Εκτελούν 16 ομήρους στη Νίκαια Λά- ρισας. 12 Απριλίου Επιδρομή στην Καρδίτσα. Φονεύουν 6 επιτόπου και παίρνουν 40 ομήρους. 14 Απριλίου Στη Βουνιχώρα Παρνασσίδας εκτε- λούν 33 (ανάμεσά τους 5 γυναίκες και ένας τυφλός γέροντας 90 ετών) και καίνε το χωριό. 16 Απριλίου Στο ∆αδί Λαμίας εκτελούν 10. Στο Λιτόχωρο Κατερίνης εκτελούν 18 κατοίκους και συλλαμβάνουν 200 ως ομήρους. 24 Απριλίου Στη Θεσσαλία οι Ιταλοί φασίστες βομβαρδίζουν την Καλαμπάκα με αεροπλάνα. 2 Απριλίου Στα Τρίκαλα Θεσσαλίας εκτελούν 20 κατοίκους από τα Ζαγόρια. 5 Απριλίου Στη Βοιωτία πυρπολούν τη ∆αύλεια, απάγουν ομήρους και εκτελούν δύο γέροντες. Στον Αλμυρό Μαγνησίας εκτελούν 9 ομήρους. 10 Μαΐου Στην Αθήνα εκτελούν 7 και στον Πειραιά 4 ομήρους. 29 Μαΐου Στη Φθιώτιδα, σ’ επιδρομή στην Αταλά- ντη, σκοτώνουν 5 κατοίκους. 31 Μαΐου Κρήτη. Επιδρομή στα χωριά Σαχτούρια, Μαγαρικάρι, Καμάρες και Λοχρά (Ρεθύμνου και Η- ρακλείου). Σύλληψη ομήρων και εκτέλεση άγνω- στου αριθμού κατοίκων τους. bombardieren die Dörfer Dandrakia, Varakli, Sechi, Lazabouga. Im Dorf Dandrakia wird eine 12-köpfige Delegation mit einem Priester erschossen. 4. April In Vogatsiko/Kastoria werden 13 exekutiert. In Imera/Kozani 7. 7. April 16 Gefangene werden in Nikaia/Larissa hin- gerichtet. 12. April Überfall in Karditsa. Sie ermorden 6 und verhaften 40. 14. April In Vounichora/Parnassis werden 33 exeku- tiert, davon 5 Frauen. Das Dorf wird in Brand ge- setzt. Eins von den Opfern war ein blinder, 90 Jahre alter Mann. 16. April In Dadi bei Lamia werden 10 erschossen. In Litochoro/Katerini erschießen sie 18 Bewohner und verhaften 200 als Gefangene. 24. April In Thessalien bombardieren italienische Fa- schisten Kalambaka mit Flugzeugen. 2. Mai In Trikala/Thessalien erschießen sie 20 Be- wohner aus Zagoria. 5. Mai In Böotien wird die Ortschaft Davlia in Brand gesetzt. Sie verhaften Gefangene und exekutieren 2 alte Männer. In Almyros/Magnissia werden 9 Gefan- gene exekutiert. 10. Mai In Athen werden 7 und in Piräus 4 Gefangene hingerichtet. 29. Mai In Atalanti von Fthiotis töten sie während eines Überfalls 5 Bewohner. 31. Mai Überfall auf kretische Dörfer: Sachtouria, Magarikari, Kamares, Lochra (in Rethymno und He- raklion), Verhaftung von Gefangenen und Exekution einer unbekannten Zahl Einwohner. 6. Juni In Kournovo/Thessalien werden 106 von ita- lienischen Faschisten erschossen, davon 54 aus Akro- nafplia, als Vergeltungsmaßnahmen wegen Sprengung eines Zuges, auf dem sich auch 50 griechische Häftlin- ge befanden, die dabei starben. 8. Juni In Thessalien plündern italienische Faschisten die Dörfer Porta, Mousaki, Dousiko, Beletsi, Messe-                              69   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       6 Ιουνίου Στη Θεσσαλία εκτελούνται 106 όμηροι (ανάμεσά τους και 54 «Ακροναυπλιώτες») από Ι- ταλούς φασίστες στο Κούρνοβο, ως αντίποινα για την ανατίναξη αμαξοστοιχίας στην οποία επέβαι- ναν και 50 Έλληνες κρατούμενοι, που σκοτώθηκαν. 8 Ιουνίου Στη Θεσσαλία, Ιταλοί φασίστες λεη- λατούν και πυρπολούν τα χωριά Πόρτα, Μουζά- κι, Ντούσικο, Μπελέτσι, Μεσενικόλα και Βουνέσι. Βιάζουν γυναίκες και σκοτώνουν 60 άτομα. 17 Ιουνίου Στην Αθήνα εκτελούν 19 ομήρους από τις φυλακές Αβέρωφ, στην Καισαριανή. 19 Ιουνίου Στην Αθήνα εκτελούν 8 ομήρους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. 21 Ιουνίου Στην Κοζάνη πυρπολούν τα χωριά Σα- ραντάπορο, Βούρμπα, Βουβάλα, Γιαννωτά, Μεταξά, Λιβαδερό, Τρανόβαλτο, Μικρόβαλτο. Σκοτώνουν δεκάδες κατοίκους. Γδέρνουν ζωντανό ένα γέρο- ντα. Κόβουν με μαχαίρι το στήθος μιας γυναίκας. 25 Ιουνίου Στην Αθήνα σκοτώνουν 40 και τραυ- ματίζουν 250, σε διαδήλωση διαμαρτυρίας για την εκατόμβη στο Κούρνοβο. 10 Ιουλίου Στα Ιωάννινα σκοτώνουν 26 κατοίκους στο Κεφαλόβρυσο Πωγωνίου. 13 Ιουλίου Αθήνα. Εκτελούν 14 στην Καισαριανή. Στον Πύργο Ηλείας 7. 17 Ιουλίου Στο Τρίλοφο Πιερίας εκτελούν 13 (ανά- μεσά τους 3 παιδιά). 22 Ιουλίου Στην Αθήνα, σε διαδήλωση για να μην παραδοθεί η Μακεδονία στους Βουλγάρους, σκό- τωσαν 53 διαδηλωτές, τραυμάτισαν 283 και έκα- ναν 500 συλλήψεις. 25Ιουλίου –ΟλοκαύτωμαΜουσιωτίτσας Οι ναζί εκτελούν 154 γυναικόπαιδα στη Μουσιωτί- τσα της Ηπείρου και την πυρπολούν. 25 Ιουλίου Στη Φλώρινα κρέμασαν 17 ομήρους. Στα Πέντε Πηγάδια Πρέβεζας εκτέλεσαν 9. 28 Ιουλίου Στην Αχαϊα πυρπολούν τα χωριά Καλέ- ντζι, Ερυμάνθεια και Χαλανδρίτσα. 29 Ιουλίου Ηλεία. Πυρπολούν το χωριό Γεράκι. nikola, Vounessi, setzen sie in Brand, vergewaltigen Frauen und töten 60 Leute. 17. Juni In Athen werden 19 Gefangene des Lagers Averoff in Kaissariani exekutiert. 19. Juni In Athen werden 8 auf dem Schießplatz von Kaissariani exekutiert. 21. Juni In der Region Kozani setzen sie die Dörfer Sa- rantaporo, Vourba, Vouvala, Giannota, Metaxa, Liva- dero, Tranovalto, Mikrovalto in Brand. Sie exekutie- ren sehr viele Einwohner. Einen alten Mann haben sie lebend enthäutet. Einer Frau haben sie mit Messern die Brust abgeschnitten. 25. Juni In Athen werden 40 Demonstranten bei ei- nem Protest gegen die Zerstörung von Kournovo ge- tötet und weitere 250 verletzt. 10. Juli In Kefalovrisso/Pogoniou von Ioannina werden 26 Einwohner hingerichtet. 13. Juli Auf dem Schießplatz von Kaissariani/Athen werden 14 exekutiert. In Pyrgos/Ilia 7. 17. Juli In Trilofos/Pieria werden 13 exekutiert (davon 3 Kinder). 22. Juli Bei einer Demonstration in Athen gegen die Abtretung Makedoniens an die Bulgaren werden 53 Demonstranten getötet, 283 verletzt; 500 Verhaftun- gen finden statt. 25. Juli – Massaker von Moussiotitsa/Epirus Die Nazis erschießen in Moussiotitsa 154 Frauen und Kinder und setzen das Dorf in Brand. 25. Juli In Florina werden 17 Gefangene gehängt. In Pente Pigadia/Prevesa werden 9 exekutiert 28. Juli In Achaia auf dem Peloponnes setzen sie die Dörfer Kalentzi, Erimanthea und Chalandritsa in Brand. 29. Juli In Ilia auf dem Peloponnes setzen das Dorf Geraki in Brand. 9. August In Kladorachi bei Florina werden 15 ge- hängt. 13. August In Almyros werden 50 auf dem Friedhof hingerichtet. Sie verhaften 250 Gefangene. 16. August – Massaker von Kommeno. Die Solda-                                70     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG                                  Αθήνα, Μάιος 1944. Απαγχονισμός στο δρόμο. Και οι νεκροί να μένουν εκεί, για παραδειγματισμό. Στο στήθος τους κρεμασμένη πινακίδα: «Προδότης» ή κάτι παρόμοιο. Αλλά ο προδότης, χαμογελαστός, ποζάρει αναίσχυντα δίπλα στο θύμα του. Athen, Mai 1944. Aufhängung in der Straße. Die Toten müssen dort bleiben, als Exempel. An der Brust hängt ein Schild: «Verräter» oder was Ähnliches. Aber der der eigentliche Verräter, lachend, posiert schamlos neben seinem Opfer.    M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             9 Αυγούστου Στην Κλαδοράχη της Φλώρινας α- παγχονίζουν 15. 13 Αυγούστου Στον Αλμυρό εκτελούν 50 κατοί- κους στο νεκροταφείο. Πιάνουν 250 ομήρους. 16Αυγούστου –ΟλοκαύτωμαΚομμένου Οι χιτλερικοί εκτελούν 317 κατοίκους στο χωριό Κομμένο της Άρτας και το πυρπολούν. Ανάμεσα στους εκτελεσμένους είναι 2 ιερείς, 97 παιδιά 1-15 χρόνων και 119 γυναίκες. 18 Αυγούστου Στα Γρεβενά εκτελούν 30 στο χω- ριό Πολύλακκο και το πυρπολούν. 20 Αυγούστου Στην Καστανιά Σάμου εκτελούν 27 κατοίκους. Στην Κοζάνη εκτελούν 12 κατοίκους στο χωριό Βα- θύλακκος. 23 Αυγούστου Στη χώρα Γορτυνίας (Αρκαδία) σκο- τώνουν 10 με πολυβολισμό μέσα στην εκκλησία. 28 Αυγούστου Στο Μαλάθυρο Κισσάμου Χανίων εκτελούν 61 κατοίκους, στη θέση Φαράγγι. Στην Αθήνα εκτελούν 13 στο Σκοπευτήριο της Και- σαριανής. 1 Σεπτεμβρίου Στην Ιτιά εκτελούν τους άνδρες, που είχαν συλλάβει στην Τεμένη Αιγίου Αχαΐας. 5 Σεπτεμβρίου Στην Κρήτη, στη θέση Γουρνόλακ- κο του Ψηλορείτη, εκτελούν 25 και 1 παπά, ενώ έθαβαν 8 χωρικούς, που είχαν εκτελέσει την προ- ηγουμένη μέρα οι ναζί, στο Λιβαδιώτικο βουνό. 10 Σεπτεμβρίου Στη Λιβαδειά εξοντώνουν με χει- ροβομβίδες 5 κατοίκους, αφού τους έκλεισαν σε σπίτι. Στο Πήλιο Μαγνησίας βομβαρδίζουν τη Περαχώρα. 11 Σεπτεμβρίου Κανονιοβολούν τον Αετό Μεσ- σηνίας και στη συνέχεια τον πυρπολούν. Εκτελούν και τους 7 γέροντες που βρήκαν στο χωριό. 11 Σεπτεμβρίου Στη Λάρισα συλλαμβάνουν δια- βάτες. Άλλους εκτελούν και άλλους παίρνουν ο- μήρους. Στη Λιβαδειά συλλαμβάνουν 1.500 και απαγχονί- ζουν 10 απ’ αυτούς. ten Hitlers exekutieren 317 Patrioten im Dorf Kom- meno bei Arta (darunter 2 Priester, 97 Kinder von 1- 15 Jahren und 119 Frauen) und setzen das Dorf in Brand. 18. August Im Dorf Polykalo bei Grevena werden 30 exekutiert; das Dorf wird in Brand gesetzt. 20. August Im Dorf Kastania/Samos werden 27 hin- gerichtet. In Kozani in der Ortschaft Vathylakos wer- den 12 exekutiert. 23. August In Chora Gortinia/Arkadien ermorden sie mit Maschinengewehren 10 Menschen in der Kir- che. 28. August In Malathyro/Kissamos bei Chania wer- den 61 am Ort Farangi exekutiert. In Athen erschie- ßen sie 13 auf dem Exekutionsplatz in Kaissariani. 1. September In Itia werden die Männer, die in Te- meni/Ägion gefangen genommen worden waren, er- schossen. 5. September Bei Gournolakos auf dem Berg Psilori- tis auf Kreta werden 26 exekutiert, darunter ein Prie- ster, während einer Beerdigung von 8 Bauern, welche die Nazis am Tag davor auf dem Berg Livadiotiko er- schossen haben. 10. September In Livadia haben sie mit Handgrana- ten 5 Einwohner getötet, nachdem sie diese in einem Haus einsperrten. Auf dem Pelion/Magnessia wurde die Ortschaft Perachora bombardiert. 11. September Sie bombardieren das Dorf Aetos/ Messenien, stecken es in Brand und töten 7 Greise, die sie im Dorf trafen. 11. September In Larissa verhaften sie Fußgänger. Manche erschießen sie und andere nehmen sie als Gefangene fest. In Livadia nehmen sie 1.500 fest und erhängen 10 da- von. Sie bombardieren das Dorf Aetos/Messenien und setzen es in Brand. Sie erschießen 7 alte Männer, die sie auf der Straße treffen. 13.-14. September Sie bombardieren die Stadt Korfu                         72  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 13-14 Σεπτεμβρίου Βομβαρδίζουν την Κέρκυρα και τα γύρω χωριά. Στην πόλη νεκροί και τραυμα- τίες 25, στη Στρογγυλή 25 νεκροί, στον Άγιο Ματ- θαίο 10 νεκροί, στο Νεοχώρι 15 νεκροί. 13-14 Σεπτεμβρίου – Ολοκαυτώματα Βιάννου και Ιεράπετρας Οι χιτλερικοί εκτελούν 451 στην Επαρχία Βιάννου Λασηθίου Κρήτης, από τα χωριά Κεφαλόβρυση, Ά- γιος Βασίλειος, Αμιρά, Άνω Βιάννο, Βαχό, Καλάμι, Κάτω Βιάννο, Κρεββατά, Πεύκο, Κάτω Σύμη, Συ- κολόγο, Χόνδρο· στην Επαρχία Ιεράπετρας, από τα χωριά Γδόχια, Μάλες, Μουρνιές, Μύθοι, Μύρτο, Πάρσα, Ριζά και Χριστό. 13 Σεπτεμβρίου Στη Λάρισα εκτελούν 17. Ανάμε- σά τους και τον 11χρονο Γ. Τοκαρίδη. 14 Σεπτεμβρίου Στη Λάρισα εκτελούν 6 ομή- ρους. 19 Σεπτεμβρίου Στην Ήπειρο εκτελούν στην αυλή του σχολείου Παραμυθιάς 9 κατοίκους από τα χω- ριά Πλακωτή, Πέντε Εκκλησιές, Ελαταριά και Αγία Κυριακή, ανάμεσά τους και μία γυναίκα. 21 Σεπτεμβρίου Στη Λάρισα εκτελούν 5 ομήρους (οι 3 γυναίκες). 23 Σεπτεμβρίου Στη Θεσσαλία εκτελούν 44 στα Λατίνια, από το χωριό Ελευθέριο. 24 Σεπτεμβρίου Στην Ήπειρο πυρπολούν το χω- ριό Σελλιανή. Επίθεση συνεργατών των ναζί στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Σκοτώνουν 2 φοιτητές και τραυματί- ζουν 10. 25 Σεπτεμβρίου Στη Θεσσαλία πυρπολούν 200 σπίτια και πιάνουν 300 ως ομήρους στον Πλατύ- καμπο Λάρισας. 26 Σεπτεμβρίου Στο Συκούριο Θεσσαλίας σκο- τώνουν 25 κατοίκους και πυρπολούν 17 σπίτια. 28 Σεπτεμβρίου Στη Λάρισα εκτελούν 14 ομή- ρους. 29 Σεπτεμβρίου Στην Παραμυθιά Ηπείρου εκτε- λούν 49 ομήρους. und die umliegenden Dörfer. In der Stadt 25 Tote und Verletzte, in Strogili 25 Tote, in Agio Matthaio 10 und in Neochori 15. 13. - 16. September − Massaker von Vianno und Ierapetra. Die Soldaten Hitlers erschießen 451 Pa- trioten in der Provinz Vianno Lassithi/Kreta und zwar aus den Dörfern Kefalovryssi, Agios Vassilis, Amira, Ano Vianno, Vacho, Kalami, Kato Vianno, Krevat- ta, Pefko, Kato Symi, Sykologo, Chondro und in der Provinz Ierapetra aus den Dörfern Gdochia, Males, Mournies, Mythoi, Myrto, Parsa, Riza und Caristo. 13. September In Larissa werden 17 exekutiert; dar- unter der 11-jährige G. Tokaridis. 14. September In Larissa erschießen sie 6 Gefange- ne. 19. September In Epirus erschießen sie auf dem Hof der Schule von Paramythia 9 Einwohner aus den Dörfern Plakoti, Pente Ekklisies, Elatiria, Agia Kyriaki, darunter eine Frau. 21. September In Larissa werden 5 Gefangene hinge- richtet (davon 3 Frauen). 23. September In Thessalien werden 44 Einwohner des Dorfes Elefthero. 24. September In Epirus brennen sie das Dorf Sel- liani nieder. Nazi-Kollaborateure überfallen die Universität Athen. Sie ermorden 2 Studenten und verletzten 10. 25. September In Thessalien brennen sie 200 Häu- ser nieder und nehmen 300 als Gefangene im Dorf Platikambo fest. 26. September Im Dorf Sykourio/Thessalien erschie- ßen sie 21 Einwohner und setzen 17 Häuser in Brand. 28. September In Larissa erschießen sie 14 Gefan- gene. 29. September In Paramythia/Epirus erschießen sie 49. 1. Oktober In Volos werden während eines Überfalls der SS 700 Bürger verhaftet. 3. Oktober Massaker in Ligiades/Ioannina/Epirus. Von 73                               MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       1 Οκτωβρίου Στο Βόλο, σε επιδρομή των S.S., συλλαμβάνονται 700 πολίτες. 3 Οκτωβρίου – Ολοκαύτωμα στους Λιγγιάδες Στο χωριό Λιγγιάδες του Ν. Ιωαννίνων εκτελού- νται από τους ναζί 85 άτομα (15 άνδρες, 30 γυ- ναίκες, 21 κοριτσάκια και 19 παιδιά και μωρά). Το χωριό πυρπολείται και καταστρέφεται. 6 Οκτωβρίου Στο Ρέθυμνο βασάνισαν, εκτέλεσαν και έκαψαν 12 γυναίκες και 2 γέροντες στο χωριό Καλή Συκιά. 9 Οκτωβρίου Στην Αθήνα εκτελούν 6 στο Σκο- πευτήριο της Καισαριανής. 14 Οκτωβρίου – Ολοκαύτωμα στις Μηλιές Στις Μηλιές του Πηλίου εκτελούν 33 και πυρπο- λούν τον οικισμό και το σιδηροδρομικό σταθμό. 16 Οκτωβρίου Στην Αθήνα εκτελούν 4 στο Σκο- πευτήριο της Καισαριανής. 22 Οκτωβρίου Στη Μεσσηνία συλλαμβάνουν 500 ως ομήρους από την Καλαμάτα. 26 Οκτωβρίου Στον Βελβενδό της Κοζάνης, επι- δρομή των ναζί τη νύχτα. Συλλαμβάνουν 3 νέους, τους οποίους έλιωσαν με τις ρόδες των αυτοκι- νήτων τους, αφού τους ξάπλωσαν δεμένους στο δρόμο προς την Κοζάνη, λίγο πριν τη γέφυρα του Αλιάκμονα. 28 Οκτωβρίου Στην Πελοπόννησο συλλαμβά- νουν 60 ομήρους και εκτελούν 4 υπαλλήλους των ΣΠΑΠ (Σιδηρόδρομοι Πελοποννήσου) και 2 πολί- τες στο Αίγιο. 2 Νοεμβρίου Στην Αθήνα εκτελούν 7 στο Σκοπευ- τήριο της Καισαριανής. 4 Νοεμβρίου Στην Τρίπολη εκτελούν 18 κατοίκους από το ∆ιαβολίτσι Μεσσηνίας. 6 Νοεμβρίου Στην Τρίπολη εκτελούν 18 κατοίκους από το ∆ιαβολίτσι Μεσσηνίας. 6 Νοεμβρίου Στην Τρίπολη εκτελούν 18 ομήρους από τις φυλακές. Στην Αθήνα εκτελούν 6 στο Σκοπευτήριο της Και- σαριανής. den Nazis werden 85 Frauen und 2 alte Männer im Dorf Kali Sykia gequält, hingerichtet und verbrannt. 6. Oktober In Rethymno werden 12 Frauen und 2 alte Männer im Dorf Kali Sykia gequält, hingerichtet und verbrannt. 9. Oktober In Athen erschießen sie 6 auf dem Schieß- platz von Kaissariani. 14. Oktober − Massaker in Milies/Pelion. Es werden 13 erschossen. Die Ortschaft wird in Brand gesetzt, sowie der Bahnhof von Milies. 16. Oktober In Athen werden 4 auf dem Schießplatz von Kaissariani hingerichtet. 22. Oktober In Messenien werden 500 Gefangene aus Kalamata verhaftet. 26. Oktober In Kozani überfallen die Nazis das Dorf Velvendo in der Nacht. Sie verhaften 3 junge Männer, legen sie gefesselt auf der Straße von Koza- ni auf die Brücke von Aliakmon und zerquetschen sie unter den Rädern ihrer Autos. 28. Oktober Auf dem Peloponnes verhaften sie 60 Gefangene, erschießen 4 Beamten der Peloponnes- Eisenbahn und 2 Bürger in Ägio. 2. November In Athen erschießen sie 7 auf dem Schießplatz von Kaissariani. 4. November In Tripoli werden 18 Einwohner des Dorfes Diavolitsi/Messenien hingerichtet. 6. November In Tripoli erschießen sie 18 Gefange- ne des Gefängnisses. In Athen erschießen sie 6 auf dem Schießplatz von Kaissariani. 7. November Die Nazis vernichten den größten Teil von Karpenissi. 13. November In Pieria findet die erste Plünderung des Dorfes Elatochori statt, welches danach nieder- gebrannt wird. 16. November In Patras werden 1.000 verhaftet; 12 werden an Ort und Stelle erschossen. 23. November In Athen werden 8 Gefangene auf dem Schießplatz von Kaissariani hingerichtet. 26. November Die Nazis exekutieren 118 Gefange-                                 74  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 7 Νοεμβρίου Οι ναζί καταστρέφουν το μεγαλύτε- ρο μέρος του Καρπενησιού. 13 Νοεμβρίου Στο Νομό Πιερίας, πρώτη λεηλασία και πυρπόληση του χωριού Ελατοχώρι. 15 Νοεμβρίου Στην Κατερίνη εκτελούν ομήρους. Έγιναν γνωστά τα ονόματα μόνο 3 από αυτούς. 16 Νοεμβρίου Συλλαμβάνουν 1.000 άτομα στην Πάτρα και εκτελούν επιτόπου 12. 23 Νοεμβρίου Στην Αθήνα εκτελούν 8 ομήρους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. 26 Νοεμβρίου Οι ναζί εκτελούν 118 ομήρους στο Μονοδένδρι Σπάρτης. 27 Νοεμβρίου Στην Αθήνα εκτελούν 19 ομήρους στο Γουδί, από τις φυλακές Χατζηκώστα. Από αυ- τούς, οι 7 ανάπηροι. ∆ύο τους εκτέλεσαν πάνω στις καρέκλες τους. 30 Νοεμβρίου Στην Αθήνα, συλλαμβάνουν από τα Νοσοκομεία 1.700 αναπήρους και τους φυλακί- ζουν στου Χατζηκώστα. 2 ∆εκεμβρίου Τρίπολη. Εκτελούν 50 ομήρους. 5 ∆εκεμβρίου Στην Ανδρίτσα Αργολίδας κρέμα- σαν 50 ομήρους από τις φυλακές της Τρίπολης. 6 ∆εκεμβρίου Στην Αθήνα εκτελούν 7 στο Σκο- πευτήριο της Καισαριανής. 7 ∆εκεμβρίου Στο Γύθειο Λακωνίας εκτελούν 40 ομήρους. 8 ∆εκεμβρίου Στην Αχαΐα, στο Μέγα Σπήλαιο, ε- κτελούν 23, ανάμεσά τους και 10 μοναχούς. Επίσης εκτελούν στους Ρωγούς 61, στην Κερπινή 42, στη Ζαχλωρού 18. 9 ∆εκεμβρίου Στα χωριά Βραχνί και Σουβάρδο ε- κτελούν 9. 11 ∆εκεμβρίου Στη Σύμη Λασηθίου Κρήτης εκτε- λούν 20. 12 ∆εκεμβρίου Στην Αθήνα εκτελούν 12 ομήρους στο Χαϊδάρι. 13 ∆εκεμβρίου − ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ Το μεγαλύτερο ολοκαύτωμα Οι χιτλερικοί εκτελούν στα Καλάβρυτα 1.104: ό- ne in Monodendri/Sparti. 27. November In Athen werden 19 in Goudi er- schossen: sie kommen aus dem Gefängnis Chatzi- kosta; 7 davon sind behindert. 2 davon werden in ihren Rollstühlen erschossen. 30. November In Athen verhaften sie 1.700 Behin- derte aus den Krankenhäusern und sperren sie im Gefängnis Chatzikosta ein. 2. Dezember In Tripolis werden 50 Gefangene hin- gerichtet. 5. Dezember In Andritsa/Argolis werden 50 aus dem Gefängnis von Tripolis gehängt. 6. Dezember In Athen werden 7 auf dem Schieß- platz von Kaissariani hingerichtet. 7. Dezember In Gythion/Lakonien werden 40 exe- kutiert.                          75     MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ         Επάνω: Σπύρου Βασιλείου, Ο θρήνος των Καλαβρύτων (Πλάγιο ξύλο). Αριστερά: Εκτέλεση χωρικών. Oben: Spyros Vassiliou, Die Wehklage von Kalavryta. (Xylographie) Links: Bauern – Erschießung.       S S G C C H H W W A A R R Z Z B B U U C C H H E E S D S D E E R B R B E E S S A A T T Z Z U U N N G                                  λους τους άντρες από 14 χρόνων και πάνω. 14 ∆εκεμβρίου Στο Μοναστήρι των Καλαβρύτων Αγία Λαύρα εκτελούν 8 μοναχούς και έναν πολίτη. Συνολικά εκτέλεσαν στην περιοχή Καλαβρύτων 1.460 άτομα. Στα Χανιά εκτελούν 32 ομήρους. 15 ∆εκεμβρίου Στη ∆ράμα εκτελούν 115 άτομα. Στην Τρίπολη εκτελούν 30 ομήρους από τις φυλα- κές, στο λόφο του Αγίου. 16 ∆εκεμβρίου Στην Αθήνα εκτελούν 20 ομήρους. 18 ∆εκεμβρίου − Ολοκαύτωμα ∆ράκειας Στη ∆ράκεια του Πηλίου (Θεσσαλία), οι χιτλερικοί εκτελούν 133. 23-24 ∆εκεμβρίου Στην Αρκαδία σκοτώνουν 13 γέρους και γυναικόπαιδα στο Αλεποχώρι. 25 ∆εκεμβρίου Στην Πιερία, δεύτερη επιδρομή στο Ελατοχώρι και πυρπόλησή του. 26 ∆εκεμβρίου Στην Τρίπολη και στο δρόμο προς τη Σπάρτη εκτελούν 100 ομήρους. 1944 1 Ιανουαρίου Συλλήψεις στις συνοικίες της Αθήνας Νέος Κόσμος, Κατσιπόδι, Βύρωνας. Εκτελούν ε- πιτόπου 7. 3 Ιανουαρίου Στην Πάτρα εκτελούν 30. 7 Ιανουαρίου Χιτλερικοί και Βούλγαροι φασίστες εκτελούν 60 στην Επαρχία Αριδαίας. Στην Αθήνα εκτελούν 30 στο Γουδί. 8 Ιανουαρίου Στην Θεσσαλονίκη εκτελούν 12 στο στρατόπεδο Παύλου Μελά. Στη Βοιωτία εκτελούν 50 ομήρους στο χωριό Βρα- σταμίδες, από τους 200 που είχαν συλλάβει στις 5 Ιανουαρίου στη Λιβαδειά. 13 Ιανουαρίου Στην Τρίπολη απαγχονίζουν 10 ομή- ρους από τις φυλακές. Στη Θεσσαλονίκη εκτελούν 45 ομήρους στο στρα- τόπεδο Παύλου Μελά. 15 Ιανουαρίου Στο χωριό Σαραντάπορο Κοζάνης 8. Dezember In Achaia/Mega Spilaio werden 23 hin- gerichtet; darunter 10 Mönche. In Achaia bei Rogous werden 61 exekutiert, in Kerpini 42, in Zachlorou 18. 9. Dezember In den Dörfern Vrachni und Souvardo werden 9 hingerichtet. 11. Dezember In Symi/Lassithi auf Kreta werden 20 exekutiert. 12. Dezember In Athen werden 12 in Chaidari hin- gerichtet. 13. Dezember − Das größte Massaker in Kalavryta. Die Soldaten Hitlers exekutieren 1.104 Patrioten, alle Männer ab 14 Jahre. 14. Dezember Im Kloster von Kalavryta, Agia Lavra, werden 8 Mönche und ein Zivilist exekutiert. Insgesamt haben sie in der Gegend von Kalavryta 1.460 Menschen exekutiert. In Chania werden 32 hingerichtet. 15. Dezember In Drama werden 115 Einwohner, Ge- fangene des Gefängnisses, hingerichtet. In Tripolis er- schießen sie 30 Gefangene auf dem Hügel von Agio. 16. Dezember In Athen werden 20 erschossen. 18. Dezember – Massaker von Drakia/Pelion. Die Soldaten Hitlers exekutieren 133 Patrioten in Drakia. 23.-24. Dezember In Alepochori/Arkadien erschie- ßen sie 13 alte Männer, Frauen und Kinder. 25.1 Dezember Zweiter Überfall von Elatochori/Pie- ria. Das Dorf wird niedergebrannt. 26. Dezember In Tripolis auf dem Weg nach Sparti, erschießen sie 100 Gefangene. 1944 1. Januar Verhaftungen in Stadtteilen von Athen: N. Kosmos, Katsipodi, Vyron; Exekutionen von 7 Perso- nen an Ort und Stelle. 3. Januar In Patras werden 30 hingerichtet. 7. Januar Hitlers Soldaten und bulgarische Faschisten erschießen 60 in der Provinz Aridaia. In Athen wer- den 30 in Goudi exekutiert. 8. Januar In Thessaloniki werden 12 im Lager Pav-                               77  M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             εκτελούν 10. Στην Πελοπόννησο κρεμούν 20 ομή- ρους από τις φυλακές της Τρίπολης στην Ψηλή Βρύ- ση Τεγέας και 10 Τριπολιτσιώτες στην πλατεία Αγίου Ταξιάρχη. Στην Αθήνα εκτελούν 6 στο Σκοπευτήριο της Και- σαριανής. 17 Ιανουαρίου − Το Ολοκαύτωμα στο Ελατοχώρι Στο Νομό Πιερίας, τρίτη επιδρομή στο Ελατοχώ- ρι, όπου πυρπολούν και τα υπόλοιπα 14 σπίτια, που είχαν μείνει όρθια από τις προηγούμενες επιδρο- μές (στις 13.11.43 και στις 25.12.43). Σκοτώνουν 30 γυναικόπαιδα και τραυματίζουν 32. Στη Χαλκιδική πυρπολούν τα χωριά Χαμηλό, ∆ο- γιάννη, Πλαγιά, Φανό. Στην Ήπειρο πυρπολούν και λεηλατούν το Κατα- φύγιο Μετσόβου. 18 Ιανουαρίου Στη Χαλκιδική πυρπολούν τα χω- ριά Νότια, Σηρά, Κύνοια, Αρχάγγελο, Περικλεία, Λαγκαδά. 19 Ιανουαρίου Στο Χαϊδάρι εκτελούν 50 ομήρους από το ομώνυμο στρατόπεδο. Στην Αλμωπία Πέλλας εκτελούν 65. 22 Ιανουαρίου Στην Πάτρα εκτελούν 30 ομήρους. Στον Έβρο εκτελούν 5 στο χωριό Φέρες. 27 Ιανουαρίου Στην Καλαμάτα συλλαμβάνουν ως ομήρους 170 άνδρες και 18 γυναίκες και σκοτώνουν 2 παιδιά στην πλατεία. 29 Ιανουαρίου Στην Αθήνα εκτελούν 5 στο Σκο- πευτήριο της Καισαριανής. Στην Αρκαδία καταστρέφουν ολοκληρωτικά το χωριό Κοσμά Κυνουρίας. 1 Φεβρουαρίου Οι συνεργάτες των κατακτητών σφάζουν 80 πατριώτες αγωνιστές στη Νέα Μάκρη Κιλκίς και πυρπολούν το χωριό. 1-10 Φεβρουαρίου Στην Καλαμάτα, 10ήμερη επι- δρομή με 500 εκτελεσμένους. Στις 5 του μήνα συ- νέλαβαν 2.000 και εκτέλεσαν επιτόπου 300. 4 Φεβρουαρίου Στην Αθήνα εκτελούν 8 στο Σκο- πευτήριο της Καισαριανής. los Melas exekutiert. Im Dorf Vrastimides in Böotien exekutieren sie 50 (von den 200, die sie am 5. Januar in Livadia verhaftet hatten). 13. Januar In Tripolis werden 10 aus dem Gefängnis gehängt. In Thessaloniki werden 45 im Lager Pavlos Melas exekutiert. 15. Januar Im Dorf Sarantaporo werden 10 hingerichtet. Auf dem Peloponnes werden 20 aus dem Gefängnis in Tripolis in der Ortschaft Psili Vryssi/Tegea und 10 Frauen aus Tripolis auf dem Platz Agios Taxiarchis gehängt. 17. Januar − Massaker von Elatochori. Im Regierungsbezirk Pieria findet ein dritter Überfall auf Elatochori statt; sie brennen die übrigen 14 Häu- ser, die unbeschadet von den vorherigen Überfällen geblieben sind, nieder (am 13.11.43 und am 25.12.43). Sie ermorden 30 Frauen und Kinder und verletzen 32. Auf der Chalkidiki- Halbinsel werden die Dörfer Chamilo, Dogianni, Plagia, Fano in Brand gesetzt. In Epirus plündern und brennen sie das Katafygio/Met- sovo nieder 18. Januar Auf der Chalkidiki-Halbinsel werden die Dörfer Notia, Sira, Kynia, Archangelos, Perikleia, Lan- gadas in Brand gesetzt. 19. Januar In Chaidari werden 50 Gefangene aus dem gleichnamigen Lager erschossen. In Almopia/Pella 65. 22. Januar In Patras werden 30 Gefangene exeku- tiert. Am Fluss Evros im Dorf Ferres 5. 27. Januar In Kalamata/Peloponnes verhaften sie 170 Männer, 18 Frauen und erschießen 2 Kinder auf dem öffentlichen Platz. 29. Januar In Athen werden auf dem Schießplatz von Kaissariani 50 erschossen. In Arkadien zerstören sie das Dorf Kosma/Kynouria völlig. 1. Februar Die Kollaborateure der Besatzungsmächte schlachten in Nea Makri bei Kilkis 80 Freiheitskämpfer ab und setzen das Dorf in Brand. 1-10. Februar In Kalamata findet ein 10-tägiger Über- fall statt; 500 Exekutierte. Am 5.2.44 verhaften sie 2.000; 300 davon exekutieren sie an Ort und Stelle.                      78  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 8 Φεβρουαρίου Στην Καλαμάτα εκτελούν 12. 10 Φεβρουαρίου Στην Αθήνα εκτελούν 25 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. 13 Φεβρουαρίου Στα Ανώγεια της Κρήτης εκτε- λούν 12 στον Καρτερό. 16 Φεβρουαρίου Στο ∆ομένικο Ελασσόνας εκτε- λούν 117. 17 Φεβρουαρίου Στη Μυλογούστα και στο Αμούρι Ελασσόνας εκτελούν 50. 23 Φεβρουαρίου Στην Πάτρα εκτελούν 27. Στην Τρίπολη εκτελούν 50 ομήρους. Στη Λάρισα εκτελούν 100 ομήρους. 24 Φεβρουαρίου Στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας εκτε- λούν 212 ομήρους στην Παλιόχουνη. 27 Φεβρουαρίου Στη Λιβαδειά εκτελούν 29 στο χωριό Στενή. Στη Λάρισα εκτελούν 6 ομήρους. 3 Μαρτίου Στη Θεσσαλονίκη εκτελούν 60. Στα Γρεβενά εκτελούν 34 από τα χωριά ∆ήμητρα, Μεταμόρφωση, Πλατάνια. Στη Λάρισα συλλαμβάνουν 340 ως ομήρους στ’ Αμπελάκια. Ένα μέρος από αυτούς έστειλαν στη Γερμανία. 7 Μαρτίου Στην Καισαριανή το πρώτο Μπλόκο. Συλλήψεις και 7 εκτελέσεις επιτόπου. 8 Μαρτίου Στη Λάρισα εκτελούν 100 ομήρους στο Ασμάκι. Ανάμεσά τους γυναίκες κι ένας μαθητής. Οι 40 Λαρισινοί, οι 40 Μακεδόνες και οι 20 από τα χωριά του Ολύμπου. 9 Μαρτίου Στο Χαϊδάρι εκτελούν 53 ομήρους. Στην Κοκκινιά το πρώτο Μπλόκο (το 2ο στις 17.8 και το 3ο στις 29.9). Συλλήψεις και εκτελέσεις. 1.500 στέλνονται στη Γερμανία. 11 Μαρτίου Εκτελούν 52 ομήρους στην Τρίπολη. Εκτελούν 44 στη Σπάρτη. Εκτελούν 45 στην Κόρινθο. 12 Μαρτίου Στο Χιλιομόδι Κορινθίας εκτελούν 18. 16 Μαρτίου Στην Καλογρέζα εκτελούν 26 ανθρα- κωρύχους και συλλαμβάνουν 160 ομήρους. 4. Februar In Athen werden auf dem Schießplatz Kaissariani 8 erschossen. 8. Februar In Kalamata werden 12 hingerichtet. 10. Februar In Athen werden 25 auf dem Schießplatz Kaissariani erschossen. 13. Februar In Anogia auf Kreta werden 12 am Kar- teros erschossen. 16. Februar In Domeniko bei Elasson werden 117 exekutiert. 17. Februar In Mylogousta und Amouri bei Elasson erschießen sie 50. 23. Februar In Patras werden 27 exekutiert. In Tri- polis werden 50 Gefangene erschossen.In Larissa 100 Gefangene. 24. Februar In Megalopolis/Arkadien werden 212 Gefangene im Dorf Paliochouni erschossen. 27. Februar Im Dorf Steni bei Livadia erschießen sie 29. In Larissa 6. 3. März In Thessaloniki werden 60 exekutiert. In Grevena werden 34 aus den Dörfern Dimitra, Meta- morphossi, Platania erschossen. In Larissa verhaften sie 340 in Ambelakia; einige da- von werden nach Deutschland deportiert. 7. März In Kaissariani wird die erste Straßenblokade durchgeführt; Gefangennahme und 7 Exekutionen an Ort und Stelle. 8. März In Larissa werden von den Nazis 100 Patri- oten in Asmaki erschossen. Einige davon Frauen und ein Schüler. 40 von diesen waren aus Larissa, 40 aus Makedonien und 20 aus den Dörfern des Olymps. 9. März Die Soldaten Hitlers erschießen in Chaidari 53. Straßenblokaden in Kokkinia (eine zweite folgt am 17.8 und eine dritte am 29.9). Gefangennahme und Exekutionen. 1.500 werden nach Deutschland de- portiert. 11. März Auf dem Peloponnes werden 52 in Tripolis, 44 in Sparta, 45 in Korinth erschossen. 12. März In Korinthia bei Chiliomodi werden 18 exe- kutiert.                                79   M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             21 Μαρτίου Στην Κόρινθο εκτελούν 39. Στην Τρίπολη εκτελούν 52. Στη Σπάρτη εκτελούν 44 ομήρους. Στο Λουτράκι εκτελούν 21 κατοίκους. Έναν τον κρεμούν και έναν τον θάβουν ζωντανό. 23 Μαρτίου − Ολοκαύτωμα Ελευθεροχωρίου Ξεθεμελιώνουν και πυρπολούν το Ελευθεροχώρι Γιαννιτσών, εκτελούν όλους τους κατοίκους, ως και μωρά 15 ημερών με τις λεχώνες μητέρες τους. Στην Εύβοια εκτελούνται 20 όμηροι στη Χαλκίδα. 26 Μαρτίου Στη Λάρισα εκτελούν 9 ομήρους. Στο Συκούριο εκτελούν 17 αντάρτες και 14 πολίτες. 31 Μαρτίου Στη Λάρισα εκτελούν 65 ομήρους από το ομώνυμο στρατόπεδο. 1 Απριλίου Στην Εύβοια εκτελούν 22 στην Ιστιαία, 18 στις Γούβες, 24 στη Χαλκίδα και συλλαμβάνουν 935 ως ομήρους. 2 Απριλίου Στη Λαμία εκτελούν 150 ομήρους: 50 από τη Λαμία, 50 από τη Λιβαδειά και 50 από τη Θήβα. Στη Λάρισα εκτελούν 64 ομήρους στους Αγίους Αναργύρους. 4 Απριλίου Στο χωριό Ορμάν Μαγούλα της Λάρι- σας κρεμούν 40 σε δέντρα και στύλους. 5 Απριλίου − Ολοκαύτωμα Κλεισούρας Στην Κλεισούρα Καστοριάς εκτελούνται και καίγο- νται από τους ναζί και τους συνεργάτες τους 270 γυναικόπαιδα και γέροντες, ανάμεσά τους ο παπάς κι η παπαδιά. Καταστρέφουν εντελώς τον οικισμό πυρπολώντας τον. Στη Λάρισα εκτελούν 65 ομήρους, από το ομώνυ- μο στρατόπεδο (όλοι Θεσσαλοί). 6 Απριλίου Από τους χιτλερικούς και τους συνερ- γάτες τους εκτελούνται 50 κάτοικοι στη Βέροια. 8 Απριλίου Στην Αθήνα εκτελούνται από τους ναζί 50 όμηροι στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. 9 Απριλίου Εκτελούνται στην Κόρινθο 50 όμηροι. 10 Απριλίου Στη Λαμία εκτελούν 6. 11 Απριλίου Στην Καισαριανή, στην Αθήνα, εκτε- λούνται 8 όμηροι. 16. März In Kalogresa/Athen werden 26 Bergleute erschossen und 160 Gefangene gefangen genommen. 21. März In Loutraki werden 21 Einwohner getötet. (einen davon erhängen sie und einen begraben sie lebend). 21. März In Korinth werden 39 erschossen. In Tripolis 52. In Sparta 44 Gefangene. 23. März – Massaker in Eleftherochori bei Gia- nitsa. Das Dorf wird total zerstört und niedergebrannt. Al- le Bewohner werden erschossen, sogar 15 Tage alte Säuglinge, samt ihrer Mütter. In Euböa werden 20 Ge- fangene in Chalkida erschossen. 26. März In Larissa erschießen sie 9 aus dem gleich- namigen Lager. In Sykourio erschießen sie 17 Partisa- nen und 14 Bürger. 31. März In Larissa erschießen sie 65 Gefangene aus dem gleichnamigen Lager. 1. April In Istiäa/Euböa werden 28 exekutiert, weitere 18 in Guves, 24 in Chalkida und 935 werden verhaftet. 2. April In Lamia werden 150 erschossen (50 aus Lamia, 50 aus Livadia, 50 aus Theben). In Larissa werden 64 Gefangene in Agioi Anargyroi erschossen. 4. April Im Dorf Orman Magoula bei Larissa erhän- gen sie 40 an Bäumen und Säulen. 5. April – Das Massaker von Kleissoura. Von den Nazis und ihren Mitarbeitern werden 270 (Frauen, Kinder und alte Männer) in Kleissoura bei Ka- storia exekutiert. Die Ortschaft wird völlig zerstört und niedergebrannt. In Larissa werden 65 (alle aus Thessalien) aus dem gleichnamigen Lager erschossen 6. April Von den Soldaten Hitlers und ihren Kollabo- rateuren werden 50 Einwohner in Veria erschossen. 8. April Von den Nazis werden auf dem Schießplatz Kaissariani 50 Gefangene exekutiert. 9. April In Korinth werden 50 Gefangene exekutiert. 10. April In Lamia werden 6 exekutiert.                              80  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 14 Απριλίου Εκτελούνται στο Αγρίνιο 120 κάτοικοι από ταγματασφαλίτες. 17 Απριλίου Στα Τρίκαλα κρεμούν 5 νέους στην πλατεία Ρήγα Φεραίου και συλλαμβάνουν 350 ως ομήρους. 18 Απριλίου Στην Αθήνα εκτελούν 35 ομήρους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Στη Λάρισα εκτελούν 4 και την επομένη 2 ομή- ρους. 22 Απριλίου Στη Θεσσαλία σκοτώνουν στους δρόμους του Βόλου 18 πολίτες. Στην Αθήνα εκτελούν 17 στην αυλή της Σχολής Χωροφυλακής. Στον Μαραθώνα Αττικής εκτελούν 17. Στην Τρίπολη εκτελούν 12. 23 Απριλίου − Ολοκαύτωμα Πύργων Εορδαίας Οι χιτλερικοί εκτελούν 318 γυναικόπαιδα στους Πύργους Εορδαίας (Κατράνιτσα) Κοζάνης. Στη Θεσσαλία σκοτώνουν στους δρόμους της Λά- ρισας 7. Στην Αθήνα εκτελούν 4 στο ∆ουργούτι. 24 Απριλίου Στην Κοζάνη, σε ολοκαύτωμα, πυρ- πολείται για τρίτη φορά το Μεσόβουνο. Εκτελούν και καίουν ζωντανά 150 γυναικόπαιδα. Όλοι ήσαν Πόντιοι. 24 Απριλίου Στην Κοζάνη, στο Άνω και Κάτω Γραμ- ματικό, εκτελούν 13· στην Κουτσούφλιανη 13. Στην Αθήνα σκοτώνουν 4 (ανάμεσά τους και ένα παιδί 10 χρόνων) στο Νεκροταφείο Ν. Σμύρνης, στην κηδεία ενός αγωνιστή που είχαν εκτελέσει την προηγουμένη στην Καλλιθέα. 25 Απριλίου Στο Κορακόλιθο Λιβαδειάς εκτελούν 138 ομήρους από το Κυριάκι, το ∆ίστομο, τη Λα- μία, τη Λιβαδειά. Στην Αττική κρεμούν 10 στην Ελευσίνα. 26 Απριλίου Στην Καισαριανή εκτελούν 20 ομή- ρους. 28 Απριλίου Στη Θεσσαλία εκτελούν 20 ομήρους στο Βόλο, στην «Κίτρινη αποθήκη». 11. April In Kaissariani/Athen werden 8 Gefangene exekutiert. 14. April In Agrinio werden 120 Einwohner von Kolla- borateuren erschossen. 17. April In Trikala werden 5 junge Männer auf dem Platz Rigas Feraios gehängt und 350, verhaftet 18. April In Athen werden 35 auf dem Schießplatz Kaissariani erschossen. In Larissa erschießen sie 4 und 2 weitere am nächsten Tag. 19. April Vlacherna/Arkadien. Das ganze Dorf wurde niedergemetzel. 13 Geisel. 22. April In Thessalien erschießen sie auf den Stra- ßen von Volos 18 Einwohner. In Athen werden 17 im Hof der Gendarmerie-Schule erschossen. In Marathon/Attika 17. In Tripolis 12. 23. April – Massaker in Pirgos/Eordaia. Die Soldaten Hitlers exekutieren 318 Frauen und Kin- der in Pyrgos/Eordaia (Katranitsa) bei Kozani. In Thessalien werden 7 auf den Straßen von Larissa erschossen. In Dourgouti in Athen 4. 24. April In Kozani wird zum dritten mal Messovou- no in Brand gesetzt. 150 Frauen und Kinder werden exekutiert oder lebend verbrannt. Alle aus Pontos. 24. April In Kozani in Ano und Kato Grammatiko 13 und Koutsoufliari 13 exekutiert. In Athen werden 4 (davon ein Kind 10 Jahre alt) auf dem Friedhof von Nea Smirni erschossen, während der Beerdigung eines Kämpfers, den sie am Tag davor in Kallithea erschossen haben. 25. April In Karakolithos/Livadia erschießen sie 138 Gefangene aus Kyriaki, Distomo, Lamia, Livadia. In Attika erhängen sie 10 in Eleusis. 26. April In Kaissariani werden 20 Gefangene er- schossen. 28. April In Thessalien erschießen sie 20 Gefangene in Volos, im «Gelben Warenhaus». 28.-30. April In Molaoi/Lakonien erschießen sie 100. Auf Santorin 6 Bewohner. In Imera/Kozani 7.                         81   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       28-30 Απριλίου Στη Λακωνία εκτελούν 100 ομή- ρους στους Μολάους. Στη Σαντορίνη εκτελούνται 6 κάτοικοι. Στην Κοζάνη σκοτώνουν 7 στα Ίμερα. 1 Μαΐου – Εκτέλεση των 200 αγωνιστών από το Χαϊδάρι στο Σκοπευτήριο Καισαριανής. Οι εκτελεσμένοι ήσαν, στο σύνολό τους σχεδόν, κομμουνιστές από το στρατόπεδο της Ακροναυ- πλίας, τους οποίους είχαν παραδώσει οι τεταρτο- αυγουστιανοί στους κατακτητές. Εκτελούνται 37 στην Καλαμάτα. Εκτελούνται 50 στην Τρίπολη Εκτελούνται 18 στο Αργοστόλι της Κεφαλονιάς. 2 Μαΐου Στην Αθήνα σκοτώνουν 7 (6 άνδρες και 1 γυναίκα), μέσα σε ταβέρνα στη Σιβιτανίδειο Σχολή. 3 Μαΐου Στην Αθήνα εκτελούν 30 ομήρους, οι πέ- ντε γυναίκες, στην Καισαριανή. Εκτελούν 50 στους Αγ. Θεοδώρους Κορινθίας. Απαγχονίζουν 10 στον Λουτρόπυργο Μεγαρίδας. 4 Μαΐου Στην Αθήνα εκτελούν 16 εργαζομένους της Τηλεφωνικής για την απεργία τους την Πρω- τομαγιά. Στα Τρίκαλα εκτελούν 8 από τα χωριά Ρίζωμα και Βάνια. 5 Μαΐου Εκτέλεση 48 ομήρων στη Χαλκίδα. Στο Μεγάλο Χωριό Τρικάλων κρεμούν 4 ομήρους. 6 Μαΐου Απαγχονίζουν 4 στη Στέγη Πατρίδος (Ξε- νίας και Μικράς Ασίας). Οι 2 ανήκαν στην ομάδα «Αδούλωτοι Έλληνες A.V.E.». Στην Εύβοια εκτελούν 30 ομήρους στη Χαλκίδα και 18 στο Ξηροχώρι. 7 Μαΐου Στην Αθήνα εκτελούν 15 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Εκτελούν 50 στη Γουμένισσα Παιονίας Κιλκίς. 9 Μαΐου Πάτρα. Απαγχονίζουν 11 στα Ψηλά Αλώνια. 10 Μαΐου Εκτέλεση από τους ναζί 92 ομήρων στην Καισαριανή. Ανάμεσά τους 10 γυναίκες. 12 Μαΐου Στον ∆οξαρά Λάρισας κρεμούν σε τηλε- γραφόξυλα 24 ομήρους από τη Θεσσαλία. 1. Mai – Exekution von 200 Kämpfern aus dem Gefängnis in Chaidari auf dem Schießplatz von Kaissariani; fast alle waren Kommunisten aus dem Lager von Akronafplia, die vom Regime des 4. August den Nazis übergeben worden waren. In Kalamata werden 37 erschossen. In Tripolis 50. In Argostoli/Kefallonia 18. 2. Mai In Athen erschießen sie 7 (6 Männer und 1 Frau) in einer Taverne bei der Sivitanidios- Schule. 3. Mai In Athen erschießen sie 30 Gefangene, 5 da- von Frauen, in Kaissariani, 50 in Agioi Theodoroi/Ko- rinthia und erhängen 10 in Loutropyrgos/Megarida. 4. Mai In Athen erschießen sie 16 Beamte der Tele- fongesellschaft wegen ihres Streiks am 1.Mai. In Trikala erschießen sie 8 aus Rizoma und Vania. 5. Mai Exekution von 48 Gefangenen in Chalkis. In Megalo Chorio/Trikala werden 4 Gefangene ge- hängt. 6. Mai Sie erhängen 4 im „Dach der Heimat“ (Xenias Str. und Mikras Assias Str.); 2 davon waren Mitglieder der Bewegung „Unbesiegbare Griechen A.V.E“. In Euböa erschießen sie 30 Gefangene in Chalkida und 18 in Xirochori. 7. Mai In Athen erschießen sie 15 in Kaissariani und 50 in Goumenissa bei Peonia/Kilkis. 9. Mai In Patras werden 11 in Psila Alonia gehängt. 10. Mai Exekution von 92 Gefangenen in Kaissariani. Davon 10 Frauen. 12. Mai In Doxara/Larissa erhängen sie an Telegra- phenmasten 26 Gefangene aus Thessalien. 13. Mai In Athen werden 7 Gefangene in Kaissarini erschossen. 14. Mai In Larissa verhaften sie 200 Gefangene und exekutieren 15 auf den Straßen der Stadt. 16. Mai Sie exekutieren 120 Gefangene in Chaidari und 110 in Ritsona/Böotien. 18. Mai In Athen werden 10 Gefangene in Kaissariani erschossen.                               82     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG                                    Αύγουστος 1944: Ακόμα μια Εκατόμβη. Το Μπλόκο της Κοκκινιάς. (Α. Τάσσου, Το Μπλόκο της Κοκκινιάς. Ξυλογραφία) August 1944: Noch eine Ekatombe. Die Blockade in Kokkinia. (A. Tassos: Die Blochade in Kokkinia. Xylographie)   M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             13 Μαΐου Στην Αθήνα εκτελούν 7 ομήρους στην Καισαριανή. 14 Μαΐου Στη Λάρισα συλλαμβάνουν 200 ομήρους και εκτελούν 15 στους δρόμους της πόλης. 16 Μαΐου Εκτελούνται 120 όμηροι στο Χαϊδάρι. Εκτελούνται 110 όμηροι στη Ριτσώνα Βοιωτίας. 18 Μαΐου Στην Αθήνα εκτελούν 10 ομήρους στην Καισαριανή. 19 Μαΐου Σύμφωνα με διαταγή των ναζί, η Πελο- πόννησος κηρύσσεται «Πεδίο Επιχειρήσεων» με όλες τις συνέπειες. 21 Μαΐου Στην Κόρινθο σφάζουν 21 ομήρους. 23-27 Μαΐου Στην Αργολίδα, ολοκαύτωμα του χωριού Λίμνες. Οι ναζί, μαζί με τα Τάγματα Ασφαλείας, εκτελούν 86 κατοίκους. Ανάμεσά τους 11 γεροντάκια και 10 παιδιά 5-14 ετών. 24 Μαΐου Στην Εύβοια εκτελούν 32 στο Κακολύρι και πυρπολούν το χωριό. 25 Μαΐου Στη Θεσσαλία κρεμούν 40 στο σιδηρο- δρομικό σταθμό Μαγούλας Βόλου. Στην Αργολίδα σφάζουν 8 στην Προσύμνη. 27 Μαΐου Στην Αττική εκτελούν 10 στην Ερυθραία και κρεμούν 10 στον Ασπρόπυργο. Στην Κορινθία βασάνισαν και έσφαξαν 20 στο Αγι- ονόρι Κλεωνών. 28 Μαΐου Στην Κορινθία σφάζουν 15 στο Βαθυτό- πι, από το χωριό Άη-Γιάννης. 29 Μαΐου Στην Αργολίδα σφάζουν 17 στο Χέλι. 31 Μαΐου Στα Φάρσαλα Θεσσαλίας απαγχονίζουν 40 στον ∆ασόλοφο. Στην Τρίπολη εκτελούν 5 ομήρους. Τον Μάιο του ’44 στο Αγγελόκαστρο Κορινθίας σφάζουν συνολικά 22 κατοίκους. Στους Αγίους Θεοδώρους εκτελούν με πολυβόλο 63. Στα χωριά της Ναυπλίας Άγιο Αδριανό, Νέο Ροεινό, Αβδήμπεη και Λυγουριό άλλους 20. 1 Ιουνίου Στην Κοζάνη σφάζουν 50 από το χωριό Φραγκότσι και το πυρπολούν. 19. Mai Laut eines Befehls der Nazis wird die Pelo- ponnes zum «Operationsgebiet» erklärt, mit all den Konsequenzen, die dies haben würde. 21. Mai In Korinth werden 21 Gefangene exekutiert. 23.-27. Mai – In Argolis Massaker im Dorf Limnes. Die Nazis mit ihren Sicherheitstruppen erschießen 86 Einwohner. Davon 11 alte Menschen und 10 Kinder von 5 - 14 Jahren. 24. Mai Auf Euböa erschießen sie 30 in Kakolyri und brennen das Dorf nieder. 25. Mai In Thessalien erhängen sie 40 am Bahnhof von Magoula/Volos. In Argolis töten sie 8 in Prosymni. 27. Mai In Attika erschießen sie 10 in Erythraia und erhängen 10 in Aspropyrgos. In Korinthia foltern und töten sie 20 in Agionori/Kleonon. 28. Mai Im Gebiet von Korinthia werden 15 Bewoh- ner des Dorfes Ai Giannis, in Vathitopi mit Messern erstochen. 29. Mai In Cheli/Argolis werden 17 abgeschlachtet. 31. Mai In Farsala/Thessalien erhängen sie 40 im Dorf Dassolofos. In Tripolis erschießen sie 5 Gefangene. In Angelokastro/Korinthia werden im Mai 1944 insge- samt 22 Einwohner exekutiert. In den Dörfern Agio Andrino, Neo Roino, Avdimbei, Ligourio im Gebiet von Nafplio werden weitere 20 erschossen. 1. Juni In Kozani werden 50 Einwohner aus dem Dorf Fragotsi exekutiert und das Dorf wird niederge- brannt. 2. Juni 22 Bewohner des Dorfes Kontomari/Kydonia bei Chania werden erschossen. 4. Juni In Larissa erschießen sie 11 Gefangene aus dem Dorf Loutro. 5. Juni In Lixouri/Kefallonia werden 5 erschossen. 6. Juni In Thessaloniki erschießen sie 101 Gefangene aus dem Lager Pavlos Melas in Diavata. In Lakonien erschießen sie 21 in Zoupena (davon 2 alte Männer und 2 Mädchen), 17 in Ai Dimitris und brennen die Dörfer nieder. 8. Juni Versenkung des Schiffes «Dane» in der Nähe                                84  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 2 Ιουνίου Από το χωριό Κοντομαρί Κυδωνίας των Χανίων εκτελούν 22. 3 Ιουνίου Εκτελούνται 9 στο Ηράκλειο Κρήτης. Εκτελούνται 7 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. 4 Ιουνίου Στη Λάρισα εκτελούν 11 ομήρους από το Λουτρό. 5 Ιουνίου Στο Ληξούρι εκτελούν 5. 6 Ιουνίου Στη Θεσσαλονίκη εκτελούν 101 ομήρους από το στρατόπεδο Π. Μελά στα ∆ιαβατά. Στη Λακωνία σκοτώνουν 21 στη Ζούπαινα (ανάμε- σά τους 2 γέρους και 2 κοριτσάκια) και 17 στον Άη-∆ημήτρη και πυρπολούν τα χωριά. 8 Ιουνίου Βύθιση του πλοίου «∆ανάη» κοντά στη Μήλο, με 600 ομήρους από το Ηράκλειο Κρήτης. Οι ναζί είχαν ανοίξει επίτηδες τους κρουνούς του κύτους. Στην Τρίπολη εκτελούν 8 ομήρους. 9 Ιουνίου Στην Πάτρα εκτελούνται 45. 10 Ιουνίου − Ολοκαύτωμα του ∆ιστόμου Οι χιτλερικοί εκτελούν στο ∆ίστομο Λιβαδειάς 296 γυναικόπαιδα και άγνωστο αριθμό στη γύρω περιοχή και στο δρόμο Θήβας – Λιβαδειάς. 13 Ιουνίου Στην Αθήνα εκτελούν 20 ομήρους στο Σκοπευτήριο Καισαριανής. Στη Λαμία τινάζουν συθέμελα με ολμοβόλα το Σα- νατόριο της Αντίνιτσας, καίγοντας αρρώστους και προσωπικό. 16 Ιουνίου Στη Βοιωτία έσφαξαν, σκότωσαν και έκαψαν 27 στο Καλάμι Λιβαδειάς. Στην Κεφαλονιά κρέμασαν 15 στα Αργίνια. Στην Καλαμάτα εκτελούν 30 κατοίκους στο ποτάμι. 17 Ιουνίου Στην Τρίπολη εκτελούν 13 ομήρους. 19 Ιουνίου Μαραθούσα Χαλκιδικής: εκτελούν 10. 20 Ιουνίου Θεσσαλία: εκτελούν 27 στο Καβακλί. 21-23 Ιουνίου Στην Αρκαδία σκοτώνουν 49 στον Άγιο Πέτρο Κυνουρίας (οι 4 κοπέλες) και 36 στα Βούρβουρα. 26 Ιουνίου Στην Κυνουρία Αρκαδίας εκτελούν 212 κατοίκους στα χωριά Καστρί, Κοσμάς και Άγιος Πέ- der Insel Mylos mit 600 Gefangenen aus Heraklion/Kre- ta. Die Nazis hatten absichtlich die Krähne des Schiffes aufgedreht. In Tripolis erschießen sie 8 Gefangene. 9. Juni In Patras werden 45 exekutiert. 10. Juni – Massaker von Distomo. Hitlers Soldaten exekutieren in Distomo bei Livadia 296 Frauen und Kinder und eine unbekannte Anzahl von Personen in der Umgebung und auf der Strecke Theben-Livadia. 13. Juni In Athen werden 20 Gefangene auf dem Schießplatz von Kaissariani hingerichtet. In Lamia sprengen sie das Sanatorium von Antinitsa und ver- brennen dabei die Kranken und die Angestellten. 16. Juni In Böotien werden 27 in Kalami/Livadia ersto- chen, getötet und verbrannt.Auf Kefallonia haben sie 15 in Arginia gehängt. In Kalamata erschießen sie 30 Bewohner am Fluss. 17. Juni In Tripolis erschießen sie 13 Gefangene. 19. Juni In Marathoussa/Chalkidiki erschießen sie 10. 20. Juni In Thessalien werden 27 in Kavkli hingerichtet. 21.-23. Juni In Agios Petros/Kynouria/Arkadien wer- den 49 (davon 4 Mädchen) erschossen und weitere 36 in Vourvoura. 26. Juni In Kynouria/Arkadien erschießen sie 212 Ein- wohner der Dörfer Kastri, Kosmas und Agios Petros und brennen die Dörfer nieder. Insgesamt werden in Kynouria 500 Einwohner während des Überfalls im Juni getötet. 30. Juni In Evros wurden 8 Gefangene in Soufli er- schossen. In Larissa 36 Gefangene. 1. Juli In Argos sprengen die Nazis ein Polizei-Trans- portauto mit einer unbekannten Anzahl von Gefan- genen in die Luft. 2. Juli In Thessaloniki werden 50 im Schlachthof er- schossen. 3. Juli In Kilkis erschießen sie 52 Gefangene aus dem Lager Pavlos Melas in Goumenissa. 4. Juli In Larissa werden 19 Gefangene hingerichtet.                               85   M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             τρος και τα πυρπολούν. Συνολικά στην Κυνουρία σκό- τωσαν 500 κατοίκους στην επιδρομή του Ιουνίου. 30 Ιουνίου Στο Σουφλί Έβρου εκτελούν 8 ομήρους. Στη Λάρισα εκτελούν 36 ομήρους. 1 Ιουλίου Στο Άργος οι ναζί ανατινάζουν κλούβα με άγνωστο αριθμό ομήρων. 2 Ιουλίου Στα Σφαγεία Θεσσαλονίκη εκτελούν 50. 3 Ιουλίου Στο Κιλκίς εκτελούν 52 ομήρους στη Γουμένισσα, από το στρατόπεδο Π. Μελά. 4 Ιουλίου Στη Λάρισα εκτελούν 19 ομήρους. 5 Ιουλίου Στα Γρεβενά, μονάδες των SS λεηλατούν και πυρπολούν την πόλη και τα χωριά Πολύδεν- δρο, Κοκκινιά, Κιβωτός, Άγιος Γεώργιος, Κληματά- κι, Αηδόνια, Κυδωνιές, Ροδιά, Αμυγδαλιές, Μηλιά, Ταξιάρχης, Κοσμάτι, Τρίκωμο. Σκοτώνουν 27 γέ- ρους και γυναικόπαιδα. 6 Ιουλίου Στην Αττική εκτελούν 200 στα Λιόσια. Στην Τρίπολη εκτελούν 29 ομήρους απ’ τις φυλακές. 7 Ιουλίου Στο Βόλο κρεμούν στο ίδιο δέντρο 3 γυναίκες, αφού τις βασάνισαν επί 8 ημέρες. 9 Ιουλίου Στην Άμφισσα εκτελούν 15 ομήρους. 11 Ιουλίου Στη Λάρισα εκτελούν 15 ομήρους. 13 Ιουλίου Στην Πάτρα εκτελούν 18 ομήρους στον Προφήτη Ηλία. 15 Ιουλίου Στην Καλαμάτα εκτελούν 17 ομήρους. 17 Ιουλίου Στην Καρδίτσα εκτελούν 15 ομήρους. 18 Ιουλίου Στην Κεραμιδιά και τη ∆άμιτσα Ηλείας πυρπολούν χωριά και σκοτώνουν 33 γυναικόπαιδα. 18 Ιουλίου Στη Βλαχέρνα Αρκαδίας καίνε όλο το χωριό και σκοτώνουν 13 κατοίκους. 20 Ιουλίου Στην Αττική εκτελούν 17 βοσκούς στο Κακοσάλεσι Πάρνηθας. 21 Ιουλίου Στην Αττική απαγχονίζουν 54 πολίτες στο Χαρβάτι, κρεμώντας τους σε πεύκα. 50 από αυτούς ήσαν όμηροι από το Χαϊδάρι και 4 κάτοικοι της περιοχής. 3-22 Ιουλίου Στην περιοχή της Β. Πίνδου σκοτώ- νουν 161 πολίτες, πυρπολούν 53 χωριά με 4.449 σπίτια, καταστρέφουν 53 σχολεία και 25 εκκλησί- 5. Juli In Grevena plündern die SS-Truppen die Stadt, brennen sie nieder, sowie die Dörfer Polydendro Kokkinia, Kivotos, Agios Georgios, Klimataki, Aidonia, Kydonies, Rodia, Amygdalies, Milia, Taxiarchi, Kosma- ti, Trikomo und erschießen 27 alte Männer, Frauen und Kinder. 6. Juli In Attika werden 200 in Liosia hingerichtet. In Tripolis erschießen sie 29 Gefangene aus dem Ge- fängnis. 7. Juli In Volos erhängen sie am selben Baum 3 Frauen, nachdem sie diese für 8 Tage gefoltert hatten. 9. Juli In Amfissa erschießen sie 15 Gefangene. 11. Juli In Profitis Ilias Patra 18 Gefangene. 13. Juli In Patras werden 15 Geisel im Profitis erschos- sen. 15. Juli In Kalamata 17 Gefangene. 17. Juli In Karditsa 15 Gefangene. 18. Juli In Keramidia und Damissa/Ilia/Peloponnes bren- nen und erschießen 33 Männer, Frauen und Kinder. 20. Juli In Attika exekutieren sie 17 Hirten in Kako- salessi auf Parnitha. 21. Juli In Attika werden 54 Bewohner des Dorfes Charvati/Attika an Fichten erhängt. 50 waren Geisel vom Konzentrationslager Chaidari und 4 Bürger von der Umgebung. 3.-22. Juli Im Gebiet des Nordpindos töten die Na- zis 161 Zivilisten, brennen 53 Dörfer mit 4.449 Häuser nieder und nehmen 427 Gefangene fest. Sie zerstören 53 Schulen und 25 Kirchen. Allein im Dorf Kosmati er- morden sie 29 Bewohner in der Kirche, indem sie auf die Fenster schießen und die Kirche niederbrennen. 23. Juli In Tripolis werden 30 Gefangene des Gefäng- nisses hingerichtet. 24. Juli In Skydra/Edessa werden 15 Zivilisten exeku- tiert. 26. Juli In Thessaloniki erschießen sie 19 im Dorf As- vestochori. 27. Juli In Athen töten sie 3 im Schlachthof (Agia So- fia) und verletzen 4, die später sterben.                                     86  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG ες και συλλαμβάνουν 427 ομήρους. Μόνο στο χω- ριό Κοσμάτι σκοτώνουν 29 κατοίκους μέσα στην εκκλησία, πολυβολώντας από τα παράθυρα και πυρπολώντας το ναό. 23 Ιουλίου Στην Τρίπολη εκτελούνται 30 όμηροι από τις φυλακές. 24 Ιουλίου Σκύδρα Έδεσσας: εκτελούν 15 πολίτες. 26 Ιουλίου Στη Θεσσαλονίκη εκτελούν 19 στο Ασβεστοχώρι. 27 Ιουλίου Στην Αθήνα σκοτώνουν 3 στα Σφαγεία (Αγίας Σοφίας) και τραυματίζουν 4, που πέθαναν αργότερα. 31 Ιουλίου Στη Θεσσαλονίκη εκτελούν 14 ομήρους στα Λατομεία της Ευκαρπίας. Στο Αγρίνιο εκτελούνται 59 όμηροι στα Καλύβια. Τον Ιούλιο του ’44, στην Κορινθία, σ’ επιδρομή στα χωριά Λαύκα, Πλατάνι, Σκοτεινή, Ψάρι, Καλ- λιάνι, Μπούζι, Ντούσια, Καλύβια, Γκούρα, Μοστά, Μεσενό, Ευρωστίνη, Πύργο, Κούτσι, Τρίκαλα, Κλέ- νιες και Αθήκια, λεηλατούν και πυρπολούν σπίτια, βιάζουν γυναίκες, συλλαμβάνουν ομήρους, σκοτώ- νουν 96 άνδρες, γυναίκες και μικρά παιδιά. 2 Αυγούστου Στην Αθήνα εκτελούν 20 ομήρους. Στη Χαλκίδα της Εύβοιας εκτελούν 25 ομήρους. 3 Αυγούστου Στην Αθήνα εκτελούν 50 ομήρους και σκοτώνουν 8 έξω από τα Σφαγεία (Ταύρος). Στην Τρίπολη εκτελούνται 26 όμηροι. 4 Αυγούστου Στο Άργος εκτελούν 11 δασκάλους. 5 Αυγούστου Στο Χιλιομόδι Κορινθίας εκτελούν 17 ομήρους από τις φυλακές της Τρίπολης. 7 Αυγούστου – Μπλόκο στον Βύρωνα. Γίνονται 1.000 συλλήψεις, εκτελούνται 11 επιτόπου και στέλ- νονται 600 όμηροι στη Γερμανία. Στο Παλαιόκαστρο Καρδίτσας παίρνουν ομήρους και εκτελούν επιτόπου 14. 9 Αυγούστου Το μεγαλύτερο Μπλόκο στο ∆ουρ- γούτι. Εκτελούν 190 κατοίκους επιτόπου. Μπλόκο στο Κατσιπόδι-Φάρο της Αθήνας. Πιά- νουν 5.000 ομήρους. Στέλνουν στη Γερμανία 600. 31. Juli In Thessaloniki werden im Steinbruch von Ev- karpia 14 Gefangene exekutiert. Weiter 59 in Kalyvia bei Agrinio. Juli 1944 Überfall im Gebiet Korinthia auf die Dör- fer: Lafka, Platani, Skotini, Psari, Kalliani, Bouzi, Dous- sia, Kalyvia, Goura, Messeno, Evrostini, Pyrgo, Koutsi, Trikala, Klenies, Athikia. Sie plündern und brennen die Häuser nieder, vergewaltigen Frauen, nehmen Gefan- gene, töten 96 Männer, Frauen und kleine Kinder. 2. August In Athen werden 20 erschossen und in Chalkida auf Euböa 25 Gefangene. 3. August In Athen werden 50 Gefangene erschossen und 8 außerhalb der Schlachthofes (Tavros) getötet. In Tripolis werden 26 Gefangene hingerichtet. 4. August In Argos werden 11 Lehrer exekutiert. 5. August In Chiliomodi/Korinthias werden 17 Gefan- gene vom Gefängnis von Tripolis erschossen. 7. August – In Athen findet eine Straßenabsper- rung in Vorort Vyronos statt. 1.000 werden fest- genommen, 11 an Ort und Stelle erschossen und 600 als Gefangene nach Deutschland deportiert. In Pa- laiokastro/Karditsa nehmen sie Gefangene fest und erschießen an Ort und Stelle. 14 9. August – Die größte Straßenblockade in Dour- gouti. Sie erschießen 190 Einwohner an Ort und Stelle. Straßenblockade in Katsipodi-Faro in Athen. 5.000 Gefangene werden genommen. Sie deportie- ren 600 nach Deutschland. In Attika erschießen sie 50 in Agia Sotira/Mandra bei Eleusis. 10. August Sie zerstören Karpenisi. 17 alte Männer werden getötet. 100 Dörfer des Bezirks werden nie- dergebrannt. In Larissa verhaften sie 245 Demonstranten und ihren Vorsitzenden, einen Priester. 12. August In Larissa werden 12 Gefangene er- schossen. 13. August In Rethymno wird das Dorf Anogia dem Erdboden gleichgemacht und 24 Männer werden ab-                              87   M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             Στην Αττική εκτελούν 50 στην Αγία Σωτήρα Μάν- δρας Ελευσίνας. 10 Αυγούστου Καταστρέφουν το Καρπενήσι. Σφάζουν 17 γέροντες. Πυρπολούν 100 χωριά. Στη Λάρισα συλλαμβάνουν 245 διαδηλώτριες και τον ιερέα που ήταν επικεφαλής τους. 12 Αυγούστου Στη Λάρισα εκτελούν 12 ομήρους. 13 Αυγούστου Στο Ρέθυμνο ισοπεδώνουν ολοκλη- ρωτικά τα Ανώγεια με πυροβολικό και αεροπορία και σφάζουν 24 γέροντες. Οι νεκροί της κατοχής στα Ανώγεια ανέρχονται σε 122. Στη Θεσσαλονίκη εκτελούν 11 κατοίκους της Καλα- μαριάς, ύστερα από βασανιστήρια στους δρόμους. 14 Αυγούστου Λακωνία. Επιδρομή σε Σπάρτη, Γύ- θειο, Αρεόπολη, Κροκεές, Σκάλα, Ανώγεια, Πετρί- να. 4.000 γυναικόπαιδα ξεσπιτώθηκαν, 52 βρήκαν τραγικό θάνατο, πολλοί βασανίστηκαν ως και με εξόρυξη οφθαλμών. 15 Αυγούστου Στην Ήπειρο σκότωσαν 11 στο Κε- ράσοβο Πωγωνίου. Στα Χανιά εκτελούν όλους τους άνδρες στα Παλιά Ρούματα Κισσάμου. Στην Καλαμάτα εκτελούν 6. 16 Αυγούστου Στη Λάρισα εκτελούν 8 ομήρους (οι 4 γυναίκες). 17 Αυγούστου – Μπλόκο της Κοκκινιάς Οι ναζί και τα Τάγματα Ασφαλείας εκτελούν 200 αγωνιστές στην Οσία Ξένη. 6.000 όμηροι μεταφέ- ρονται σε χιτλερικά στρατόπεδα. Σε δεύτερο μπλό- κο συλλαμβάνουν στην Κοκκινιά 4.000, εκτελούν 140 και στέλνουν στη Γερμανία 1.200 ομήρους. Στο Ηράκλειο Κρήτης εκτελούνται στη Σπηλιάρα 27 κάτοικοι από το χωριά Σοκαράς. 20 Αυγούστου Στην Τσαριτσάνη Ελασσόνας Λά- ρισας, οι Γερμανοί εκτελούν 7 κατοίκους και πυρ- πολούν τον οικισμό. 21 Αυγούστου Στο Ηράκλειο Κρήτης εκτελούν 45 στη ∆αμάστα και στο Μάραθο. Στη Λάρισα εκτελούν 20 ομήρους. geschlachtet. Die Toten der Besatzungszeit in Anogia betragen 122 Personen. In Thessaloniki/Kalamaria werden 11 Bewohner nach Folterungen auf den Straßen exekutiert. 14. August In Lakonien Überfall auf Sparti, Gythio, Areopolis, Krokees, Skala, Anogia, Petrina. 4.000 Frauen und Kinder werden obdachlos, 52 werden brutal getötet, mehrere gefoltert (Ausstechen der Augen). 15. August In Epirus töten sie 11 in Kerassovo/Pogonio. In Chania erschießen sie alle Männer des Ortes Palia Roumata bei Kissamos. In Kalamata erschießen sie 6. 16. August In Larissa werden 8 Gefangene (davon 4 Frauen) hingerichtet. 17. August – Straßenblockade in Kokkinia. Die Nazis, zusammen mit Sicherheitskommandos, exekutieren 200 Kämpfer (Ossia Xeni). 6.000 Ge- fangene werden in Konzentrationslager gebracht. Bei einer zweiten Straßenblockade in Kokkinia werden 4.000 festgenommen. 140 werden erschossen und 1.200 Gefangene nach Deutschland deportiert. In Heraklion/Kreta werden in Spiliara 27 erschossen; sie stammten aus dem Dorf Sokaras. 20. August In Tsaritsani/Elasson/Larissa werden 7 Bewohner erschossen, und das Dorf wird verbrannt. 21. August In Heraklion/Kreta erschießen sie 45 in Dasmata und in Maratho. In Larissa erschießen sie 20 Gefangene. 22. August In Rethymno/Kreta erschießen sie 323 aus den Dörfern Gerakari 53, Vryses 41, Agis Meros, Anogia, Kria Vryssi/Spili und Sachtouria. 23. August In Kozani, im Dorf Klitos, werden 24 er- schossen. In Didymoticho 7. 24. August In Athen werden 20 in Kaissariani hinge- richtet und 36 aus den Straßen von Kallithea. 25. August In Athen werden 17 Bewohner auf den Straßen von Kallithea erschossen.                     88  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 22 Αυγούστου Στο Ρέθυμνο Κρήτης εκτελούν 323 από το Γερακάρι (53), τις Βρύσες (41), το Α. Μέ- ρος, τα Ανώγεια, την Κρύα Βρύση Σπηλίου και τα Σαχτούρια. 23 Αυγούστου Κοζάνη. Στο χωριό Κλείτος εκτε- λούν 24. Στο ∆ιδυμότειχο εκτελούν 7. 24 Αυγούστου Στην Αθήνα εκτελούν 20 στην Και- σαριανή και 36 στους δρόμους της Καλλιθέας. 25 Αυγούστου Στην Αθήνα εκτελούν 17 κατοίκους στους δρόμους της Καλλιθέας. 26 Αυγούστου Στη Λάρισα εκτελούν 10 ομήρους. 28 Αυγούστου – Μπλόκο στην Καλλιθέα Οι ναζί εκτελούν 40 κατοίκους επιτόπου. Στα Χανιά εκτελούνται 25 όμηροι. 29 Αυγούστου Στα Τοπόλια Κισσάμου των Χανί- ων εκτελούν 110 και βομβαρδίζουν το Συρικάρι. Πυρπολούν το Λιδωρίκι. Σκοτώνουν όσους βρίσκουν. Στην Αθήνα εκτελούν 26 ομήρους στον Άγιο Σάβ- βα Πυριτιδοποιείου. 30 Αυγούστου Στο Πιάλι Τεγέας εκτελούν 17 ομή- ρους από τις φυλακές Τρίπολης. Στη ναζιστική εφημερίδα Νέα Ευρώπη, φύλ. Αυγού- στου 1944, αναφέρεται η εκτέλεση 45 ομήρων στη Ν. Μαγνησία Θεσσαλονίκης. 2 Σεπτεμβρίου Στον Χορτιάτη Θεσσαλονίκης εκτελούν και πυρπολούν 246 κατοίκους. 3 Σεπτεμβρίου Στον Βόλο σκοτώνουν 18. 5 Σεπτεμβρίου Στην Αθήνα, στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, εκτελούν 50. Ανάμεσά τους ο μικρός Ανδρέας Λυκουρίνος, 12 χρόνων, που σηκώνεται στις μύτες των ποδιών για να τον πάρει η ριπή. 8 Σεπτεμβρίου Στην Αθήνα οι ναζί εκτελούν 72 στο ∆αφνί (οι 7 γυναίκες). Ανάμεσά τους, η ηρωίδα Λέλα Καραγιάννη της οργάνωσης Πληροφοριών- ∆ολιοφθοράς «Μπουμπουλίνα», μετά από φριχτά βασανιστήρια στη Μέρλιν. 14 Σεπτεμβρίου Στα Γιαννιτσά εκτελούνται 104 από τους χιτλερικούς και τους ταγματασφαλίτες. 26. August In Larissa werden 10 Gefangene hinge- richtet. 28. August – Straßenblockade in Kallithea. Die Nazis exekutieren 40 Bewohner an Ort und Stelle. In Chania werden 25 Gefangene hingerichtet. 29. August In Topolia bei Chania/Kreta erschießen die Soldaten 110 und bombardieren das Dorf Syrikari. In Athen werden 26 Gefangene in Agios Savas (Pulverfa- brik) erschossen. Das Dorf Lidoriki/Phokis wird in Brand gesteckt. Die Nazis erschiessen Bewohner des Dorfes. 30. August In Piali/Tegea erschießen sie 17 Gefan- gene aus dem Gefängnis von Tripolis. In der Nazi- Zeitung «Neues Europa» im August 1944, wird die Exekution von 45 Gefangenen in Nea Magnisia bei Thessaloniki erwähnt. 1. September In Athen werden 67 Gefangene in Kaissariani erschossen. 2. September − Massaker von Chortiati bei Thes- saloniki. Frauen werden getötet, vergewaltigt, sowie Mädchen, Windelkinder wurden zerstückelt. Insge- samt werden 246 Dorfbewohner erschossen. Sie ver- brennen in Öfen oder töten insgesamt 146 Männer, Frauen und Kinder. Das Dorf wird niedergebrannt. 3. September In Volos erschießen sie 18. 5. September Auf dem Schießplatz Kaissariani in Athen werden 50 hingerichtet, einer davon der junge Andreas Lykourinos, 12 Jahre alt, der auf seinen Ze- henspitzen steht, damit die Kugeln ihn treffen. 8. September In Athen werden von den Nazis 72 in Dafni hingerichtet. Davon 7 Frauen. Darunter auch die Heldin Lela Karagianni, von der Organisation «Bouboulina» (Informations-Sabotage Organisation). Sie wird vor ihrem Tode in Merlin schwer gefoltert. 14. September In Jannitsa werden von den Soldaten Hitlers und den Sicherheitskommandos 104 exekutiert. 15. September Auf Kreta wurden 45 Patrioten und ein 6 Monate alter Säugling in Gdochia exekutiert. 16. September Im Gefängnis Agia bei Chania exeku- tieren sie 54 Gefangene.                           89   M M MΑ Α ΑΥ Σ Υ Ρ ΥΡ Η Β ΡΗ ΗΒ ΒΙ Ι Β ΙΒ ΒΛ Λ Ο ΛΟ ΟΣ Σ Τ Τ Η ΤΗ Σ ΗΣ Σ Κ Α ΣΚ ΚΑ ΑΤ Τ Ο ΤΟ ΟΧ Χ Η ΧΗ ΗΣ Σ                   15 Σεπτεμβρίου Στην Κρήτη εκτελούν 45 και ένα βρέφος 6 μηνών στα Γδόχια. 16 Σεπτεμβρίου Στη φυλακή Αγυιάς Χανίων εκτε- λούν 54 ομήρους. 19 Σεπτεμβρίου – Ολοκαύτωμα στα Γιαννιτσά Για δεύτερη φορά λεηλατείται η πόλη, εκτελούνται όσοι κάτοικοι βρέθηκαν, πυρπολούνται τα σπίτια. 20 Σεπτεμβρίου Στην Αθήνα σκοτώνουν 13, που βρίσκουν στο δρόμο από Καβάλας προς Χαϊδάρι. 21 Σεπτεμβρίου Στο χωριό Ελευθέριο Λάρισας εκτελούν 44. 29 Σεπτεμβρίου Στην Κοκκινιά, στο 40άμερο μνη- μόσυνο, πυροβολούν όσους βγαίνουν από την εκ- κλησία της Οσίας Ξένης· σκοτώνουν 9 και τραυματί- ζουν 32 πολίτες. Στην Αθήνα εκτελούν 14 ομήρους. Πυρπολούν με εμπρηστική σκόνη σπίτια στο Αι- γάλεω και σκοτώνουν 60 κατοίκους. 30 Σεπτεμβρίου Στην Παραμυθιά Ηπείρου εκτε- λούνται 49. 2 Οκτωβρίου Στην Αθήνα σκοτώνουν 40 κατοί- κους από το Κατσιπόδι και τον Υμηττό. 4 Οκτωβρίου Στην Αττική εκτελούν 21 ομήρους στη Βουλιαγμένη. 19. September – Massaker in Janitsa. Zum zweiten Mal wird die Stadt geplündert; alle Bewohner, die ge- funden werden, werden hingerichtet und die Häuser niedergebrannt. 20. September In Athen töten sie 13 Menschen, die ih- nen auf der Straße von Kavala nach Chaidari begegnen. 21. September Im Dorf Eleftherio bei Larissa werden 44 hingerichtet. 29. September 1944 In Kokkinia schießen die deut- schen Soldaten anlässlich der Gedenkfeier, die 40 Ta- ge nach dem Tode der Opfer erfolgt, auf die Teilneh- mer, als sie aus der Kirche der Ossia Xeni kommen; sie töten 9 und verletzen 32 Zivilisten. In Athen 14 Gefangene. In Athen verbrennen sie Häuser in Ägala- io und töten 60 Bewohner. 30. September In Paramythia/Epirus erschießen sie 49. 2. Oktober In Athen werden 40 Bewohner aus Ka- tsipodi und Hymettus hingerichtet. 4. Oktober In Attika erschießen sie 21 Gefangene in Vouliagmeni. 5. Oktober In Athen erschießen sie 85 in Charavgi und Hymettus.                     Εκτελέσεις. Με το πενάκι του Φωκίωνος ∆ημητριάδη. Erschießungen. Mit dem Pinsel des Hernn Fokion Dimitriadis.  90   SCHWARZBUCHES                                   DER BESATZUNG 9 Οκτωβρίου Στο Κορωπί Αττικής εκτελούν 44 κατοίκους. 16 Οκτωβρίου Στο Βόλο, δύο μέρες πριν την απε- λευθέρωση της πόλης, οι ναζί εκτελούν 2 κοπέλες. 23 Οκτωβρίου Στην Κοζάνη εκτελούν 165 στο Με- σόβουνο Πτολεμαΐδας. Νοέμβριος-∆εκέμβριος Στο Φρούριο της Κρή- της (Σούδα), που εξακολουθούσε να κατέχεται από τους ναζί, εκτελούνται δύο στις 14, ένας στις 18, δύο (μάνα και γιος) στις 30 Νοεμβρίου, ένας στις 4 και ένας στις 11 ∆εκεμβρίου 1944. 1945 16 Απριλίου Στην Κω, που εξακολουθούσε να κα- τέχεται από τους ναζί, απαγχονίζουν έναν άνδρα και δύο γυναίκες, με απόφαση Γερμανικού Στρα- τοδικείου. 9 Μαΐου Παράδοση Φρουρίου Κρήτης (Σούδας), Μήλου και ∆ωδεκανήσου από τους χιτλερικούς κατακτητές. 9. Oktober In Koropi/Attika exekutieren die Nazis 44 Bewohner. 16. Oktober In Volos exekutieren die Nazis 2 junge Frauen, 2 Tage vor der Befreiung der Stadt. 23 Oktober In Kozani erschießen sie 165 in Messo- vouno/Ptolemaida. November-Dezember In der Festung Kreta, die immer noch unter Nazi- Be- satzung ist, werden 2 am 14., 1 am 18., 2 (Mutter und Sohn) am 30. November, 1 am 4. und 1 am 11. Dezem- ber erschossen. 1945 16. April Auf Kos, das immer noch unter Besatzung der Nazis steht, werden ein Mann und zwei Frauen erhängt, laut eines Urteils des deutschen Militärge- richts. 9. Mai Übergabe der Festung Souda auf Kreta, der Insel Milos und des Dodekannes, durch die Nazi- Er- oberer.                 91      M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ              Τα ναζιστικά στρατόπεδα Στη διάρκεια της Κατοχής, οι ναζί λειτούργησαν σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ελλάδα 26 στρα- τόπεδα συγκέντρωσης ομήρων και κρατουμένων με αποφάσεις Έκτακτων Στρατοδικείων. Αναφέ- ρονται χαρακτηριστικά μερικά: Στην Αττική Α. ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ∆ΙΟΙΚΗΣΗ 1. Χαϊδάρι Αθηνών. Ιδρύθηκε από τους ναζί και άρχισε να λειτουργεί τον Οκτώβριο του 1943. Ο ημερήσιος αριθμός κρατουμένων έφτανε τα 2.000 άτομα. Συνολικά από το Χαϊδάρι πέρασαν 25.000 κρατούμενοι. Πολλοί απ’ αυτούς μετήχθησαν ως όμηροι στη Γερμανία· 1.900 εκτελέστηκαν στην Καισαριανή, στο ∆αφνί ή επιτόπου. Στο «Στοιχειωμένο Χαϊδάρι», η ζωή ήταν αφό- ρητη: υποσιτισμός, καταναγκαστικά έργα κάθε μέ- ρα, απάνθρωπα βασανιστήρια (στέρηση τροφής και νερού, μαστιγώσεις, επιθέσεις με σκυλιά, το βασανιστήριο του «φιδιού», όπου ο κρατούμενος, ολόγυμνος, μαστιγώνεται για να σέρνεται στο έδα- φος, κρέμασμα από τα χέρια σε κρίκους κ.ά.). Στο Χαϊδάρι ενέκλεισαν 850 αναπήρους πολέμου και 227 κομμουνιστές από την Ακροναυπλία. Στο «Χαϊδάρι» έφερναν κρατουμένους: ◗ Από τα κρατητήρια της Κομμαντατούρ Αθη- νών, που βρίσκονταν στα υπόγεια του κτιρίου της Εθνικής Ασφαλιστικής (Κοραή 4), το οποίο είχαν επιτάξει οι Γερμανοί με την είσοδό τους στην Αθή- να και το χρησιμοποίησαν σ’ όλη τη διάρκεια της Κατοχής. ◗ Από το κολαστήριο της οδού Μέρλιν. ◗ Από τα κρατητήρια των Ταγμάτων Ασφαλείας, την Ειδική και τη Γενική Ασφάλεια. 2. Στρατόπεδο Τατοΐου (∆εκελείας), όπου κρα- τούνταν κυρίως κρατούμενοι με αποφάσεις Εκτά- κτων Στρατοδικείων. Die Nazi-konzentrationslager 26 Konzentrationslager waren während der Besat- zungszeit in ganz Griechenland in Betrieb, durch Urteil von Sondermilitärgerichten. Manche sollen charakteristisch erwähnt werden: In Attika A. UNTER DEUTSCHER VERWALTUNG 1. Chaidari, Athen. Das Lager wurde von den Nazis errichtet und trat ab Oktober 1943 in Betrieb. Die durchschnittliche Zahl der Gefangenen belief sich auf 2.000. In Chaidari wurden in den Jahren seines Betriebs 25.000 Gefangene untergebracht. Viele davon wurden als Gefangene nach Deutschland de- portiert und 1.900 davon bei Kässariani in Dafni an Ort und Stelle hingerichtet. Im «Spuk-Chaidari» war das Leben unerträglich: Unterernährung, tägliche Zwangsarbeit, unmenschli- che Folterungen (Entziehung vom Essen und Wasser, peitschen, Angriffe mit Hunden, die Folterung mit der «Schlange» - d. h. der Gefangene wurde nackt gepeitscht, damit er sich auf dem Boden schleppte-, Aufhängen an Ringen von den Händen, u.a.). Nach Chaidari wurden Gefangene von folgenden Orten gebracht: ◗ Dem Hafthaus der Kommandantur Athen, die sich im Kellergeschoß des Gebäudes der heutigen «Antionalen Versicherung» (Korai Str. 4) befand, wel- ches die Nazis am Anfang ihrer Besatzung in Athen requirierten und die ganze Besatzungszeit hindurch benutzten. ◗ Dem «Höllen- Haus» in der Merlin Straße ◗ Den Gefängnissen der Sicherheitstruppen, der General - und der Spezial- Schutzpolizei. 2. Konzentrationslager Tatoiou (Dekelia), wo zu- meist Gefangene aufgehalten wurden, die von Son- der-Militärgerichten verurteilt worden waren. 92  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 3. Φυλακές Αβέρωφ (Κεντρικές και Γυναικείες). Ο ημερήσιος αριθμός κρατουμένων έφτασε και τα 2.000 άτομα. Χρησιμοποιήθηκαν ακόμα και οι θά- λαμοι όπου ήσαν τα εργαστήρια, καθώς και η ίδια η εκκλησία, που υπήρχε στο εσωτερικό προαύλιο της φυλακής. Σε όλο το διάστημα της Κατοχής, γίνονταν εκτελέσεις στο εξωτερικό προαύλιο. Β. ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΙΤΑΛΙΚΗ ∆ΙΟΙΚΗΣΗ (ΩΣ ΤΙΣ 7.9.1943) ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ∆ΙΟΙΚΗΣΗ, ΩΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ. 1. Φυλακές Καλλιθέας, με ημερήσιο αριθμό κρα- τουμένων ως και 1.000 άτομα. 2. Εφηβείο φυλακών Αβέρωφ, με ημερήσιο αριθ- μό κρατουμένων ως και 500 άτομα. Γ. ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗ ∆ΙΟΙΚΗΣΗ «ΕΛΛΗΝΩΝ» ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΤΩΝ ΚΑΤΑΚΤΗΤΩΝ 1. Φυλακές «Χατζηκώστα», στο πρώην Ορφανο- τροφείο της οδού Πειραιώς. ∆ημιουργήθηκαν ειδι- κά για κρατούμενους και ομήρους που συνελάμβα- ναν τα όργανα της Αστυνομίας, που συνεργάζονταν με τα στρατεύματα Κατοχής. Ο ημερήσιος αριθμός κρατουμένων έφτασε και τους 800. 2. Φυλακές Αίγινας. Το καθεστώς της 4ης Αυγού- στου παρέδωσε 170 κρατούμενους κομμουνιστές στους ναζί. 3. Φυλακές Συγγρού. Εδώ ήταν βέβαια φυλακή κρατουμένων του κοινού ποινικού δικαίου, αλλά χρησιμοποιήθηκε και για πολιτικούς κρατουμένους επικίνδυνους για δραπέτευση, επειδή τη θεωρού- σαν φυλακή υψίστης ασφαλείας. 4. Παραπήγματα Βουλιαγμένης. 5. Στρατόπεδο στο Γουδί, στους παλιούς στρα- τώνες. Χρησιμοποιήθηκε κυρίως από τα Τάγματα Ασφαλείας. Χιλιάδες Έλληνες πέρασαν απ’ αυτό το στρατόπεδο, στο οποίο γίνονταν και εκτελέσεις. 6. Σανατόριο Σωτηρία. 3. Gefängnis Averoff (Zentral - und Frauengefäng- nis). Die durchschnittliche Zahl der Gefangenen kam auf 2.000. Alle Zimmer wurden zur Unter- bringung benutzt, sogar die Werkstätten und die Kirche, die auf dem inneren Hof stand. Während der ganzen Besatzungszeit fanden Exekutionen im äußeren Hof des Gefängnisses statt. B. UNTER ITALIENISCHER VERWALTUNG, BIS ZUM 7.9.1943 UND DANN UNTER DEUTSCHER VERWALTUNG BIS AN DAS ENDE DER BESATZUNG 1. Gefängnis in Kallithea, mit durchschnittlicher Ge- fangenenzahl an die 1.000. 2. Jugendlichen- Abteilung vom Averoff Gefängnis mit täglicher Gefangenen-zahl bis an 500. C. UNTER VERWALTUNG DER «GRIECHEN» , KOLLABORATEURE DER BESATZUNGSMÄCHTE 1. Gefängnis «Chatzikosta» im ehemaligen Weisen- heim auf der Piräusstraße, das speziell für die Ge- fangenen gegründet worden war, die von der Po- lizei verhaftet worden waren, welche mit den Be- satzungsmächten zusammenarbeitete. Die durch- schnittliche Gefangenenzahl kam auf 800. 2. Gefängnis von Ägina. Das Regime des 4. Au- gust Übergab 170 kommunistische Gefangene den Nazis. 3. Gefängnis Sigrou. Es war ein normales Gefäng- nis für Verbrecher (Straftäter), aber wurde auch für Staatsverbrecher benutzt die fluchtverdächtigt waren, weil dieses Gefängnis höchste Sicherheit ga- rantierte. 4. Baracken von Vouliagmeni. 5. Lager in Goudi, in den alten Kasernen. Es wurde meistens von den Sicherheitstruppen benutzt. Tau- sende von Griechen durchliefen dieses Lager, wo auch Exekutionen stattfanden. 6. Sanatorium Sotiria. 93    M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             7. Υπόγεια Παλαιών Ανακτόρων. Χρησιμοποιήθη- καν από τα Τάγματα Ασφαλείας ως κρατητήρια και τόπος βασανιστηρίων. Εκατοντάδες Αθηναίοι βασα- νίστηκαν στα υπόγεια των Παλαιών Ανακτόρων. 8. Ειδική Ασφάλεια Χωροφυλακής, οδός Ελπίδος και παράρτημα στο ξενοδοχείο «Κρυστάλ», πλα- τεία Βικτωρίας. Χρησιμοποιήθηκαν από τη ∆ιοίκη- ση του Σώματος Χωροφυλακής, που συνεργαζόταν με τους κατακτητές, ως χώρος βασανιστηρίων. Στο «Κρυστάλ» βασανίστηκα έως θανάτου η Ηλέκτρα Αποστόλου. Ένα είδος βασανιστηρίου ήταν και το πέταγμα από την ταράτσα στο δρόμο, όπου απο- τελειώνονταν ο βασανισμένος. 9. Γενική Ασφάλεια Αστυνομίας Πόλεων. Tα Αστυνο- μικά τμήματα σε ολόκληρη την Αθήνα και τον Πειραιά χρησιμοποιήθηκαν ως κρατητήρια και τόποι βασανι- στηρίων για τους Αθηναίους και τους Πειραιώτες. Στη Μακεδονία 1. Παύλου Μελά Θεσσαλονίκης. Ιδρύθηκε από τους ναζί και λειτούργησε σ’ όλη τη διάρκεια της Κατοχής. Υπήρξε ο «σταθμός» για τη μεταφορά των ομήρων που προορίζονταν για τα στρατόπεδα της Γερμανίας: Άουσβιτς, Νταχάου, Μαουτχάουζεν κ.ά. Ως παραρτή- ματα του στρατοπέδου Π. Μελά χρησιμοποιήθηκαν επίσης οι «Σταύλοι», η «Αγία Σοφία», οι «στρατώνες του 50ού Συντάγματος» και του «Βαρώνου Χιρς». 2. Φυλακές Επταπυργίου (Γεντί Κουλέ). 3. Ασβεστοχώρι. Στο σανατόριο στο Ασβεστοχώ- ρι βρίσκονται 17 κομμουνιστές κρατούμενοι του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, τους οποίους πα- ρέδωσαν στους ναζί. 4. Γρεβενά. 5. Σανατόριο Πέτρας στον Όλυμπο. Στο σανατό- ριο της Πέτρας μετήγαγαν 17 πολιτικούς κρατού- μενους από την Ακροναυπλία. 6. Στρατώνες Κοζάνης. 7. Στρατόπεδο Φλώρινας. 8. Στρατόπεδο Εδέσσης. 7. Kellergeschoß des alten Palastes. Es wurde als Hafthaus und Folterkammer von den Sicherheits- truppen benutzt. Hunderte von Athenern wurden im Kellergeschoß des alten Palastes gequält. 8. Spezial - Sicherheits- Gendarmerie in der Elpi- dosstraße und Zweigstelle im Hotel «Crystal» auf dem Viktoria Platz. Sie wurden von der Verwaltung der Gerdamerie, die mit den Besatzungsmächten kollaborierte, als Folterkammer benutzt. Im «Cry- stal» wurde Elektra Apostolou bis zum Sterben ge- foltert. Eine Art der Folterung war das Werfen von der Terrasse auf die Strasse, wobei der Gefangene starb. 9. Sicherheitspolizei der Stadt. Auch die Polizeiwa- chen in ganz Athen und Piräus wurden als Hafthäu- ser und Folterkammern benutzt. In Mazedonien 1. «Pavlos Melas» in Thessaloniki. Es wurde von den Nazis errichtet und durch die ganze Besatzungszeit hindurch benutzt. Es galt als die «Zwischenstati- on» des Transports der Gefangenen zu den Kon- zentrationslagern Deutschlands: Auschwitz, Dach- au, Mauthausen, u.a. Als Zweigstellen des «Pavlos Melas» Lagers dienten auch die «Ställe», die «Agia Sofia», die «Kasernen des 50 Regiments» und das «Baron Hirsch». 2. Gefängnis Eptapyrgio (Jenti- Koule) 3. Asvestochori. Im Sanatorium von Asvestochori waren 17 Kommunisten eingesperrt, die das Regime des 4. August den Nazis übergab. 4. Grevena. 5. Sanatorium Petra auf dem Olymp. Zum Sanatori- um Petra wurden 17 Staatsverbrecher aus Akronaf- plia transportiert. 6. Die Kasernen von Kosani 7. Das Lager von Florina 8. Das Lager von Edessa  94  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG Στη Θράκη 1. Στρατόπεδο Αλεξανδρούπολης. 2. Στρατόπεδο ∆ιδυμοτείχου. Στη Θεσσαλία 1. Στρατόπεδο Λάρισας. Ιδρύθηκε από τους Ιτα- λούς φασίστες τον Αύγουστο του 1941. Οι πρώτοι κρατούμενοι ήταν 1.100 στρατιώτες Κρητικοί. Απ’ αυτούς 350 απέδρασαν, 500 πέθαναν από την πεί- να, πολλοί εκτελέστηκαν και λίγοι έζησαν ως το τέ- λος του πολέμου. Οι κρατούμενοι έμεναν σε πα- ραπήγματα, κάτω από άθλιες συνθήκες διατροφής, διαμονής και στέγασης. Σύμφωνα με τα κατηγορητήρια του «Ελληνικού Εθνικού Γραφείου Εγκλημάτων Πολέμου», κατά το 1942 εκτελέστηκαν άνευ δίκης μέσα στο στρατό- πεδο πάνω από 250 κρατούμενοι. Οι εκτελεσμένοι απ’ αυτό το στρατόπεδο υπολογίζονται συνολικά σε 800 περίπου. Μετά την κατάρρευση της φασιστικής Ιταλί- ας, παρέλαβαν το στρατόπεδο οι ναζί. Τον Απρί- λιο του 1944 οι κρατούμενοι ήσαν 1.350, ανάμεσα στους οποίους 60 γυναίκες και 20 παιδιά κάτω των 12 ετών. Ο Ερυθρός Σταυρός αναφέρει ότι στο Στρατό- πεδο κρατήθηκαν 2.538 άτομα: τα 1.218 στη διάρ- κεια της ιταλικής διοίκησης (29 μήνες) και τα 1.365 στη διάρκεια της χιτλερικής (11 μήνες). Η ίδια πηγή ανεβάζει σε 1.210 τους κρατουμένους που εκτέλε- σαν οι ναζί. 2. Στρατόπεδο Τρικάλων. Ιδρύθηκε από τους Ιτα- λούς φασίστες τον Σεπτέμβριο του 1941 και διαλύ- θηκε στις 18 Μαϊου 1943, με τη μεταφορά των κρα- τουμένων του στα στρατόπεδα της Λάρισας. Στην αρχή εγκαταστάθηκε στους «Μύλους», μια παλιά τυραποθήκη και σταραποθήκη της Ένωσης Γεωργι- κών Συνεταιρισμών Τρικάλων, ως τις 19 Φεβρουαρί- ου 1941· έπειτα μεταφέρθηκε στα Κουτσομίλια, σ’ έναπαλαιόσχολικόκτίριο,ωςτηδιάλυσήτου. In Trakien 1. Das Lager von Alexandroupolis 2. Das Lager von Didymoticho In Thessalien 1. Das Lager von Larissa. Es wurde von italienischen Faschisten im August errichtet. Die ersten 1.100 Ge- fangenen stammten aus Kreta. 350 davon brachen aus, 500 starben am Hunger, viele wurden exeku- tiert und wenige haben bis an das Ende des Krieges überlebt. Die Gefangenen waren unter unmenschlichen Bedingungen in Baracken eingesperrt. Gemäß der Anklageschrift des «Griechischen Nationalen Büros für Kriegsverbrechen» waren 1942 über 250 Ge- fangene ohne Prozess (Urteil) exekutiert worden. Die Exekutierten in diesem Lager sind nach einer Berechnung insgesamt 800. Nach dem Zusammenbruch des faschistischen Italien, übernahmen die Nazis das Lager. Im April 1944 waren die Gefangenen 1.350, davon 60 Frauen und 20 Kinder unter 12 Jahren. Das Rote Kreuz meldet, dass im Lager 2.538 Leute gefangen waren. 1.218 während der italieni- schen Verwaltung (29 Monate) und 1.365 während der deutschen (11 Monate). Aus derselben Quelle werden die von den Nazis exekutierten auf 1.210 berechnet. 2. Das Lager von Trikala. Es war von den italieni- schen Faschisten im September 1941 errichtet wor- den. Es wurde am 18. Mai 1943 aufgelöst, indem die Gefangenen nach Larissa in das gleichnamige Lager transportiert wurden. Am Anfang war es in «My- li», einem alten Käselager und Getreidespeicher der Vereinigung der Landgenossenschaften von Trikala eingerichtet. Das dauerte bis zum 19. Februar 1941. Dann wurde es in eine alte Schule in Koutsomilia verlegt, bis es aufgelöst wurde. Die ersten Gefangenen waren 112 Straftäter,  95   M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             Οι πρώτοι κρατούμενοί του ήσαν 112 ποινικοί, αλλά αμέσως μετά μετήχθησαν σ’ αυτό 54 πολιτικοί κρατούμενοι από τον Βόλο και τη Λάρισα. Στη συ- νέχεια οι κρατούμενοι, που έφτασαν και τους 1.000, ήσαν σχεδόν στο σύνολό τους πολιτικοί και όμηροι. 3. «Κίτρινη Αποθήκη» Βόλου. 4. Φυλακές «Αλεξάνδρας» Βόλου. 5. Φυλακές «Ιωσάφατ» Βόλου. 6. Στρατώνες Τυρνάβου. 7. Φυλακές Πύλης Φαρσάλων. 8. Φυλακές Καλαμπάκας. Στην Πελοπόννησο 1. Φυλακές Τρίπολης. Από τις φυλακές Τρίπολης πέρασαν πάνω από 7.000 κρατούμενοι, από τους Νομούς Κορινθίας, Αργολίδας, Αρκαδίας, Λακω- νίας και Μεσσηνίας. Σε 792 ανέρχονται οι εκτελε- σμένοι κρατούμενοι στις φυλακές αυτές. 2. Στρατόπεδο Κατακώλου. 3. Φυλακές Καλαβρύτων. 4. Φυλακές Ακροναυπλίας. Χρησιμοποιήθηκαν ως στρατόπεδο, από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου, για την κράτηση των στελεχών του ΚΚΕ. ∆υστυχώς, η Ελληνική Κυβέρνηση φεύγοντας δεν τους απελευ- θέρωσε, όπως άλλωστε έκανε και στα άλλα στρατό- πεδα, στα νησιά της εξορίας, αλλά τους παρέδωσε στους ναζί. Στις φυλακές Ακροναυπλίας παραδόθη- καν 580 κομμουνιστές στους ναζί. 5. Φυλακές Κάτω Ακροναυπλίας. 6. Φυλακές Πύλου. 7. Φυλακές Πάτρας. Στη Ρούμελη Α. Στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα 1. Στρατόπεδο ∆ομοκού. 2. Φυλακές Λαμίας. 3. Φυλακές Λιβαδειάς. 4. Φυλακές Θήβας. aber gleich danach wurden dorthin 54 Staatsver- brecher von Volos und Larissa transportiert. Die Gefangenen, die anschließend ankamen, ungefähr 1.000, waren alle Staatsverbrecher und Gefangene. 3. Das «Gelbe Warenhaus» in Volos. 4. Das Gefängnis Alexandra in Volos. 5. Das Gefängnis «Iossafat» in Volos. 6. Das Gefängnis von Tyrnavos. 7. Das Gefängnis von Pili in Trikala. 8. Das Gefängnis von Kalambaka. Auf Dem Peloponnes 1. Das Gefängnis von Tripolis. Dort wurden mehr als 7.000 Häftlinge aus Korinthia, Argolis, Arkadien, Lako- nien und Messenien gefangen gehalten. Die Exekutionen in diesem Gefängnis kamen auf 792. 2. Das Lager von Katakolo. 3. Das Gefängnis von Kalavryta. 4. Das Gefängnis von Akronafplia. Es wurde vom Re- gime der Diktatur des 4. August für Kader der K.K.E. (Kommunistische Partei Griechenlands) benutzt. Lei- der waren sie von der griechischen Regierung nach ihrem Rücktritt nicht befreit worden- wie aus den an- deren Lagern und Inseln des Exils-, sondern wurden den Nazis übergeben. Im Gefängnis von Akronafplia wurden 580 Kommunisten den Nazis übergeben. 5. Das Gefängnis von Kato Akronafplia. 6. Das Gefängnis von Pylos. 7. Das Gefängnis von Patra. In Rumeli Α. Östliches Festland 1. Das Lager von Domokos. 2. Das Gefängnis von Lamia. 3. Das Gefängnis von Livadia. 4. Das Gefängnis von Theben.   96  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG Β. Στη ∆υτική Στερεά Ελλάδα 5. Στρατόπεδο Κατούνας. Στο Σχολείο της Κατού- νας Ξηρομέρου Αιτωλοακαρνανίας. 6. Στρατόπεδο Βόνιτσας. Στην Ήπειρο 1. Φυλακές Ιωαννίνων. 2. Φυλακές Άρτας. Στην Κέρκυρα 1. Φυλακές Κέρκυρας. 2. Στρατόπεδο στο Λαζαρέττο. Στο νησάκι Λα- ζαρέττο (παλιό λοιμοκαθαρτήριο) ιδρύθηκε από τους Ιταλούς φασίστες στρατόπεδο συγκέντρω- σης ομήρων . 3. Στρατόπεδο στο Βίδο. Στην Κρήτη 1. Φυλακές Αγυιάς. 2. Φυλακές Ιτζεδίν. 3. Φυλακές Αλικαρνασσού. 4. Στρατόπεδο Ηρακλείου. 5. Γαύδος. Τριάντα κομμουνιστές εξόριστοι παρα- δόθηκαν στους ναζί. Στο Αιγαίο 1. Φυλακές Μυτιλήνης 2. Άη-Στράτης. Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου παρέδωσε 230 εξόριστους κομμουνιστές στους ναζί. 3. Ανάφη: Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου παρέ- δωσε στους ναζί 220 κομμουνιστές. 4. Στρατόπεδο Χίου. 5. Φυλακές Λαζαρέττου Σύρας 6. ∆ωδεκανήσου: α) Μαγκάλο Ρόδου, β) Αλάερμα Ρόδου, γ) Κάμπο Κιάρο Ρόδου, δ) Μπεβεράνια Ρό- δου, ε) Αεροπορίας Ρόδου, στ) Λακκί Λέρου. Μανώλης Γλέζος B. Westliches Festland 5. Das Lager von Katouna. In der Schule von Katou- na/Xiromero in Ätoloakarnanien. 6. Das Lager von Vonitsa. In Epirus 1. Das Gefängnis von Ioannina. 2. Das Gefängnis von Arta. In Corfu 1. Das Gefängnis von Corfu. 2. Das Lager von Lazaretto. Auf der kleinen Insel La- zaretto wurde von den italienischen Faschisten ein Konzentrationslager in der alten Quarantänenanstalt errichtet. 3. Das Lager in Vido. Auf Kreta 1. Das Gefängnis von Agya. 2. Das Gefängnis von Itzedin. 3. Das Gefängnis von Alikarnassos. 4. Das Lager von Heraklio. 5. Gavdos: Dreißig verbannte Kommunisten wurden den Nazis übergeben. In der Ägäis 1. Das Gefängnis auf Mitilini. 2. Ai Stratis: Das Regime des 4. August übergab den Nazis 230 verbannte Kommunisten. 3. Anafi. Das Regime des 4. August übergab den Na- zis 220 Kommunisten. 4. Das Lager von Chios. 5. Das Gefängnis von Syros. 6. Dodekannes: a) Magalo/Rhodos, b) Alaerma/Rhodos, c) Kambo Kiaro/Rhodos d) Beverania/Rhodos, e) Luftwaffen- lager von Rhodos, f) Lakki/Leros Manolis Glesos   97   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ        Καλάβρυτα του Πέτρου Ανταίου ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ, 13 ∆εκεμβρίου 1943. Μια από τις πιο μαύρες μέρες της χιτλερο- φασιστικής κατοχής. Οι ναζί κατακτη- τές παραδίδουν στις φλόγες την πανέμορφη, ιστορική κωμόπολη και εξοντώνουν όλο τον άρρενα πληθυσμό από 14 χρόνων και πάνω. 1.104 είναι τα αθώα θύματα! Εκείνη την ομιχλώδη, παγερή μέρα οι χιτ- λερικοί, εφαρμόζοντας το απάνθρωπο δόγ- μα τους της συλλογικής ευθύνης, διέπραξαν ένα από τα ειδεχθέστερα εγκλήματά τους Κalavryta von Petros Antaios KALAVRYTA, 13. Dezember 1943. Einer der schwärzesten Tagen der Hitlerfaschi- stischen Besatzung. Die Nazi- Eroberer, setzten die wunderschöne, historische Klein- stadt in Brand und töteten die gesamte männli- che Bevölkerung ab 14 Jahren. 1.104 unschuldige Opfer! An jenem nebligen, kalten Tag haben die Hit- lertruppen, gemäß ihrem unmenschlichen Be- fehl der Kollektivverhaftung, einen der abscheu- lichsten Morde an unserem Volk begangen. 98      SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG             εναντίον του λαού μας. Ο Χίτλερ, στις 16 ∆ε- κεμβρίου 1942, προεδρεύοντας σε συμβού- λιο επιτελών του (Κάιτελ, Γιοντλ, Μπόρμαν κ.ά.), το οποίο επεξεργάστηκε τον πολεμικό κανονισμό της κατοχής, υπαγόρευε: «Πρέπει το σπίτι (του πολίτη από τον άμαχο πληθυσμό) να καεί συν γυναιξί και τέκνοις... Με στρατιωτική υψηλοφροσύνη ή με τη συνθήκη της Γενεύης ο αγών αυτός δεν έχει πλέον καμί- αν σχέσιν... Ως εκ τούτου ο στρατός δικαιού- ται να χρησιμοποιεί εις τον αγώνα αυτόν κάθε μέσον και εναντίον γυναικών και παιδιών, αρ- κεί να εξασφαλίζεται δι’ αυτού η επιτυχία...» Αυτός ο πολεμικός κανονισμός του Χίτ- Hitler befahl am 16.12.1942, als Vorsitzender seines Stabes (mit Keitel, Jodel, Bormann u.a.), der die Kriegslinien der Besatzung ausgearbeitet hatte: «Die Häuser der Zivilbevölkerung sind samt der Alten und Kinder zu verbrennen...». Die- ser Kampf hat nichts mehr mit militärischer Rit- terlichkeit oder mit dem Genfer Vertrag zu tun (ebenso «... deshalb ist das Heer berechtigt in diesem Kampf jedes Mittel, auch gegen Frauen und Kinder, einzusetzen, wenn der Erfolg ge- währleistet ist...»). Diese Kriegsverordnung Hitlers hob das Internationale Kriegsrecht von Genf und das 99   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ        λερ καταργούσε το ∆ιεθνές Πολεμικό ∆ίκαιο της Γενεύης και τη Συνθήκη της Χάγης του 1907 και παρείχε απόλυτη ασυδοσία στους δήμιους των κατεχομένων χωρών. Και εκεί- νοι, λυσσώντας για τις πολεμικές τους απο- τυχίες και τα πλήγματα της Αντίστασης, ξε- σπούσαν με θηριώδη μανία κατά του άμαχου πληθυσμού, αφήνοντας πίσω τους ποταμούς αιμάτων και φοβερά ολοκαυτώματα. Το φθινόπωρο του 1943 οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ κατήγαγαν μια σειρά νίκες κατά των ναζί στην Πελοπόννησο. Στις 20 Οκτωβρίου στην Κερπινή, κοντά στα Καλάβρυτα, υπέστη- σαν πανωλεθρία. ∆ιλοχία τους διαλύθηκε με μεγάλες απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες και οι αντάρτες έπιασαν πολλούς αιχμαλώ- τους, μεταξύ των οποίων και τραυματίες, τους οποίους περιέθαλψαν οι Καλαβρυτινοί. Η δι- οίκηση των τοπικών τμημάτων του ΕΛΑΣ ζή- τησε επίσημα από τη γερμανική διοίκηση να σταματήσει τις εκτελέσεις ομήρων, προκει- μένου να απελευθερώσει τους αιχμαλώτους. Αν όμως συνέχιζαν, τους προειδοποιούσε ότι θα εκτελούντο οι αιχμάλωτοι. Οι ναζί συνέχι- σαν με μεγαλύτερη ακόμα μανία τις θηριωδίες τους. Στο ιστορικό μοναστήρι του Μεγάλου Σπηλαίου εκτέλεσαν 21 μοναχούς, 16 από τους οποίους κατακρήμνησαν από τα βράχια. ∆ιαδόθηκε τότε ότι οι χιτλερικοί θα έκαι- γαν τα Καλάβρυτα. Η οργάνωση του ΕΑΜ ει- δοποίησε τους κατοίκους να εγκαταλείψουν την κωμόπολη. Οι Γερμανοί όμως, που κατέ- φθαναν από τις 9 ως τις 13 ∆εκεμβρίου στην πόλη, ενώ είχαν καταστρώσει ήδη με τη γνω- στή μεθοδικότητά τους ως την τελευταία λε- πτομέρεια το φριχτό έγκλημα, εξαπάτησαν τον πρόεδρο της κοινότητας και καθησύχα- ζαν και με το λόγο της στρατιωτικής τους «τι- μής» τους κατοίκους. Haager Abkommen von 1907 auf und gewährte den Henkern in den besetzten Ländern völlige Immunität. Und diese wiederum, rasend ange- sichts ihrer kriegerischen Misserfolge und der Schläge des Widerstands, ließen ihre tierische Wut an der Zivilbevölkerung aus, indem sie Ströme von Blut und fürchterliche Massenmor- de hinterließen. Im Herbst 1943 erzielten die Streitkräfte der ELAS eine Reihe von Siegen gegen die Nazis auf dem Peloponnes. Am 20. Oktober wurden die- se in Kerpini, in der Nähe von Kalavryta, völlig vernichtet als zwei Kompanien deutscher Trup- pen mit großen Verlusten an Toten und Ver- letzten aufgerieben wurden. Die Widerstands- kämpfer machten viele Gefangenen, darunter auch viele verletzte, die von den Bewohnern von Kalavryta gepflegt wurden. Das Komman- do der lokalen Einheiten der ELAS verlangte vom deutschen Kommando die Einstellung von Geiselerschießungen, woraufhin die Gefange- nen freigelassen werden würden. Wenn aber damit fortgefahren werden würde, würden sie diese hinrichten. Die Nazis setzten mit noch größerer Wut ihre Grausamkeiten fort. Im hi- storischen Kloster von Mega Spiläo erschossen sie 21 Mönche. 16 von diesen wurden von Felsen gestürzt. Es verbreitete das Gerücht, dass die Nazis Kalavryta niederbrennen würden. Die Organi- sation der ELAS benachrichtigte die Bewohner, den Ort zu verlassen. Die Deutschen jedoch, die zwischen dem 9. und 13. Dezember in der Stadt eintrafen, täuschten den Gemeindevor- steher und beruhigten die Bewohner mit ihrem militärischen «Ehrenwort», während sie bereits mit ihrer bekannten Planmäßigkeit das entsetz- liche Verbrechen bis in die letzte Einzelheit ge- plant hatten.   100  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG Το πρωί της 13ης ∆εκεμβρίου άρχισαν να χτυπούν μανιασμένα οι καμπάνες. Με κήρυ- κα καλούσαν όλους, με την απειλή εκτέλε- σης, να συγκεντρωθούν στο σχολείο. Εκεί ξεχώρισαν όλες τις γυναίκες και τα αγόρια κάτω των 14 χρόνων, γεμίζοντας ασφυκτικά μια μικρή αίθουσα. Τους άντρες τους έβγα- λαν κρυφά και τους συγκέντρωσαν στα ριζά των λόφων, στη θέση «Λάκκα του Καππή», επτακόσια μέτρα ψηλότερα από το νεκρο- ταφείο. Τους τοποθέτησαν αμφιθεατρικά, ώστε να βλέπουν τα σπίτια τους που άρχι- σαν να καίγονται. Πίσω απ’ τις πλάτες τους τα πολυβόλα και τα μυδράλλια περίμεναν το παράγγελμα για ν’ αρχίσουν το μακελειό. Κι όμως, η ελπίδα δεν εγκατέλειπε τους μελλο- θάνατους. Τους είχαν εξαπατήσει λέγοντας να πάρουν μαζί τους από μια κουβέρτα κι ένα καρβέλι ψωμί. Έλπιζαν λοιπόν να τους έπαιρ- ναν ομήρους. ∆ύο φωτοβολίδες από το ξε- νοδοχείο του ∆αλιάνη έδωσαν το σύνθημα της σφαγής... Πυρ!... Πάνω από μια ώρα κροτάλιζαν οι ριπές. ∆εν θερίζονται εύκολα 800 λεβοντόκορ- μοι άντρες. Άλλους 304 σκότωσαν από τα γύρω χωριά. Οι σκοτωμένοι έπεφταν επά- νω στους λαβωμένους αλλά ζωντανούς και τους σκέπαζαν. Τότε ένα ειδικό τμήμα από 30 αξιωματικούς, μ’ επικεφαλής τον αρχι- δήμιο ΤΕΝΕΡ, που έφερε, για την περίπτω- ση, τρία πιστόλια στη ζώνη του, αρχίζουν ν’ αποτελειώνουν με χαριστικές βολές στο κε- φάλι τους εκτελεσμένους... Βρεθήκαμε σ’ αυτόν τον κρανίου τόπο, τη Λάκκα του Καππή, με το συχωρεμένο σκηνοθέτη Αντώνη Βογιάζο, όταν γυρί- ζαμε το Χρονικό της Εθνικής Αντίστασης, μαζί μ’ έναν από τους ελάχιστους που επέ- ζησαν, τον Νίκο Φερλελή, ακούσαμε και Am Morgen des 13. Dezember begannen die Glocken der Kirchen stürmisch zu läuten. Ein Ausrufer forderte alle Bewohner auf- unter Androhung der Todesstrafe- sich in der Schule zu versammeln. Dort trennten sie alle Frauen und Kinder unter 14 Jahren von den übrigen, die sie in einem kleinen Saal zusammendrängten. Die Männer wurden heimlich herausgebracht und am Fuß der Hügel am Ort «Lakka von Ka- pi» versammelt, 700 Meter über dem Friedhof. Sie stellten die Gefangenen in einem Halbkreis auf, so dass sie auf ihre Häuser sehen konnten, die zu brennen anfingen. Hinter ihrem Rücken warteten die Maschinengewehre auf das Kom- mando, das Massaker zu beginnen. Jedoch ver- ließ die Hoffnung die Todgeweihten nicht, denn man hatte sie getäuscht, indem man ihnen sagte, eine Decke und einen Laib Brot mitzunehmen; deshalb hofften sie, als Gefangene behandelt zu werden. Zwei Leuchtraketen, die vom Hotel Dalianis abgefeuert wurden, gaben das Zeichen zur Ermordung. Feuer! Über eine Stunde knatterten und ratterten die Maschinengewehre. Es ist nicht so leicht, 800 starke Männer umzubringen; Andere 304 Männer von den umliegenden Dörfern wurden ebenfalls getötet. Die Toten fielen über die Ver- wundeten, die noch lebten und deckten sie mit ihren Leibern zu. Ein Sonderkommando von 30 Offizieren unter dem Henker TENER, der für diesen besonderen Augenblick 3 Pistolen am Gürtel trug, begann den Hingerichteten Gna- denschüsse zu geben... Wir besuchten diese Schandstätte, «Lak- ka von Kapi», mit dem inzwischen verstorbe- nen Regisseur Antonis Vogiazos, als wir den Film «Die Chronik des Nationalen Widerstandes» drehten. Zusammen mit einem der wenigen  101    MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       καταγράψαμε στην ταινία, ριγώντας, την αφήγησή του: «Εκεί που καθόμασταν στη λάκκα όλοι οι άντρες, μας έκαναν νόημα να σηκωθούμε. Και μόλις έπεσαν οι φωτοβολίδες άρχισαν να μας “θερίζουν” με τα μυδράλλια. Όταν πέσαμε όλοι, πλησίασαν οι Γερμανοί με τα πόδια να βουλιάζουν στο αίμα και σ’ έναν- έναν έδιναν τη χαριστική βολή. Εγώ είχα μείνει ζωντανός. ∆ύο αδέρφια ακόμα και κά- ποιοι άλλοι δίπλα μου. Μια-μιάμιση ώρα είχε κρατήσει η εκτέλεση κι άλλες δύο και περισ- σότερο η χαριστική βολή. Είχα ένα γείτονα που ζούσε ακόμα και μου λέει: “Έρχεται η σειρά μας”. Εμένα είχε πιαστεί η αναπνοή και δεν μπορούσα να μιλήσω. Φτάνουν σε μας, δίνουν δύο πιστολιές στο γείτονά μου, στο κεφάλι – τον αποτέλειωσαν. Πετάχτηκαν τα αίματά του απάνω μου. Εμένα, όπως είχα το χέρι στο κεφάλι, μου δίνουν μια πιστολιά, η σφαίρα τρύπησε το χέρι μου και με λάβωσε στο μέτωπο. Λέω: “Πάλι τη γλίτωσα. ∆εν πέ- θανα”. Μετά από καμιά δεκαριά λεπτά, έρ- χεται άλλος, με γραπώνει απ’ το γιακά, μου γυρίζει το πρόσωπο και μου δίνει άλλη μια πιστολιά. Να, εδώ, στην κορφή. Έμεινα για λίγο αναίσθητος. Είχα μουδιάσει ολόκληρος. Τέλος φύγανε. Ανασηκώθηκα τότε ανάμε- σα στους σκοτωμένους, κοιτάω και βλέπω από κείνο το δρομάκι εκεί ερχόταν η μάνα μου. Μου λέει: “Πού είναι οι άλλοι;” Είχα άλ- λα δύο αδέρφια, τον Βασίλη και τον Κίμω- να. Βρήκαμε τον έναν, ύστερα και τον άλλον σκοτωμένους. Έφυγα από ’κεί, και θυμάμαι πάταγα μες στο αίμα και το πόδι μου βούλια- ζε ως το γόνα. Το αίμα κύλαγε ποτάμι, είχε φτάσει ως κάτω στο δρόμο...» Πολλά σπίτια έχασαν τρεις και τέσσερις άντρες. Του μπαρμπα-Πανάγου του Πανα- Überlebenden, Nikos Ferlelis, zeichneten wir im Film seine Erzählungen auf: «...Als wir Männer dort in der Grube saßen, befahlen sie uns aufzustehen. Sobald die zwei Leuchtraketen abgefeuert worden waren, be- gannen die Maschinengewehre zu knattern. Als wir alle umfielen, kamen die Deutschen, mit den Füßen im Blut versinkend, und gaben jedem ein- zelnen den Gnadenschuss. »Ich war am Leben geblieben. Ebenfalls meine zwei Brüder und einige andere neben mir. Eine bis eineinhalb Stunden hatte die Hinrichtung ge- dauert und noch zwei oder länger die Gnaden- schüsse. Ein Nachbar, der noch lebte und neben mir lag, sagte zu mir: “Jetzt kommen wir an die Reihe”. Ich konnte kaum atmen, noch weniger sprechen. Sie kommen zu uns, mit zwei Schüs- sen in den Kopf töten sie meinen Nachbar. Sein Blut spritzte auf mich. Ich hatte meine Hand über den Kopf gelegt; sie gaben einen Schuss ab, die Kugel traf meine Hand und verletzte mich an der Stirn. Ich sagte zu mir: ich bin wieder davon- gekommen, ich bin nicht gestorben. Nach unge- fähr 10 Minuten kommt ein anderer, packt mich am Kragen, dreht mich auf den Rücken und feu- ert noch einen Schuss ab. Hier am Scheitel. Ich fiel kurz in Ohnmacht. Mein ganzer Körper war wie abgestorben. Dann endlich zogen sie ab. Ich erhob mich zwischen den Toten und da sah ich, dass auf diesem Weg, meine Mutter kam. Sie fragte mich: “Wo sind die anderen?”. Ich hatte zwei Brüder, Vassilis und Kimon. Wir fanden den einen, später den anderen. Beide tot. Ich ging dann fort und erinnerte mich, dass ich durch Blut bis zu den Knien watete. Das Blut floss bis zur Straße in Strömen hinunter...» Viele Familien hatten drei und vier Männer verloren. Dem Onkel Panagos Panagoutsikos wurden alle vier Söhne ermordet. Mit ihm wa-   SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG γούτσικου σκοτώθηκαν και τα τέσσερά του παιδιά. Με κείνον πέντε. Και με το γαμπρό του τον Ευελπίδη, έξι. Μια Καλαβρυτινή, η Ελευθερία της θεια- Γιώτας, που ανηφόρισε απ’ τις πρώτες στη Λάκκα, είδε τόσα χυμένα μυαλά ένα γύρο, που δεν βάσταξε. Βρήκε έναν τενεκέ, τον γέ- μισε και τα ’θαψε χωριστά. Την ίδια εκείνη ώρα στο σχολείο, με ανα- τριχιαστική υπόκρουση τη χλαπαταγή απ’ τη φωτιά που λυσσομανούσε σ’ όλη την πόλη και τις ριπές της εκτέλεσης, τα γυναικόπαι- δα κι οι γέροντες προσεύχονταν σε εικόνες που είχαν φέρει απ’ τα σπίτια τους. Ξάφνου, όταν άρχισε να καίει τις πατούσες το πάτω- μα ζεσταμένο από τη φωτιά που είχαν βάλει οι ναζί στο υπόγειο του σχολείου, τα γυναι- κόπαιδα ρίχτηκαν ξετρελαμένα πάνω στην κλειδομανταλωμένη πόρτα και την έσπασαν. Άλλοι λένε πως κάποιος Αυστριακός ή Αλ- σατός φρουρός την άνοιξε κι οι χιτλερικοί τον σκότωσαν επιτόπου. Τα γυναικόπαιδα, που σύμφωνα με το σχέδιο έπρεπε να καούν για να μη μείνει ψυχή ζωντανή από τα Κα- λάβρυτα, σώθηκαν. Ο αρχιμανδρίτης Θεό- κλητος Φεφές, δεκατετράχρονο παιδί τότε, που σώθηκε, στο βιβλίο του Καλάβρυτα δίνει συγκλονιστικές σκηνές απ’ ό,τι επακολούθη- σε. Στο γιαπί του νοσοκομείου, όπου απάγ- γιασαν τα γυναικόπαιδα μετά την έξοδο απ’ το σχολείο, τα παιδιά δεν σταματούσαν το κλάμα. Τότε ο μικρός Φεφές τους είπε: «Σω- πάστε, παιδιά, μην κάνετε έτσι. Όλοι ορφα- νά είμαστε!...». Με το ξημέρωμα της επομένης, τα παι- διά ένιωσαν την πείνα τους. Τότε η Κελαη- δήνενα, που της είχαν σκοτώσει τρία παιδιά και τον άντρα, τους έδωσε ένα σταρένιο ζυ- μωτό καρβελάκι. ren es fünf und mit seinem Schwiegersohn Evel- pidis, sechs Opfer. Eine Frau aus Kalavryta, Elefteria, Tochter der Tante Jiota, die unter den Ersten zum Ort Lakka hinaufstieg, sah soviel ausgeflossene Ge- hirnmasse herumliegen, dass sie es nicht aus- hielt. Sie nahm einen Kanister, sammelte sie auf und beerdigte sie getrennt. Zur gleichen Stunde beteten die Frauen, Kinder und die Alten in der Schule, unter dem schauderhaften Prasseln des Feuers, das in den ganzen Stadt unter den Salven der Maschinen- gewehre wütete, an die Ikonen, die sie aus ihren Häusern mitgenommen hatten. Plötzlich fing der Boden unter ihren Füßen durch das Feuer zu brennen an, das die Nazis im Keller der Schu- le gelegt hatten. Die Frauen und Kinder warfen sich in ihrer Verzweiflung außer sich gegen die verschlossene Tür und brachen sie auf. Andere wieder sagen, dass ein Österreicher oder Elsäs- ser, der dort Wache stand, die Tür geöffnet hat, und dass die Nazis ihn daraufhin an Ort und Stelle erschossen. Die Frauen und Kinder, die plangemäß hätten verbrannt werden müssen, damit niemand in Kalavryta am Leben bliebe, waren gerettet worden. Der Archimandrit, Theoklitos Fefes, der da- mals ein Junge von 14 Jahren war und der ge- rettet wurde, gibt in seinem Buch «Kalavryta» eine erschütternde Darstellung von dem, was sich damals abspielte. Auf der Baustelle des Krankenhauses, wo sich die Kinder und Frauen nach ihrer Rettung aus der Schule niederließen, weinten die Kinder ununterbrochen. Da sagte der kleine Fefes zu ihnen: «Hört auf zu weinen, Kinder, stellt euch nicht so an; wir sind alle Weisen!...» Am näch- sten Morgen fingen die Kinder an, ihren Hunger zu spüren. Die Kelaidinena, eine Frau, die drei  103   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       «Είναι του Νίκου μου... Εκείνο το άμοιρο δεν το ’φαγε». «Άρχισα να το κόβω και να το μοιρά- ζω», γράφει ο αρχιμανδρίτης Φεφές. «Για τον εαυτό μου κράτησα το βρεμένο. Άρ- χισα να το τρώγω με βουλιμία. Τότε κατά- λαβα. Ανατρίχιασα. Ήταν ποτισμένο με το αίμα των σκοτωμένων. Αυτή τη μεταλαβιά δεν θα την ξεχάσω...» Πράξεις της τραγωδίας που συνεχίστηκε ήταν το κουβάλημα των νεκρών στις πλάτες των γυναικών στο νεκροταφείο, το σκάψιμο στην πέτρινη παγωμένη γη και με τα νύχια ακόμα, γιατί τα σκαπανικά είχαν λιώσει, για την ταφή των νεκρών. Κι η πάλη με τα αγρι- εμένα απ’ την πείνα σκυλιά, που ξέθαβαν κι έτρωγαν τις νύχτες τους νεκρούς... Οι Κα- λαβρυτινές χήρες, μάνες, αδερφές, αρρα- βωνιαστικές κινδύνεψαν να τρελαθούν απ’ το σπαραγμό. «17 ∆εκέμβρη 1943», γράφει στο βιβλίο της Φύλλα Κατοχής η Ιωάννα Τσάτσου. «Σαν χορός αρχαίας τραγωδίας άρχισαν να μπαί- νουν στο γραφείο μας σ’ ατέλειωτη σειρά γυναίκες μαυροφορεμένες. Τα πρόσωπά τους ήταν μαρμαρωμένα, ακίνητες με μιαν ομαδική, ομοιόμορφη έκφραση νέκρας, που δεν είχα ποτέ μου ξαναδεί. Η πρώτη μίλη- σε με κόπο: “Ερχόμαστε απ’ τα Καλάβρυτα. ∆εν είμαστε όλες. Οι περισσότερες έμειναν εκεί...” Όταν ακούσαμε Καλάβρυτα, ανατρι- χιάσαμε...» ∆εν τρελάθηκαν όμως. Συμμάζεψαν τα κουρέλια των ψυχών τους. Πάλεψαν σκληρά μόνες τους. Ανάστησαν τα παιδιά τους που επέζησαν και τα πρόσφεραν άξιους πολίτες στην πατρίδα. Έχτισαν τα Καλάβρυτα. Έδω- σαν ένα αιώνιο παράδειγμα καρτερίας της Ελληνίδας. Της Ελλάδας. Söhne und ihren Mann verloren hatte, gab ih- nen einen Laib Weizenbrot. “Das ist von mei- nem Nikos... Der Arme hat ihn nicht mehr es- sen können”. «Ich begann das Brot auseinander zu brechen und aufzuteilen», schreibt der Archi- mandrit Fefes. «Für mich behielt ich das feuchte Brotstück. Ich begann, mit Heißhunger zu essen. Da verstand ich. Ich erschauerte: es war durch- tränkt vom Blut der Getöteten...Dieses heilige Abendmahl werde ich nie vergessen...». Eine weitere Tragödie war das Wegtragen der Toten auf den Rücken der Frauen zum Fried- hof, das Aufgraben der harten, gefrorenen Erde, ja sogar auch noch mit den Nägeln, denn die Schaufeln waren abgenutzt, um die Toten zu be- erdigen und durch den Kampf mit den vor Hun- ger wilden Hunden, die in der Nacht die Leichen ausgruben und auffraßen... Die Witwen, Mütter, Schwestern, Verlobten von Kalavryta liefen vor Schmerz Gefahr, den Verstand zu verlieren. «17. Dezember 1943» schreibt in ihrem Buch Blätter der Besatzung Ioanna Tsatsou: «Wie der Chor einer antiken Tragödie begann eine unendliche Reihe schwarzbekleideter Frauen in unser Büro zu kommen. Die Gesichter versteinert, unbewegt, mit einem einheitlichen Ausdruck der Todesstarre, die ich in meinem Leben noch nicht gesehen hatte. Die erste von ihnen sprach mit Mühe: “Wir kommen von Kalavryta. Wir sind nicht alle. Die meisten sind dort geblieben...”. Als wir das Wort Kalavryta hör- ten, erschauerten wir...» Aber die Frauen von Kalavryta verloren nicht den Verstand. Sie nahmen ihre zerrissenen See- len in die Hände. Sie haben alleine hart gekämpft; sei haben ihre Kinder, die Überlebenden, groß gezogen und sie dem Vaterland als wertvolle Bürger geschenkt... Sie haben Kalavryta wieder aufgebaut. Sie gaben ein ewiges Beispiel der Ausdauer der Griechin von Griechenland.  104  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG Η σφαγή του χωριού Κομμένο της Άρτας Συνήγορος υπεράσπισης: Μήπως γνωρίζετε, μάρτυς, ποία μονάς έκανε, αν παραδεχθού- με, την καταστροφή; Μάρτυς: Ο διοικητής του τάγματος SS που είχε την έδρα του στον ποταμό Λούρο, Φάλνερ, κι ο υπολοχαγός Νόβιακ, διοικη- τής των αστυνομικών δυνάμεων, ομού έδι- δαν επιτόπου τις διαταγές σφαγής. Απαντητική επιστολή ∆. Κιουσοπούλου, εισαγγελέα Αρείου Πάγου, με ημερομηνία 15 Μαΐου 1972 Σε επιστολή του προς το γυμνασιάρχη Κ. Παπά, μάρτυρα κατηγορίας από το Κομμένο, στη δίκη των στρατηγών στη Νυρεμβέργη, που ρωτούσε για την τύχη των κατηγορουμένων σ’ αυτή τη δί- κη –Λαντς κ.ά– ο ∆ημ. Κιουσόπουλος, διευθυντής του Ελληνικού Εθνικού Γραφείου Εγκλημάτων Πολέμου και αντιπρόσωπος της ελληνικής κυβέρ- νησης στη δίκη της Νυρεμβέργης, αναφέρει: «... Όλοι οι κατηγορούμενοι στρατηγοί διέφυ- γαν της ποινής του θανάτου. Τούτο συνέβη κατά τη γνώμη μου διότι η πολιτική της Αμερι- κής μετεστράφη. Μετά την ρήξιν της μετά της Ρωσίας εκαλλιέργησεν φιλικάς σχέσεις μετά της Γερμανίας και επόμενον ήτο και το δικα- στήριον να τηρήσει ανάλογον στάσιν...» Από ηχογραφημένες μαρτυρίες για το ολοκαύτωμα Αλέξανδρος Μάλλιος (γιος του Θόδωρου Μάλ- λιου): «Όταν έγινε η μεγάλη σφαγή του Κομ- μένου, ήμουν 13 χρόνων... Τα χαράματα της 16ης Αυγούστου 1943 μαζί με την αδελφή μου είχαμε βγάλει τα ζώα έξω για βοσκή και δεν Das massaker des dorfes Kommeno bei Arta Verteidigung: «Wissen Sie vielleicht, Zeuge, wel- che Einheit die Zerstörung - angenommen es stimmt - durchgeführt hat?» Zeuge: «Der Befehlshaber des SS-Bataillons, das seinen Sitz am Fluss Louros hatte, Fallner und der Oberleutnant der Polizeieinheiten, Noviak, haben zusammen die Befehle zum Töten an Ort und Stelle erteilt.» Aus dem Antwortschreiben des Staatsanwalts beim Obersten Gerichtshof, D. Kioussopoulos, mit Datum vom 15.5.1972 In seinem Schreiben an den Gymnasialdirektor K. Papas, der Belastungszeuge des Dorfes Kommeno bei der Gerichtsverhandlung gegen die Generäle in Nürnberg war und der nach dem Schicksal der An- geklagten in diesem Prozess - Lantz u.a. - fragte, führte Dim. Kiozissopoulos, Direktor des Griechi- schen Nationalen Komitees für Kriegsverbrechen und Vertreter der griechischen Regierung beim Pro- zess in Nürnberg an: «...sämtliche angeklagten Generäle sind der To- desstrafe entgangen. Meiner Meinung nach ge- schah dies, weil sich die Politik Amerikas gewen- det hat. Nach dem Bruch mit Russland hat sie freundschaftliche Beziehungen zu Deutschland aufgenommen und es ist daher verständlich, dass auch das Gericht eine entsprechende Hal- tung eingenommen hat...». Aufgenommene Zeugenaussagen über den Massenmord Alexandros Mallios (Sohn des Theodoros Mal- lios): «Ich war dreizehn Jahre alt, als der gro- ße Massenmord von Kommeno stattfand... Im  105   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ        βρεθήκαμε σπίτι. Είδαμε μια φωτοβολίδα και μετά άρχισαν να «βάζουν» οι Γερμανοί με όλ- μους και πολυβόλα. Κρύφτηκα σ’ ένα χαντάκι με την αδελφή μου. Εκεί άκουσα κάποιον να λέει: «Στο γάμο του Μάλλιου δεν έμεινε κα- νένας ζωντανός...» ... Όταν γύρισα, πρώτον είδα τον πατέρα μου μ’ ένα αδελφάκι μου, στην αγκαλιά. Σκο- τωμένοι κι οι δυο. Από τα 12 μέλη της οικο- γένειάς μας σωθήκαμε μόνο εγώ κι η αδελφή μου... Οι Γερμανοί φορούσαν λευκές ποδιές, ματωμένες, σαν χασάπηδες... ∆ημήτρης Αποστόλου (Κομμένο): ... Στις 15.8. 43 είχε ολική έκλειψη σελήνης. Αποβραδίς είχα βγει για κυνήγι πάπιας. Τα χαράματα, γυρνώντας, είδα φωτοβολίδες... Πρώτα έκαναν πλιάτσικο και μάζεψαν τα ζώα. Μετά άρχισε η σφαγή. Κράτησε από τις 5.30 το πρωί ως τις 12.30. Έχασα πατέρα, μάνα, αδελφό 20 χρόνων, θείο, γιαγιά, ξαδέλφια. Έγιναν και βιασμοί... Χαρακτηριστική για την αγριότητα, την από- λυτη αθωότητα των θυμάτων και την απο- κλειστική ευθύνη της Βέρμαχτ είναι η περί- πτωση του ολοκαυτώματος του Κομμένου της Άρτας. Αρχιδήμιος του χωριού, που έδωσε την εντολή να κατακρεουργηθούν όλοι οι κάτοι- κοι του Κομμένου, αλλά και δήμιος όλης της περιοχής της Ηπείρου, ήταν ο στρατηγός Χούμπερτ Λαντς, διοικητής του 22ου Ορει- νού Σώματος Στρατού, με έδρα τα Γιάννενα. Οι συγκεκριμένες μονάδες που ματοκύλησαν το Κομμένο ανήκαν στην Ορεινή Μεραρχία Εντελβάις, με διοικητή το στρατηγό Στέτνερ. Τον Αύγουστο του 1947, στη Νυρεμβέρ- γη, δικάστηκαν από το 5ο Αμερικανικό Στρα- Morgengrauen des 16.8.1943 hatten wir, meine Schwester und ich, die Tiere zur Weide ge- bracht. Wir sahen plötzlich eine Leuchtrakete, als wir außer Haus waren, und dann begannen die Maschinengewehre und Granatwerfer der Deutschen zu spucken. Ich versteckte mich mit meiner Schwester in einem Graben. Da hör- te ich jemanden sagen: “Auf der Hochzeit von Mallios ist niemand am Leben geblieben....” »...als ich nach Hause kam, habe ich zuerst mei- nen Vater mit einem von meinen kleinen Ge- schwistern auf dem Arm gesehen. Beide tot. Von meiner 12- köpfigen Familie sind nur ich und meine Schwester gerettet worden... Die Deut- schen trugen weiße, blutverschmierte Schür- zen, wie die Schlächter...». Dimitris Apostolou (Kommeno): «...am 15.8.1943 gab es eine totale Mondfinsternis. Ich war schon am Abend auf Entenjagd gegangen. Im Mor- gengrauen, auf dem Rückweg, sah ich plötzlich Leuchtraketen... »Sie haben erst geplündert und die Tiere ge- sammelt. Dann begannen sie mit dem Mor- den. Es hat um 5.30 in der Früh angefangen, bis mittags 12.30 ... Ich habe meinen Vater, meine Mutter, einen 20 Jahre alten Bruder, den Onkel, meine Großmutter und Vettern verloren. Ver- gewaltigungen haben auch stattgefunden...» Charakteristisch für die Grausamkeit, die voll- kommene Unschuld der Opfer und die alleinige Verantwortung der Wehrmacht, ist der Mas- senmord in Kommeno bei Arta. Oberhenker, der den Befehl zum Nieder- metzeln sämtlicher Bewohner von Kommeno, aber auch Henker der gesamten Gegend von Epirus, war der General Hubert Lantz, Befehls- haber des 22. Alpenjäger Armeekorps mit Sitz  106  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG τιωτικό ∆ικαστήριο οι 11 στρατηγοί, που εί- χαν ευθύνες για την εκστρατεία και την κα- τοχή στα Βαλκάνια. Ανάμεσά τους ήταν και ο στρατάρχης Λιστ, ο στρατηγός Σπάιντελ και ο στρατηγός Λαντς. Ενδεικτικό για την έκταση της εγκληματικής δράσης του Λιστ και του Λαντς είναι ότι τα πρακτικά της δίκης, που τους αφορούν, είναι καταχωρημένα σε 65.000 σελίδες! Ανάμεσα στους Έλληνες μάρτυρες στη δίκη ήταν και ο αυτόπτης μάρτυρας της σφα- γής του Κομμένου, γυμνασιάρχης Κωνστα- ντίνος Παπάς. Μεταξύ των άλλων σημείων της περιγραφής του ολοκαυτώματος στο βι- βλίο του Η σφαγή του Κομμένου, ο Κ. Παπάς αναφέρει το ακόλουθο επεισόδιο από τη δι- αδικασία: Μάρτυς (Κ. Παπάς): ...Απέναντι από το σπί- τι μου είναι το σπίτι του Θόδωρου Μάλλιου. Το μαύρο βράδυ της 15ης Αυγούστου 1943 έκανε τους γάμους του γιου του, Σπύρου, με μια νέα από το χωριό Γλυκόρριζο. Στο σπίτι έγινε ολονύκτιο γλέντι. Το πρωί της 16ης Αυ- γούστου, οι Γερμανοί, σαν τίγρεις, επέπεσαν στην πλούσια λεία τους. Έβγαλαν έξω από το σπίτι 10-15 άτομα και τα εκτέλεσαν με πολυ- βόλα. Οι υπόλοιποι –γαμπρός, νύφη, συμπέ- θεροι και άλλοι– εν όλω 23, κάηκαν, έγιναν στάχτη μέσα στο διώροφο σπίτι... ∆ικαστής Μπιούργκε: Πόσα άτομα σκοτώθη- καν στο Κομμένο; Μάρτυς: 317 είναι τα θύματα της τραγωδίας του Κομμένου, ανεξαρτήτως φύλου και ηλι- κίας. Συνήγορος υπεράσπισης: Μήπως γνωρίζετε ποιος ήταν ανώτατος στρατιωτικός διοικη- τής Ιωαννίνων του 22ου σώματος στρατού; Μάρτυς: Ο στρατηγός Λαντς, που ευρίσκεται ενώπιόν μας κατηγορούμενος, και που έδω- in Ioannina. Seine Einheiten, die die Bewohner von Kommeno niedermetzelten, gehörten der Alpenjäger Division Edelweiß des Befehlshabers den General Stetner an. Im August 1947 wurde in Nürnberg den 11 Generälen, die für den Krieg und die Besatzung im Balkan verantwortlich waren, vom 5. Ame- rikanischen Militärgericht der Prozess gemacht. Unter den Angeklagten waren auch der Ober- befehlshaber Speidel und der General Lantz. Bezeichnend für das Ausmaß der mörderi- schen Tätigkeit von List und Lanzt ist, dass die Akten über die Verhandlung, die sich auf die beiden beziehen, 65.000 Seiten zählen. Unter den griechischen Zeugen vor Gericht war auch der Augenzeuge des Mordes in Kom- mend, Gymnasialdirektor Konstanin Papas. Un- ter anderen Angaben bei der Schilderung des Massenmordes in seinem Buch «Der Mord von Kommeno» erwähnt er nachstehenden Zwi- schenfall im Prozess: Zeuge - K. Papas: «Gegenüber von meinem Haus steht das Haus von Theodoros Mallios. An diesem schwarzen Abend des 15. August 1943 feierte er die Hochzeit seines Sohnes Spy- ros mit einer jungen Frau aus dem Dorf Glykor- riso... Man feierte die ganze Nacht durch. Am Morgen des 16. August sind die Deutschen wie Tiger über ihre reiche Beute hergefallen. Sie ha- ben 10 - 15 Personen aus dem Haus geführt und diese mit ihren Maschinengewehren niederge- schossen. Die übrigen Gäste, insgesamt 23 Leu- te, verbrannten im zweistöckigen Haus...». Richter Burge: «...Wie viele Personen wurden in Kommeno getötet?» Zeuge: «317 sind Opfer dieser Tragödie in Kom- meno geworden, unabhängig von Geschlecht und Alter». Verteidigung: «Wissen Sie vielleicht, wer der  107   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       σε τη διαταγή της άγριας σφαγής του Κομ- μένου. Η στατιστική της σφαγής και της καταστροφής ◗ Από τους 680 κατοίκους σφάχτηκαν οι 317. ◗ Από τους 317 οι 74 ήταν παιδιά, από 1 ως 10 χρόνων. ◗ Σφάχτηκαν και οι δύο παπάδες του χω- ριού. ◗ Εξοντώθηκαν ολοκληρωτικά 20 οικογένει- ες. ◗ Ανατίναξαν και έκαψαν και τα 181 σπίτια του χωριού. Η θηριωδία στο αποκορύφωμά της ◗ ∆ύο μωρών 7 μηνών, γέμισαν το στόμα με βαμβάκι ποτισμένο με βενζίνη και το άνα- ψαν, για ν’ απολαύσουν το ζωντανό πυρο- τέχνημα. ◗ Ο αυτόπτης μάρτυρας Θεόδωρος Σταμά- της βεβαιώνει ότι η ετοιμόγεννη σύζυγος του Λεωνίδα Τσιμπούκη βρέθηκε νεκρή, με την κοιλιά ξεσκισμένη και το έμβρυο δί- πλα της. Το μεσημέρι, μετά τη σφαγή, οι δήμιοι μαζεύτηκαν στο σπίτι του προέδρου του χωριού Λάμπρου Ζορμπά και γλεντούσαν τρωγοπίνοντας, ενώ γύρω τους κείτονταν 7 πτώματα κατακρεουργημένα: η Μαρία, η κόρη του, μαθήτρια Γυμνασίου, ο Πα- ναγιώτης, ανεψιός του προέδρου, ο θεί- ος του, Γ. Ζορμπάς, η θεία του, Ανθούλα Ζορμπά και ο τυφλός γέροντας γείτονάς του, Θ. Χαραλάμπους. höchste Militärbefehlshaber des 22. Armee- korps von Ioannina war?» Zeuge: «General Lantz, der vor uns steht und der den Befehl des fürchterlichen Gemetzels in Kommeno gab». Die Statistik der Morde und der Zestöru ngen ◗ Von 680 Bewohnern wurden 317 umge- bracht ◗ Von den 317 waren 74 Kinder im Alter von 1- 10 Jahren ◗ Beide Priester des Dorfes wurden erschossen ◗ Insgesamt wurden 20 Familien hingerichtet ◗ Alle 181 Häuser des Dorfes wurden in die Luft ◗ ◗ gesprengt oder in Brand gesteckt Die Grausamkeit auf ihrem Höhepunkt Zwei kleinen, 7 Monate alte Säuglingen ha- ben sie mit Benzin befeuchtete Watte in den Mund gesteckt und in Brand gesetzt, um die- ses lebende Feuerwerk zu genießen. Der Augenzeuge Theodoros Stamatis be- stätigt, dass die hochschwangere Frau des Leonidas Tsimboukis tot aufgefunden wur- de. Ihr Bauch war aufgeschlitzt, der Fötus lag daneben. Nach den Verbrechen und Morden trafen sich die Henker im Hause des Dorfvorstehers, Lambros Zorbas, und fingen an zu essen und zu trinken. Um sie herum lagen 7 niederge- metzelte Leichen: Maria, seine Tochter, Schü- lerin am Gymnasium, Panagiotis, der Neffe des Dorfvorstehers, sein Onkel G. Zorbas, seine Tante Anthoula Zorba und der blinde, alte Nachbar Th. Charalambos.   108  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG Το ολοκαύτωμα των Επαρχιών Βιάννου και Ιεράπετρας Κρήτης ΠΕΝΗΝΤΑ ΕΞΙ ΧΡΟΝΙΑ συμπληρώνο- νται φέτος από το αποτρόπαιο ολο- καύτωμα μιας ολόκληρης επαρχίας της Κρήτης, της Επαρχίας Βιάννου, καθώς και οικισμών της Επαρχίας Ιεράπετρας, από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής. Το 1943, στις 14, 15 και 16 Σεπτεμβρίου, 5.000 στρατιώ- τες του κατακτητή ζώνουν τα χωριά της Βιάν- νου και εξοντώνουν 325 άνδρες και άλλους 126 στα χωριά της Επαρχίας Ιεράπετρας. Σε συνέχεια ανατινάζουν με δυναμίτες τα σπίτια και καίνε τα χωριά. Ουσιαστικά, στην περίπτωση της Βιάν- νου και της Ιεράπετρας, εκτελέστηκε με τη χαρακτηριστική μεθοδικότητα των Γερμανών η διαταγή του στρατηγού Μύλερ: «Να εξο- ντωθεί ό,τι αναπνέει και να καταστραφεί κάθε μέσον ζωής». Οι «λεπτομέρειες» του ολοκαυτώματος –αν μπορεί κανείς να μιλάει για «λεπτομέρει- ες», όταν εξοντώνονται ολόκληρες οικογένει- ες και χωριά– είναι ανατριχιαστικές: Μια μάνα έθαψε με τα ίδια της τα χέρια και τους 4 γιους της. Μόνο στο χωριό Αμιρά, όπου σήμερα, στη θέση Σέλι, βρίσκεται το ηρώον, σκοτώ- θηκαν 114 άνδρες. Ο Λευτέρης Αναστασάκης, ένας από τους ελάχιστους που γλίτωσαν απ’ αυτό το χωριό, θυμάται: Την ημέρα εκείνη, 14 Σεπτεμβρίου, είχαμε τη γιορτή του Τιμίου Σταυρού και ο κόσμος είχε μαζευτεί στα καφενεία. Κατά τις 10 το πρωί ήρθαν οι Γερμανοί και άρχισαν να μας συλλαμ- Massenmorde ein den Provinzen Viannos und Ierapetra auf Kreta 56Jahre ist es in diesem Jahr her seit dem abscheulichen Massenmord in einer ganzen Provinz von Kreta, der Provinz Viannos, sowie in Ortschaften und Siedlungen der Provinz Ierapetra, den die deut- schen Besatzungsmächte begangen haben. 1943, am 14., 15. und 16. September umzingeln 5.000 Soldaten der Eroberer die Dörfer in Viannos und ermorden 325 Männer und weitere 126 in den Dörfern der Provinz von Ierapetra. In der Folge sprengen sie mit Dynamit die Häuser in die Luft und brennen die Dörfer nieder. Im Fall der Provinzen Viannos und Ierapetra wurde mit charakteristischer deutscher Planmä- ßigkeit der Befehl des Generals Müller ausgeführt: «Es soll alles was atmet vernichtet werden und jede Lebensmöglichkeit zerstört werden». Die «Einzelheiten» des Massenmordes, wenn man von «Einzelheiten» sprechen kann, wenn ganze Familien und Dörfer vernichtet werden, sind schauderhaft. Eine Mutter hat mit eigenen Händen ihre vier Söhne beerdigt. Allein im Dorf Amira, wo heute an der Stelle Seli das Helden- denkmal steht, sind 114 Männer ums Leben ge- kommen. Nur Lefteris Anastassakis aus diesem Dorf ist gerettet worden und erinnert sich: An diesem Tag, am 14. September, feierten wir den “Tag des Heiligen Kreuzes” und die Bewohner des Dorfes hatten sich in den Kaffeehäusern (Kafeneion) versammelt. Um 10.00 Uhr früh kamen die Deut- schen und fingen an, uns zu verhaften. Sie teilten uns in Gruppen von je 25 Personen ein. Sie erschossen  109   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       βάνουν. Μας χώριζαν σε ομάδες ανά 25 άτο- μα. Εκτέλεσαν την πρώτη και τη δεύτερη ομά- δα. Εγώ ήμουν να πάω με τη δεύτερη ομάδα, αλλά είδα τους δικούς μου –τον πατέρα μου, τον πεθερό μου και τ’ αδέλφια μου– και τρα- βήχτηκα κοντά τους. Μας πήραν για τον τό- πο της εκτέλεσης. Μόλις φτάσαμε, σαστίσαμε από τη φρίκη. Οι άνθρωποι κείτονταν σωρός σκοτωμένοι και το αίμα έτρεχε ποταμός... Μόλις άρχισαν οι πυροβολισμοί, έπεσα αστρα- πιαία κάτω. Μια σφαίρα με πήρε στο μάγουλο και τρεις στο πόδι. Σε λίγο άρχισαν τη χαρι- στική βολή. Είχα κρύψει το κεφάλι μου στον μπροστινό νεκρό. Ήρθε ο Γερμανός και με πάτησε στο σπασμένο μου πόδι, που έτρεχε αίματα, για να δει αν ζω. Από τον πόνο αισθάν- θηκα πως θα σχιζόταν το μυαλό μου. Αλλά ο Θεός μού δωσε τη δύναμη και δεν κινήθηκα, κι έτσι γλίτωσα. Οι Γερμανοί φέρανε και άλλες ομάδες και τις εκτέλεσαν. Το πόδι μου πονούσε. Το κούνησα λίγο και άγγιξα τον Νικολή τον Λουκάκη. Μου λέει: «Ζεις;» – «Ζω! Μόνο σήκω να βγούμε σε καμιά ελιά, γιατί θα μας ρίξουν στον γκρεμό». Τότε γυρίζει ο αποστρατευμένος από την Αλ- βανία κουνιάδος μου και μου λέει: «Μην κου- νηθείς, γιατί μας έφαγες και μας!» Όταν τον άκουσα κατάλαβα πως είχαμε σωθεί για την ώρα τρεις. Άμα τελειώσαν οι εκτελέσεις, έφυγαν οι Γερμανοί για το χωριό. Ήρθαν οι γυναίκες στον τόπο της εκτέλεσης και σπάραζαν από τον πόνο. Τραβούσαν τα μαλλιά τους και κλαίγανε. Μόλις με βλέπει η γυναίκα μου, 16 χρόνων τότε, έγκυος 8 μηνών, βγάζει το φόρεμα και το μαντίλι της και μου το φόρεσαν. Μετά με πήραν στους ώμους και φύγαμε... Ένας απ’ τους εκτελεσμένους, ο Μιχάλης Βερυκοκάκης, γλίτωσε και μετά τη χαριστική βολή». Π.Α. die erste und die zweite Gruppe. Ich sollte mit der zweiten Gruppe gehen, da habe ich aber meine Ver- wandten erblickt, meinen Vater, meinen Schwieger- vater und meine Brüder und habe mich zu diesen durchgeschlagen. Dann wurden wir zum Ort der Exekution abgeführt. Als wir dort ankamen, erstarr- ten wir vor Entsetzen. Die Menschen lagen erschos- sen auf einem Haufen, der eine über dem anderen, und das Blut floss in Strömen. Als die ersten Schüsse losgingen, habe ich mich sofort fallen lassen. Eine Kugel streifte mich an der Backe, drei am Fuß. Dann haben sie mit den Gna- denschüssen begonnen. Ich hatte meinen Kopf unter dem Toten vor mir versteckt. Der Deutsche kam, trat auf meinen zerschossenen Fuß, aus dem Blut floss, um zu sehen, ob ich noch am Leben war. Ich dachte im ersten Moment, mein Gehirn zerspringe vor Schmerz. Gott hat mir jedoch die Kraft gegeben, mich nicht zu rühren... und so habe ich überlebt. Die Deutschen brachten anschließend weitere Gruppen zur Exekution. Mein Fuß tat höllisch weh. Ich bewegte ihn leicht und berührte dabei den neben mir liegenden Nikolai Loukakis. Er fragte: «Lebst du?» - «Ich lebe, ... nur stehe auf und las uns bis zu einem Olivenbaum gehen, sonst werfen sie uns den Abgrund hinunter». Da dreht sich mein, pensionierter Schwager aus Albanien und sagt: «Beweg dich nicht..., sonst sind wir alle verloren...». Als ich ihn sprechen hörte, wusste ich, dass bis jetzt drei von uns gerettet waren. Als die Exekutionen beendet waren, zogen die Deutschen ins Dorf zu- rück. Die Frauen kamen angelaufen und zuckten vor Schmerz; Sie rauften sich die Haare und weinten. Als mich meine Frau erblickte- sie war damals 16 Jahre alt und im 8. Monat schwanger- zog sie ihr Kleid aus und nahm ihr Kopftuch ab: damit haben sie mich bekleidet und auf den Schultern weggetragen. Einer von den Exekutierten, Michalis Verykokakis, hat auch den Gnadenschuss überlebt... Ρ.Α.  110     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG             Ολοκαύτωμα ∆ιστόμου Αφήγηση Γιάννη Μπασδέκη, ∆ίστομο ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΞΕΚΙΝΗΣΑΝ για το ∆ί- στομο σαν να ήταν μαυραγορίτες, με αυτοκίνητα πολιτικά, πήραν ρού- χα από τους κρατουμένους και ντυθήκανε. Από πίσω ακολούθησε φάλαγγα, κι άλλη μία ερχόταν από την Άμφισσα. Στο δρόμο σκο- τώσανε, πριν φτάσουν στο ∆ίστομο, γυναι- κόπαιδα: τη Σφουντούρου τη Φλωρού, τη Massenmord in Distomo Erzählung von Jannis Vasdekis, Distomo DIE DEUTSCHEN KAMEN nach Distomo in zivilen Autos, so als wären sie Schwarzhänd- ler. Sie nahmen Kleider und Anzüge von den Gefangenen und zogen sie an. Danach folgte eine Gruppe, und eine weitere kam von Amfissa. Un- terwegs bis sie nach Distomo kamen, haben sie Frauen und Kinder erschossen, Frau Sfountouris aus der Familie Florou, ihre Mutter und Jannis Le- 111   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       μάνα της, τον Γιάννη τον Λεμονή... ∆ηλαδή σκοτώσανε ανθρώπους πριν φτάσουν στο ∆ίστομο. Συλλάβανε δώδεκα λεβέντες στα χωράφια τους, που δουλεύανε, και τους εί- χανε για ομήρους, απάνω στ’ αυτοκίνητα. Φτάνοντας εδώ, στο ∆ίστομο, ρώτησαν τον πρόεδρο, τον παπά –αυτά τα έμαθα μετά, δεν τα έζησα εγώ προσωπικά, γιατί βρισκό- μουν έξω από το χωριό– αν είχαν περάσει αντάρτες απ’ εδώ. Τους είπανε «Ναι, περά- σανε. Πήραν αυτή την κατεύθυνση» και τους έδειξαν κάποια κατεύθυνση. Προχώρησαν προς το Στείρι. Εκεί βρισκόντουσαν οι αντάρ- τες και τους «χτύπησαν». Είχαν σοβαρές απώ- λειες, δεν μπόρεσαν να σπάσουν τη γραμμή των ανταρτών και επέστρεψαν πάλι στο ∆ί- στομο. Και από ’κεί ξεκινάει το μακελειό. Εκτός από τους κρατούμενους και τις γυ- ναίκες που πουλάγανε κάτι γαλιά, άρχισαν να σκοτώνουν πριν φτάσουν στο χωριό. Συγκε- κριμένα, απ’ τα χωράφια, πριν ακόμα κάνουν την εκτέλεση, είχαν πιάσει κάποιον Σκούτα. Έναν Αριστείδη Σφουντούρη και έναν Βασι- λείου –μάλιστα του Βασιλείου του έβγαλαν το μάτι και τον σέρναν απ’ τα πόδια– και τους πήγαν σε κάποια τοποθεσία Κάναλες που εκεί τους εκτέλεσαν. Έρχονται εδώ με τ’ αυτόμα- τα, κατεβάζουν τα παιδιά και τα σκοτώσαν. Φέρανε κι έναν τραυματία τους, τον επικε- φαλής Τέο. Αυτός ζήτησε νερό από κάποια Κατερίνη Σφουντούρη. Η γυναίκα αυτή τους πήγε νερό για να πιει και επιστρέφοντας στο σπίτι μπήκανε οι Γερμανοί και τους εκτέλε- σαν όλους και βάλανε φωτιά και τους έκαψαν και το σπίτι. Για το ευχαριστώ αυτό. Ένας απ’ αυτούς που περίμενε να τον εκτελέσουν κα- τάφερε να λυθεί –είναι αυτός εκεί που έχω στη φωτογραφία– ήτανε τέταρτος κατά σει- ρά, έλυσε τα χέρια του και επετέθη κατά του monis. Sie töteten Menschen, bis sie nach Distomo kamen. Sie haben unterwegs zwölf tapfere junge Männer, die auf ihren Äckern arbeiteten, gefangen genommen und als Gefangene in ihren Autos fest- gehalten. Als sie nach Distomo kamen, fragten sie nach dem Gemeindevorsteher, dem Pfarrer- dies alles habe ich selbst erlebt. Ich habe es später von anderen erfahren, da ich mich außerhalb des Dor- fes befand. Sie fragten, ob Partisanen vorbeige- kommen seien. Man sagte: «Ja, es sind Partisanen vorbeigekommen und in diese Richtung weiterge- gangen». Und man zeigte ihnen irgendeine Rich- tung. Sie fuhren weiter nach Stiri. Dort hielten die Partisanen sie auf und schossen auf die Deutschen. Die Deutschen hatten schwere Verluste. Sie konn- ten die Reihen der Partisanen nicht durchbrechen und sind nach Distomo zurückgekehrt. Und von da an begann das Gemetzel. Außer den Gefange- nen und einigen Frauen, die Truthähne verkauften, haben sie alle rücksichtslos getötet. Konkret gesagt: Sie hatten, bevor sie mit der Exekution begannen, einen gewissen Skoutas gefangen, einen Vassiliou und einen namens Sfoundouris. Vassiliou haben sie ein seiner Augen ausgestochen und, an den Füssen gefesselt, durch die Straßen gezogen. Sie brachten alle in eine Gegend, die Kanales hieß, und erschos- sen sie. Dann kamen sie zurück. Sie töteten mit ihren Maschinengewehren junge Menschen. Die Deutschen brachten auch einen eigenen Verletz- ten mit, den Offizier Theo. Dieser war durstig und bat eine Frau namens Katerini Sfountouri um Was- ser; Sie brachte ihm Wasser zu trinken. Als sie nach Hause zurückkam, kamen die Deutschen und er- schossen alle, die dort waren, und das Haus wurde niedergebrannt. Das war der Dank! Einer der Gefangenen der darauf wartete, erschos- sen zu werden, konnte sich von seinen Fesseln be- freien. Er ist dieser, den ich hier auf dem Bild habe. Er war der vierte an der Reihe. Er streifte die Fesseln   112  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG εκτελεστικού αποσπάσματος. Βέβαια δεν τα κατάφερε, γιατί τον χτύπησε άλλος από πίσω· και καταματωμένο και μισοπεθαμένο τον στή- σανε στο εκτελεστικό απόσπασμα. Μετά την εκτέλεση αυτή ξεχύθηκαν σ’ όλο το χωριό και δεν αφήσανε τίποτε ζωντανό, ό,τι βρίσκανε. Άνδρες, γυναίκες, μικρά παιδιά, ζώα, κότες... δεν αφήσανε τίποτε ζωντανό. Το χωριό είχανε δώσει εντολή να είναι κλεισμένο μες στα σπί- τια και βρισκόταν ο κόσμος κλεισμένος στα σπίτια του. Σκοτώσανε τον παπά του χωριού που βρήκανε εκεί, η παπαδιά τρελάθηκε. Να σας πω τι έζησα εγώ... Εγώ είδα την οικογένεια του φαρμακοποιού σκοτωμένους όλους. Σκοτώσανε μια οικογένεια με πέντε παιδιά: τον μπαμπά, τη μαμά και τα παιδάκια στη θέση Βεβά, και τον αγωγιάτη. Εκεί τους εκτέλεσαν αυτούς, μετά δυο μέρες. Για την οικογένειά μου εκείνο που ξέρω είναι ότι σκότωσαν την αδελφούλα μου, διό- μισι ετών· την κάρφωσαν με μια λόγχη στην κοιλιά, όπως την κρατούσε στην αγκαλιά της η μαμά. Σκοτώνουν τη μητέρα μου –ήταν μη- τριά μου– και τον παππού μου. Τον αδελφό μου, τον Γιώργο, του κάνανε εκτέλεση στο κεφάλι, διαμπερές στο κεφάλι, ήταν έξι ετών τότε. Ευτυχώς έζησε, σπάζοντας το σαγόνι του και ορισμένα δόντια. Μετά, την άλλη μέ- ρα, πήγα εγώ και ο πατέρας μου μέσα, στο χωριό, για να τους θάψουμε. Ο πατέρας μου έπιασε τον μικρό από το πόδι και είδαμε ότι είχε αίματα. Του ’βαλε το δάχτυλο στο στόμα και του πέταξε ένα κομμάτι παγωμένο αίμα από το στόμα· έζησε, το φέραμε εδώ πέρα, το πήρε ο Ερυθρός Σταυρός. Το στείλαμε στην Κηφισιά και σήμερα ζει. Ζει από το ∆ί- στομο. Τους άλλους τους θάψαμε στον κήπο του σπιτιού, γιατί ο χρόνος δεν μας επέτρεπε να πάμε να τους θάψουμε σε νεκροταφείο... ab und griff das Exekutionskommando an. Natür- lich hat er nichts erreicht, denn ein Deutscher hat ihn von hinten niedergeschlagen. Blutüberströmt und halb tot hat man ihn vor das Exekutionskom- mando gestellt. Nach dieser Hinrichtung liefen sie durch das Dorf und ließen niemanden am Leben. Sie töteten, welchen sie vor sich sahen, wer ihnen über den Weg lief: Männer, Frauen, kleine Kinder, Tiere, Hühner. Sie haben niemanden am Leben ge- lassen. Es war der Befehl gegeben worden, dass alle in ihren Häusern bleiben sollten. Somit waren wir alle in unseren Häusern. Sie haben auch den Pfar- rer erschossen; seine Frau verlor den Verstand. Ich werde Euch erzählen, was ich selbst erlebt habe. Ich habe die Familie des Apothekers erschos- sen gesehen. Eine ganze Familie mit fünf Kindern. Den Vater, die Mutter und die Kinder. Sie haben sie in Veva erschossen. Sogar den Maultiertreiber: Sie haben alle nach zwei Tagen dort umgebracht. Was meine Familie anbelangt, so kann ich sagen, dass sie meine Schwester töteten. Sie haben ihr ein Bajo- nett in den Bauch gerammt, so wie meine Mutter sie auf dem Arm hielt. Sie haben meine Mutter um- gebracht. Sie war meine Stiefmutter- auch meinen Opa. Meinen Bruder Georgios haben sie in den Kopf geschossen. Ein glatter Schuss; er war damals 6 Jahre alt. Er hat mit einem kaputten Kinn überlebt und ein Paar Zähne verloren. Am nächsten Tag ging ich mit meinem Vater ins Dorf, und wir haben alle beerdigt. Mein Vater hat meinen kleinen Bru- der an den Fuß gefasst, und da haben wir gesehen, dass er noch blutete. Mein Vater holte mit dem Finger einen Klumpen Blut aus dem Mund meines Bruders. Er hat überlebt. Wir brachten ihn hierher und das „Rote Kreuz“ übernahm ihn. Er kam nach Athen, nach Kifissia, und noch heute lebt er dort. Er überlebte Distomo. Die übrigen haben wir im Garten unseres Hauses beerdigt. Wir hatten keine Zeit, sie auf dem Friedhof zu beerdigen....  113    MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Ο επικεφαλής του ∆ιεθνούς Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα για τη σφαγή του ∆ιστόμου Ο επικεφαλής του ∆ιεθνούς Ερυθρού Σταυ- ρού στην Ελλάδα, Σουηδός Στούρε Λιννέρ, στο βιβλίο του Η Οδύσσειά μου γράφει: Παντρευτήκαμε στις 14 Ιουνίου. Ο υπεύθυνος της ελληνικής επιτροπής, Έμιλ Σάντστρομ, πα- ρέθεσε γαμήλιο γεύμα προς τιμήν μας. Αργά το βράδυ με πλησίασε και με απομάκρυνε από τα γέλια και τις φωνές, προς μια γωνιά όπου θα μπορούσαμε να μιλήσουμε οι δυο μας. Μου έδειξε ένα τηλεγράφημα που μόλις είχε λάβει: οι Γερμανοί έσφαζαν για τρεις ημέρες τον πληθυ- σμό του ∆ιστόμου, στην περιοχή των ∆ελφών, και στη συνέχεια πυρπόλησαν το χωριό. Πιθα- νοί επιζώντες είχαν ανάγκη άμεσης βοήθειας. Το ∆ίστομο ήταν μέσα στα όρια της περιοχής την οποία, την εποχή εκείνη, ήμουν αρμόδιος να τροφοδοτώ με τρόφιμα και φάρμακα. Έδωσα με τη σειρά μου το τηλεγράφημα στην Κλειώ να το διαβάσει, εκείνη έγνεψε κι έτσι αποχωρή- σαμε διακριτικά από τη χαρούμενη γιορτή. Περίπου μα ώρα αργότερα ήμασταν καθ’ οδόν μέσα στη νύχτα.Απαιτήθηκε ανυπόφορα μεγάλο χρονικό διάστημα έως ότου διασχίσουμε τους χαλασμένους δρόμους και τα πολλά μπλόκα για να φτάσουμε, χαράματα πια, στον κεντρικό δρό- μο που οδηγούσε στο ∆ίστομο. Από τις άκρες του δρόμου ανασηκώνονταν γύπες από χαμη- λό ύψος, αργά και απρόθυμα, όταν μας άκουγαν που πλησιάζαμε. Σε κάθε δέντρο, κατά μήκος του δρόμου και για εκατοντάδες μέτρα, κρεμό- ντουσαν ανθρώπινα σώματα, σταθεροποιημένα με ξιφολόγχες, κάποια εκ των οποίων ήταν ακό- μη ζωντανά. Ήταν οι κάτοικοι του χωριού που τιμωρήθηκαν με αυτό τον τρόπο: θεωρήθηκαν ύποπτοι για παροχή βοήθειας στους αντάρτες Bericht über Distomo vom Vorsitzenden des Roten Kreuzes in Griechenland Herr Sture Linner schreibt in seinem Buch: «Meine Odyssee» folgendes über den Fall Di- stomo. Wir heirateten am 14 Juni. Der Verantwortliche der griechischen Abteilung Emil Santstrom, hat uns deswegen mit einem Mittagsessen beehrt. Am späten Abend hat er mich vom Gelächter und dem Lärm in eine Ecke geführt, wo wir ungestört sprechen konnten. Er hat mir ein Te- legramm gezeigt, dass er kurz vorher bekom- men hatte: Die Deutschen metzelten drei Tage lang die Bewohner von Distomo in der Nähe von Delphi nieder. Anschließend haben sie das Dorf niedergebrannt. Wahrscheinlich überleb- ten das Massaker manche Bewohner, die un- bedingt unmittelbar Hilfe brauchten. Distomo war im Bereich meiner Verantwortung, um es mit Lebens - und Arzneimittel zu versorgen. Ich gab meiner Frau Klio das Telegramm zu le- sen. Sie nickte, und so entfernten wir uns von der fröhlichen Feier. In ungefähr eine Stunde waren wir unterwegs in der Nacht. Wir ha- ben eine beschwerliche lange Zeit, bis wir die beschädigten Straßen und die vielen Straßen- sperren durchfuhren, um am frühen Morgen zu der Zentralstrasse zu gelangen, die nach Distomo führte. Vom Straßenrand flogen in niedriger Höhe, langsam und widerwillig Gei- er, als sie uns bemerkten. An jedem Baum ne- ben der Straße und in einer Distanz von vielen Hundert Meter hängten menschliche Körper, gefestigt mit Bajonetten. Manche waren noch am Leben. Es waren die Bewohner vom Dorf, die auf dieser Art und Weise bestrafft wurden. Sie wurden für Hilfe an die Partisanen dieses   114  SCHWARZBUCHES             DER BESATZUNG της περιοχής, οι οποίοι επιτέθηκαν σε δύναμη των Ες Ες. Η μυρωδιά ήταν ανυπόφορη. Μέσα στο χωριό σιγόκαιγε ακόμη φωτιά στα αποκαΐδια των σπιτιών. Στο χώμα κείτονταν διασκορπισμένοι εκατοντάδες άνθρωποι κά- θε ηλικίας, από υπερήλικες έως νεογέννητα. Σε πολλές γυναίκες είχαν σχίσει τη μήτρα με την ξιφολόγχη και αφαιρέσει τα στήθη, άλλες κείτονταν στραγ- γαλισμένες, με τα εντόσθια τυλιγμέ- να γύρω από το λαιμό. Φαινόταν σαν να μην είχε επιζήσει κανείς... Μα να! Ένας παπ- πούς στην άκρη του χωριού! Από θαύμα είχε κατα- φέρει να γλιτώσει τη σφαγή. Ήταν σοκαρισμένος από τον τρόμο, με άδειο βλέμμα, τα λόγια του πλέον μη κατανοητά. Κα- τεβήκαμε στη μέ- ση της συμφοράς και φωνάζαμε στα Ερυθρός Σταυρός! Ήρθαμε να βοηθήσουμε». Από μακριά μας πλησίασε διστακτικά μια γυ- ναίκα. Μας αφηγήθηκε ότι ένας μικρός αριθ- μός χωρικών πρόλαβε να διαφύγει προτού ξεκινήσει η επίθεση. Μαζί με εκείνη αρχίσαμε να τους ψάχνουμε. Αφού ξεκινήσαμε οι τρεις μας, διαπιστώσαμε ότι [η γυναίκα] είχε πυρο- βοληθεί στο χέρι. Τη χειρουργήσαμε αμέσως με χειρουργό την Κλειώ. Ήταν το ταξίδι του μέλιτός μας... Bereiches verdächtigt, die eine Truppe des SS angegriffen hatten. Der Geruch war unerträg- lich. Im Dorf selbst brannte noch Feuer in dem Rest der verbannten Häuser. Auf der Erde la- gen zerstreut hunderte Menschen jeden Al- ters, von Greisen bis Säuglinge. Vielen Frauen haben die Soldaten den Bauch mit den Bajo- netten zerschnitten und die Brust herausgeris-  Σύνολο σφαγιασθέντων: 218 Anzahl der Schlachtopfer: 218 sen. Andere lagen ge- würgt, umwickelt mit ihren Gedärmen um ihren Hals. Es schien, als ob keiner das Mas- saker überlebte. Aber doch! ein Greiser am Rande des Dorfes! Wie aus Wunder hat er das Gemetzel überlebt. Er war im Schock - Zustand vor Grauen, mit leeren Blicken, der ein un- verständliches Zeug sprach. Wir stiegen mitten in das Unheil und riefen auf Grie- chisch: «Rotes Kreuz!, Rotes Kreuz! Wir ka- ελληνικά: «Ερυθρός Σταυρός! men, um zu helfen». Von der Ferne nährte sich eine Frau. Sie erzählte uns, dass sich eine kleine Zahl Dorfbewohnern vor dem Angriff davon geflohen war. Zusammen mit ihr begannen wir, sie zu suchen. Auf der Suche haben wir festgestellt, dass die Frau auf die Hand ge- schossen wurde. Wir haben sie operiert. Klio hat sie operiert. Es war unsere Hochzeitsreise... Einige Zeit später hätte es einen erwähnens- werten Epilog gehabt.  115   M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η ΗΒ Β Ι ΙΒ Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ ΚΑ Α Τ Τ Ο ΟΧ Χ Η Η Σ Σ             Λίγον καιρό αργότερα η επαφή μας με το ∆ί- στομο θα αποκτούσε και έναν αξιοσημείωτο επίλογο. Όταν τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής ανα- γκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Ελλάδα, δεν πήγαν και τόσο καλά τα πράγματα, αφού μια γερμανική μονάδα κατάφερε να περικυκλωθεί από αντάρτες ακριβώς στην περιοχή του ∆ι- στόμου. Σκέφτηκα ότι αυτό ίσως θεωρηθεί από τους Έλληνες ως ευκαιρία για αιματηρή εκδίκη- ση, πόσω μάλλον που η περιοχή εδώ και καιρό είχε αποκοπεί από κάθε παροχή βοήθειας σε τρόφιμα. Ετοίμασα λοιπόν φορτηγά με τα ανα- γκαία τρόφιμα, έστειλα μήνυμα στο ∆ίστομο για την άφιξή μας και έτσι βρεθήκαμε στο δρόμο για εκεί, για άλλη μια φορά, η Κλειώ και εγώ. Όταν φτάσαμε στα όρια του χωριού, μας συ- νάντησε μια επιτροπή, με τον παπά στη μέση. Έναν παλαιών αρχών πατριάρχη, με μακριά, κυ- ματιστή, λευκή γενειάδα.∆ίπλα του στεκόταν ο αρχηγός των ανταρτών, με πλήρη εξάρτυση. Ο παπάς πήρε το λόγο και μας ευχαρίστησε εκ μέρους όλων που ήρθαμε με τρόφιμα. Μετά πρόσθεσε: «Εδώ είμαστε όλοι πεινασμένοι, τόσο εμείς οι ίδιοι, όσο και οι Γερμανοί αιχμάλωτοι. Τώρα, εάν εμείς λιμοκτονούμε, είμαστε τουλάχιστον στον τόπο μας. Οι Γερμανοί δεν έχουν χάσει μόνο τον πόλεμο, είναι επιπλέον και μακριά από την πατρίδα τους. ∆ώστε τους το φαγητό που έχετε μαζί σας, έχουν μακρύ δρόμο μπροστά τους». Σ’ αυτή του τη φράση γύρισε η Κλειώ το βλέμ- μα της και με κοίταξε. Υποψιαζόμουν τι ήθελε να μου πει με αυτό το βλέμμα, αλλά δεν έβλεπα πλέον καθαρά. Απλά στεκόμουν κι έκλαιγα... Als die deutschen Truppen gezwungen wur- den, Griechenland zu verlassen, ging alles nicht reibungslos. Eine deutsche Einheit wurde von griechischen Partisanen umzügelt, genau im Be- reich von Distomo. Ich dachte, dass diese Tat- sache von den Griechen als große Gelegenheit gehalten würde, blutige Rache zu üben. Zumal dieses Gebiet von jeder Hilfe an Lebensmittel abgeschnitten war. Ich habe nun die nötigen Lebensmittel bereitet, schickte nach Distomo eine Nachricht, dass wir kommen, und so be- fanden wir noch einmal auf dem Weg, Klio und ich, Richtung Distomo. Als wir an Dorfeingang erschienen, kam uns ein Komitee des Dorfes, mit dem Popen in der Mitte, entgegen. Der Pope, ein richtiger Patriarch nach alten Prinzi- pien, mit langen, weißen, Wellenbart. Neben ihm stand der Partisanenführer mit voller Aus- rüstung. Der Pope nahm das Wort und be- dankte sich bei uns, dass wir mit Lebensmittel zu ihnen kamen. Er erzählte weiter: «Hier sind wir alle hungrig, sowohl wir selbst, als auch die deutschen Gefangene. Gewiss, wenn wir Hun- gernot erleiden, sind wir doch in unserem Ort. Die Deutschen haben nicht nur den Krieg ver- loren, sind außerdem weit von ihrer Heimat entfernt. Geben Sie ihnen das Essen, das Sie mitgebracht haben, denn sie haben einen lan- gen Weg vor sich». Bei diesem Ausdruck von dem Popen, hat Klio ihren Blick auf mich gewand und schaute mich an. Ich vermutete, was sie mir mit diesem Blick sagen wollte, aber ich sah nicht mehr klar. Ich stand dabei und weinte...   116  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG Συνοπτικό Αντιστασιακό Ημερολόγιο Τη Ρωμιοσύνη μη την κλαις, −εκεί που πάει να σκύψει με το σουγιά στο κόκκαλο, με το λουρί στο σβέρκο Να τη πετιέται αποξαρχής κι αντριώνει και θεριεύει και καμακώνει το θεριό με το καμάκι του ήλιου Γιάννης Ρίτσος ΣΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΑΥΤΟ περιλαμβάνονται ορι- σμένες αντιστασιακές πράξεις, που έχουν μνη- μονευθεί σε διάφορες αντιστασιακές εκδόσεις. ∆ίνεται μια πρώτη εικόνα του πολύμορφου αντιστα- σιακού αγώνα στις πόλεις −ιδιαίτερα στην Αθήνα− και στα βουνά. Επιβάλλεται όμως να συμπληρωθεί με τη συμβολή αντιστασιακών όλων των οργανώσεων, όλων των αντάρτικων τμημάτων και όλων των περιο- χών, ώστε να καταρτιστεί ένα πληρέστερο Ημερολό- γιο της Εθνικής Αντίστασης. 27 Απριλίου 1941 Πρώτη μέρα της σκλαβιάς. Πρώτη μέρα της Αντί- στασης. Είσοδος των χιτλερικών στην Αθήνα, με- τά από τη συνθηκολόγηση Τσολάκογλου – Πε- μπτοφαλαγγιτών στρατηγών. Η σβάστικα στην Ακρόπολη. Μάιος 1941 Η Κρήτη συνεχίζει τον πόλεμο της Ελλάδας. Αναχώρηση της Κυβέρνησης και του βασιλιά στο Κάιρο. Κάνδανος: το πρώτο ελληνικό ολοκαύτωμα στην Αντίσταση. Οι αρχές της Τεταρτοαυγουστιανής δικτατορίας παραδίνουν 2.000 Έλληνες αντιφασίστες στους ναζί κατακτητές. 30-31 Μαΐου 1941 Κουρέλιασμα της χιτλερικής σημαίας από τους νέους πατριώτες Μανώλη Γλέζο και Λάκη Σάντα. Kurz gefasstes Widerstands-Tagebuch Weine nicht über das Griechentum, dort wo es sich beugt mit dem Dolch im Laib, mit der Schlinge um den Hals, da erhebt es sich stark und wild und durchbohrt das Ungeheuer Mit der Lanze der Sonne. Jannis Ritsos IN DIESEM TAGEBUCH SIND bestimmte Wider- standshandlungen enthalten, die in verschiedenen Veröffentlichungen über den Widerstand erwähnt worden sind. Es wird hier ein erstes Gesamtbild des viel- fältigen Widerstandskampfes in den Städten- besonders in Athen- und in den Bergen gegeben. Es muss jedoch um Beiträge von Widerstandskämpfern sämtlicher Or- ganisationen, sämtlicher Partisanenabteilungen und sämt- licher Gegenden und Regionen ergänzt werden, damit ein vollständigeres Widerstandstagebuch entsteht. 27. April 1941 Erster Tag der Sklaverei. Erster Tag des Wider- standes. Einmarsch der Truppen Hitlers in Athen nach Ka- pitulation Tsolakoglou und der Generäle der 5. Kolonne. Die Hakenkreuzfahne auf der Akropolis. Mai 1941 Kreta setzt den Krieg Griechenlands fort. Abrei- se der Regierung und des Königs nach Kairo. Kandanos. Der erste Massenmord an griechi- schen Widerstandskämpfern. Das Regime der Diktatur vom 4. August übergibt 2.000 griechische Antifaschisten an die Nazis. 30.-31. Mai 1941 Die Hakenkreuzfahne Hitlers wird von dem jun- gen Patrioten Manolis Glesos und Lakis Santas in Fetzen zerrissen.        117   M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             27 Απριλίου – 27 Σεπτεμβρίου 1941 Αυθόρμητη και παθητική Αντίσταση. Πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις: • Αδούλωτοι Έλληνες (AVE – 27.4.41) • Φιλική Εταιρεία Νέων (Φ.Ε.Ν. – 2.5.1941) • Εθνική Αλληλεγγύη (Ε.Α.) – 28.5.1941) • Εργατικό ΕΑΜ (Ε.Ε.Α.Μ. – 16.7.1941) • Ε.∆.Ε.Σ. (8.9.1941) • Πανελλήνια Ένωση Αγωνιζομένων Νέων (Π.Ε.Α.Ν. – 14.9.1941) • Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ. – 27.9.1941) 28-29 Σεπτεμβρίου 1941 Εξέγερση του λαού της ∆ράμας εναντίον των Βουλγάρων φασιστών καταχτητών. 30 Σεπτεμβρίου – 3 Οκτωβρίου 1941 Εξόντωση 3.000 πατριωτών από Βούλγαρους φα- σίστες στη ∆ράμα και στο ∆οξάτο. 28 Οκτωβρίου 1941 – 25 Μαρτίου 1942 Οι πρώτες εθνικοαπελευθερωτικές διαδηλώσεις φοιτητών, αναπήρων και εργαζομένων, οργανωμέ- νες από το ΕΑΜ, τον Ε∆ΕΣ και άλλες οργανώσεις. 17 Νοεμβρίου 1941 Πρώτη φοιτητική απεργία. 5 Φεβρουαρίου 1942 Ίδρυση του ΕΑΜ των Νέων από τις οργανώσεις Λεύτερη Νέα, ΟΚΝΕ, ΣΕΠΕ,Λαϊκή Επαναστατική Νεολαία και Φιλική Εταιρεία Νέων (ΦΕΝ). Φθινόπωρο 1941 – Άνοιξη 1942 Η μεγάλη πείνα. Θύματα του λιμού της κατοχής συνολικά 600.000 άτομα. Μάιος 1942 Έξοδος του Άρη Βελουχιώτη στο βουνό. ∆ημι- ουργία του Ε.Λ.Α.Σ. της Ρούμελης. Αύγουστος 1942 Έξοδος του Ναπολέοντα Ζέρβα στο βουνό. ∆η- μιουργία των Ε.Ο.Ε.Α. στην Ήπειρο. 27. April-27. September 1941 Freiwilliger und passiver Widerstand Erste Widerstandsorganisationen • «Unbesiegbare Griechen» (A.V E. - 27.4.41) • «Freundschaftsgesellschaft der Jugend» (F.E.N. - 2.5.41) • «Nationale Solidarität» (E.A. - 28.5.41) • «Nationale Befreiungsfront der Arbeiter» (Ε.Ε.Α.Μ. – 16.7.1941) • «Nationaldemokratischer Griechischer Ver- band» (8.9.1941) • «Panhellenische Vereinigung der Kämpfenden Jugend» (Π.Ε.Α.Ν. – 14.9.1941) • «Nationale Befreiungsfront» (Ε.Α.Μ. – 27.9.1941) 28.-29. September 1941 Aufstand der Bevölkerung von der Stadt Drama gegen die bulgarischen Faschisten-Eroberer. 30. September - 3. Oktober 1941 Mord von 3.000 Patrioten seitens bulgarischer Faschisten im Dorf Doxato/Drama. 28. Oktober 1941 - 25. März 1942 Die ersten nationalen Freiheits - Demonstra- tionen von Studenten, Invaliden, Arbeitern von den Organisationen «EAM», «EDES», u.a. 17. November 1941 Erster Streik der Studenten. 5. Februar 1942 Gründung der Organisation «EAM - der Jugend» von den Organisationen «Freie Jugend», «OK- NE», «SEPE», «Volks - Aufstands - Jugend» und «Freunschaftsgesellschaft der Jugend» (FEN). Der grosse Hunger: Opfer des Hungertods in der Besatzungsperiode. Insgesamt 600.000 Menschen. Mai 1942 Exodus des Aris Velouchiotis in die Berge. Grün- dung der Organsisation E.L.A.S. in Roumeli. August 1942 Exodus des Napoleon Zervas in die Berge. Grün- dung der Organisation E.O.E.A. in Epirus.                   118  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 15 Αυγούστου 1942 Ανατίναξη φαρμακευτικής αποθήκης των κατα- κτητών από την Π.Ε.Α.Ν. 22 Αυγούστου 1942 Ανατίναξη της προδοτικής Ο.Ε.∆.Ε., στην οδό Κατακουζηνού, από ουλαμό καταστροφών της Π.Ε.Α.Ν. Καλοκαίρι – Φθινόπωρο 1942 Πρώτες μάχες των αντάρτικων τμημάτων του ΕΛΑΣ και του Ε∆ΕΣ-ΕΟΕΑ. ∆ημιουργία των πρώτων ελεύθερων περιοχών στην ορεινή Ελλάδα. 20 Σεπτεμβρίου 1942 Ανατίναξη ναζιστικής ΕΣΠΟ από ουλαμό κατα- στροφών της Π.Ε.Α.Ν. 4 Νοεμβρίου 1942 Μάχη στο Ελ-Αλαμέιν. Νοέμβριος 1942 ∆ημιουργία της Ε.Κ.Κ.Α. από το Συνταγματάρχη Ψαρρό. Επικήρυξη Ν. Ζέρβα. 24 Οκτωβρίου – 23 Νοεμβρίου 1942 Μάχη ΕΟΕΑ-Ε∆ΕΣ στη Σκουληκαριά Γαβρόβου. 25 Νοεμβρίου 1942 Ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου και αποκοπή του ανεφοδιασμού του Ρόμελ επί ένα μήνα, από δυνάμεις του ΕΛΑΣ, του Ε∆ΕΣ και του Συμμαχικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής. Το μεγαλύτερο σαμποτάζ της Ελληνικής Αντίστα- σης, με ενωμένες τις δυνάμεις των ανταρτών. 18 ∆εκεμβρίου 1942 Μάχη του ΕΛΑΣ στο Μικρό Χωριό Ευρυτανίας. 21 ∆εκεμβρίου 1942 Σε διαδήλωση προς το υπουργείο Εργασίας σκο- τώνεται από Ιταλό φασίστα αξιωματικό ο πρώ- τος φοιτητής, Μήτσος Κωνσταντινίδης, μέλος της ΟΚΝΕ. 6 Ιανουαρίου 1943 Καταστροφή πλοίου πόντισης ναρκών με τα 15. August 1942 Sprengung des Medizinlagers der Besatzungs- truppen von P.E.A.N. 22. August 1942 Das Gebäude der verräterischen Organisation O.E.D.E. in der Kantakousinou Straße wird von der Sabotage - Einheit der P.E.A.N. in die Luft gesprengt. Sommer - Herbst 1942 Erste Kämpfe der Widerstandseinheiten des E.L.A.S. und der E.D.E.S. - EOEA. Schaffung der ersten freien Gebiete im gebirgigen Griechen- land. 20. September 1942 Sprengung der nazistischen ESPO von der Sabo- tage - Einheit der P.E.A.N. 4. November 1942 Kämpfe in El Alamein. November 1942 Gründung der E.K.K.A. von Oberst Psarros. Für den Kopf des N. Zervas wird eine Belohnung aus- geschrieben. 24. Oktober - 23. November 1942 Kämpfe der EOEA - EDES in Skoulikaria/Gavro- vo. 25. November 1942 Sprengung der Brücke von Gorgopotamos. Unter- brechung dadurch des Nachschubs von Rommel für einen Monat lang von den Einheiten der ELAS - EDES und des Alliierten Hauptquartiers des Mitt- leren Ostens. Der grösste Sabotage - Akt des grie- chischen Widerstandes mit vereinten Kräften der Partisanen. 18. Dezember 1942 Die Schlacht der ELAS in Mikro Chorio/Evrita- nia. 21. Dezember 1942 Bei einer Protestkundgebung vor dem Arbeits- ministerium wird von einem italienischen faschi-                       119   M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             στοιχεία U 34, από την Π.Ε.Α.Ν. 7 Ιανουαρίου 1943 Εκτέλεση των Θ. Σκούρα, Γ. Κατεβάτη, ∆. Λόη, ∆. Παπαδόπουλου της Π.Ε.Α.Ν., για την ανατίναξη της ναζιστικής ΕΣΠΟ. Σε χιτλερικό στρατόπεδο στη Γερμανία εκτελείται με πέλεκυ η αγωνίστρια της ΠΕΑΝ, που συμμετεί- χε στην ανατίναξη της ΕΣΠΟ, ηρωίδα της Εθνικής Αντίστασης Ιουλία Μπίμπα. Η ακριβής ημερομηνία της εκτέλεσής της δεν εί- ναι γνωστή. 14 Ιανουαρίου 1943 Ηρωικός θάνατος του Γιάννη Τσιγάντε. 17-24 Ιανουαρίου 1943 Μάχη των ΕΟΕΑ-Ε∆ΕΣ στην περιοχή Γκούφαλο Ξηρόκαμπου. 2-4 Φεβρουαρίου 1943 Μάχη των ΕΟΕΑ-Ε∆ΕΣ στους Κτιστάδες. 4 Φεβρουαρίου 1943 Εκτέλεση Κώστα Περρίκου, αρχηγού της ΠΕΑΝ. 11 Φεβρουαρίου 1943 Μάχη του ΕΛΑΣ στην Καλαμπάκα. 23 Φεβρουαρίου 1943 Ίδρυση της Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων (ΕΠΟΝ) από 10 αντιστασιακές οργανώσεις που συμμετείχαν στο ΕΑΜ των Νέων. 28 Φεβρουαρίου 1943 Κηδεία εθνικού ποιητή Κωστή Παλαμά. 4-6 Μαρτίου 1943 Μάχη του ΕΛΑΣ στη Σιάτιστα – Φαρδύκαμπο. Αιχμαλωτίζονται 603 Ιταλοί φασίστες. 5 Μαρτίου 1943 ∆ιαδήλωση 2.000 πατριωτών της Αθήνας, που οργανώνουν από κοινού το ΕΑΜ και ο Ε∆ΕΣ, ματαιώνει την πολιτική επιστράτευση του λαού μας από τους χιτλερικούς. 9-22 Μαρτίου 1943 Μάχη των ΕΟΕΑ-Ε∆ΕΣ στην περιοχή Πατιόπου- λου – Θεριακίσι – Φλωριάδας. stischen Offizier der erste Student Mitsos Kon- stantinidis, Mitglied der OKNE, getötet. 6. Januar 1943 Die Vernichtung von der P.E.A.N eines Schiffes mit den Kennzeichen U 34 durch Minen. 7. Januar 1943 Exekution der Th. Skouras, G. Katevatis, D. Lois, D. Papadopoulos der P.E.A.N. für die Spren- gung der ESPO. In einem Konzentrationslager in Deutschland wird die Kämpferin der P.E.A.N. mit dem Beil geköpft, weil sie an der Sprengung der ESPO teilgenommen hatte. Der Name der Hel- din: Julia Biba. Das genaue Datum ihrer Exekution ist nich bekannt. 14. Januar 1943 Heldentod des Jannis Tsigante. 17.-24. Januar 1943 Kampf der EOEA - EDES im Gebiet von Goufa- lo/Xirokambos. 2.-4. Februar 1943 Kampf der EOEA - EDES bei Ktistades. 4. Februar 1943 Exekution des K. Perrikos, Führers der PEAN. 11. Februar 1943 Schlacht des ELAS in Kalambaka. 23. Februar 1943 Gründung der „Einheitlichen Panhellenischen Organisation der Jugend“ (EPON) von 10 Wi- derstandsorganisationen, die am EAM der Ju- gend beteiligt waren. 28. Februar 1943 Begräbnis des nationalen Volksdichters K. Palamas. 4.-6. März 1943 Schlacht der ELAS in Siatista/Fardykambos. 603 italienische Faschisten werden gefangen genom- men. 5. März 1943 Protestkundgebung von 200.000 Athener Patri- oten, von EAM - EDES organisiert. Die politische                        120  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 12 Μαρτίου 1943 Απελευθέρωση της Καρδίτσας από τον ΕΛΑΣ Θεσσαλίας. 25 Μαρτίου 1943 Μεγάλη εθνικοαπελευθερωτική διαδήλωση στην Αθήνα. Έξοδος στο βουνό του Συνταγματάρχη Ψαρρού· δημιουργία του 5/42 Συντάγματος της Ε.Κ.Κ.Α. 12 Απριλίου 1943 Ξεκινά η Α ́ Υποδειγματική Ομάδα ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ για τη δημιουργία ανταρτοεπονίτικου κινήματος. 2 Μαΐου 1943 Συγκρότηση Γενικού Αρχηγείου ΕΛΑΣ από τους Στέφανο Σαράφη, Άρη Βελουχιώτη και Βασίλη Σαμαρινιώτη. 21 Μαΐου 1943 Κοινή μάχη Ε∆ΕΣ – ΕΛΑΣ στη Σκάλα Παραμυ- θιάς. 13 Ιουνίου 1943 Μάχη των Ασπραγγέλων της Α ́ Υποδειγματικής ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ. Σκοτώθηκε ο στρατιωτικός αρ- χηγός της Α ́ Υποδειγματικής Γιώργος Καψάλης (Κρητικός) και ο Καπετάνιος της Α ́ Υποδειγματι- κής Αλέκος Σουφλής (Φρίξος). 8-9 Ιουνίου 1943 Μάχη ΕΛΑΣ στην Πόρτα – Μουζάκι. 17 Ιουνίου 1943 Μάχη των Ε∆ΕΣ – ΕΟΕΑ στο Κακούρι. 5-29 Ιουλίου 1943 Μάχες των ΕΟΕΑ-Ε∆ΕΣ στη Γέφυρα Αχελώου και στο Μακρυνόρος. 22 Ιουλίου 1943 Ματαίωση της καθόδου των Βουλγάρων φασι- στών στη Μακεδονία με την πολυαίμακτη διαδή- λωση 300.000 πατριωτών της Αθήνας. Ιούνιος 1943 Ο Μπουκουβάλας με την Ταξιαρχία Ιππικού του ΕΛΑΣ δίνει τη μάχη της σοδειάς στη Θεσσαλία. 22 Σεπτεμβρίου 1943 Μάχη της Ορεινής Ταξιαρχίας στο Ρίμινι. Mobilisierung für die Hitler-Besatzung wird ver- eitelt. 9.-22. März 1943 Kamp der EOES - EDES im Gebiet Patiopoulou - Theriakissi - Floriada. 12. März 1943 Die ELAS Thessaliens befreit die Stadt Karditsa. 25. März 1943 Grosse Kundgebung in Athen. Exodus in die Berge des Obersten Psarros. Gründung des Re- giments 5/42 der E.K.K.A. 12. April 1943 Die vorbildliche Gruppe ELAS - EPON beginnt mit der Vorbereitung eines Partisanten - und Eponiten (Mitglieder der EPON) Aufstandes. 2. Mai 1943 Bildung des Generalstabs, der Befehlstelle ELAS von Stephanos Sarafis, Aris Velouchiotis, Vassilis Samariniotis. 21. Mai 1943 Kampf der EDES - ELAS in Skala/Paramythia. 13. Juni 1943 Schlacht in Archangeloi der Α ́ Vorbildlichen ELAS- EPON. Der Militär-Befehls-Haber der Gruppe Giorgos Kapsalis (Kritikos) und derer Oberhaupt Alekos Souflis (Frixos) werden getötet. 8.-9. Juni 1943 Schlacht der ELAS in Porta - Mouzaki. 17. Juni 1943 Schlacht der EDES – EOEA in Kakouri. Juni 1943 Boukouvalas mit seiner Kavalie-Brigade vom ELAS kämpft um die Ernte in Thessalien. 5.-29. Juli 1943 Kämpfe der EOEA - EDES an der Brücke des Acheloos - Makrynoros. 22. Juli 1943 Vereitelung des Einfalls bulgarischer Faschisten in Mazedonien durch die blutige Kundgebung von                          121   M M Α Α Υ Υ Ρ Ρ Η Η Β Β Ι Ι Β Β Λ Λ Ο Ο Σ Σ Τ Τ Η Η Σ Σ Κ Κ Α Α Τ Τ Ο Ο Χ Χ Η Η Σ Σ             28 Οκτωβρίου 1943 Μεγάλες διαδηλώσεις στην Αθήνα για την επέ- τειο του ΟΧΙ. 9-13 ∆εκεμβρίου 1943 Το μεγαλύτερο ολοκαύτωμα της Αντίστασης στα Καλάβρυτα, με 1.104 θύματα (όλοι οι άνδρες από 14 χρόνων και πάνω). 20 ∆εκεμβρίου 1943 ∆ολιοφθορά και καταστροφή από την Π.Ε.Α.Ν. 53 μηχανών «Στούκας», σε μονάδα επισκευών του Πυριτιδοποιείου. 1 Φεβρουαρίου 1944 Μάχη της Άμφισσας από δυνάμεις ΕΚΚΑ και ΕΛΑΣ. 23 Φεβρουαρίου 1944 Ανατίναξη από σαμποτέρ του ΕΛΑΣ της ταχείας γερμανικής αμαξοστοιχίας. 4 Μαρτίου 1944 Καταστοφή ανθυποβρυχιακού δικτύου στο Ναύ- σταθμο, από την Π.Ε.Α.Ν. 6-8 Μαρτίου 1944 Μάχη του ΕΛΑΣ στην Κοκκινιά. 10 Μαρτίου 1944 ∆ημιουργία της Προσωρινής Επιτροπής Εθνι- κής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) στην Ελεύθερη Ελλάδα. 25 Μαρτίου 1944 Αθήνα: Μεγάλες Εθνικοαπελευθερωτικές κινη- τοποιήσεις. 31 Μαρτίου 1944 Ανατίναξη αμαξοστοιχίας με 600 ναζί στη Λάρισα. 18-25 Απριλίου 1944 Καταστροφή από την ΠΕΑΝ τριών πλοίων συνο- δείας στα υπόστεγα, 3, 4 και 5 του Πειραιά. 20 Απριλίου 1944 Μάχη του ΕΛΑΣ στη Γλόγοβα Μαντινείας. 23-30 Απριλίου 1944 Εκλογές αντιπροσώπων για το Εθνικό Συμβούλιο της ΠΕΕΑ. 300.000 Patrioten in Athen. 22. September 1943 Kampf der Berg - Brigade in Rimini. 28. Oktober 1943 Grosse Kundgebungen in Athen für den Ge- denktag des «OXI» (NEIN) 9.-13. Dezember 1943 Der grösste Massenmord (Holocaust) in Ka- lavryta an Widerstandskäpfern mit 1.104 Opfern (alles Männer ab 14 Jahre und älter). 20. Dezember 1943 Die Sabotage und Zerstörung von PEAN 53 Maschinengen «Stukas» in einer Reparaturwerk- statt einer Pulverfabrik. 1. Februar 1944 Kampf der EKKA und ELAS in Ampfissa. 23. Februar 1944 Sprengung des deutschen Schnellzuges seites Saboteuren der ELAS. 4. März 1944 Zerstörung von der PEAN eines Unterwasser- netzes bei der Werft. 6.-8. März 1944 Kämpfe der ELAS in Kokkinia. 10.3.44 Gründung des «Vorläufigen Nationalen Befrei- ungskomitees» (PEEA) im freien Griechenland. 25. März 1944 Verschiedene Befreiungs–Mobilisierungen in Athen. 31. März 1944 Sprengung eines Zuges mit 600 Nazis in Larissa. 18.-25. April 1944 Zerstörung von der PEAN 3 Begleitungsschiffen in den Hallen 3 -4 und 5 in Piräus. 20.4.44 Kampf der ELAS in Glogova/Mantinia. 23.-30. April 1944 Wahlen für die Vertreter des Nationalenrates der PEEA.                             122  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG 28 Απριλίου 1944 Μάχη και ολοκαύτωμα των τριών επονιτών Αυ- γέρη, Κιοκμενίδη και Φολτόπουλου στο Κάστρο του Υμηττού. 1 Μαΐου 1944 – Η ματωμένη Πρωτομαγιά Εκτέλεση 200 (επί το πλείστον κομμουνιστών) στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Ιούνιος 1944 Η μάχη της σοδειάς, με το σύνθημα «Ούτε σπειρί στάρι στον καταχτητή». 23 Ιουνίου − 2 Ιουλίου 1944 Μάχη Στυμφαλίας του ΕΛΑΣ. 8 Ιουλίου 1944 Καταστροφή 9 βαγονιών με πολεμοφόδια, από την Π.Ε.Α.Ν. 15 Ιουλίου 1944 Ανατίναξη 400 βαρελιών με βενζίνη και δύο γερ- μανικών ιστιοφόρων από την Π.Ε.Α.Ν. 17 Ιουλίου 1944 Μάχη του ΕΛΑΣ στην Ηγουμενίτσα. 24 Ιουλίου 1944 Μάχη της οδού Μπιζανίου στην Καλλιθέα, με ηρωικούς νεκρούς τους 10 επονίτες του ΕΛΑΣ. 25-26 Ιουλίου 1944 Θανατώνεται με βασανιστήρια στην Ειδική Ασφά- λεια η Ηλέκτρα Αποστόλου, ηρωίδα της Εθνικής Αντίστασης. 4-11 Αυγούστου 1944 Απελευθέρωση Παραμυθιάς, Μαργαριτίου και Μαζαρακιάς από τον Ε∆ΕΣ. 17 Αυγούστου 1944 Το μπλόκο και η σφαγή στην Κοκκινιά Μπλόκο στην Κοκκινιά (Οσία Ξένη) από ναζί και Τάγματα Ασφαλείας· 6.000 όμηροι μεταφέρο- νται στη Γερμανία. 17-18 Αυγούστου 1944 Μεγάλη μάχη ΕΟΕΑ-Ε∆ΕΣ στη Μενίνα Ηπείρου. 29 Αυγούστου − 1 Σεπτεμβρίου 1944 Επιχείρηση του ΕΛΑΣ στον Έβρο. 28. April 1944 Kampf und Tod der drei EPON - Mitglieder Av- geris, Kiokmenidis und Fotopoulos in Kastro/ Hymettos. 1. Mai 1944 − Der blutige 1. Mai. Exekution von 200 Patrioten (die Mehrheit Kommu- nisten) am Schießplatz in Kaissariani. Juni 1944 Der Kampf um die Ernte mit der Parole: «Kein Korn Weizen an den Besatzer». 23. Juni-2. Juli 1944 Kamp der ELAS in Stympfalia. 8. Juli 1944 Zerstörung von 9 Wagen mit Munition von der PEAN. 15. Juli 1944 Sprengung von 400 Benzintonnen und 2 deut- scher Segelschiffe von der PEAN. 17. Juli 1944 Kampf der ELAS in Igoumenitsa. 24. Juli 1944 Kampf in der Bizanioustr. In Kallithea mit 10 Hel- dentoten der ELAS. 25.-26. Juli 1944 In den Räumen der Sicherungspolizei wird nach Folterungen die Heldin des Widerstandekamp- fes Elektra Apostolou getötet. 4.-11. August 1944 Befreiung von EDES der Dörfer: Paramythia, Margaritio und Mazarakia. 17. August 1944 Die Bloackade/Straßessperrung und die Tötung- der Verräter in Kokkinia (Ossia Xeni) seitens der. Nazis und der Sicherungstruppen. 6.000 Geiseln werden nach Deutschland transportiert. 17.-18. August 1944 Grosse Schlacht der EOEA–EDES in Menina/Epirus. 29. August - 1. September 1944 Operation der ELAS am Fluß Evros.                             123   MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       23 Σεπτεμβρίου 1944 Μήνυμα του ΕΑΜ από τον εκφωνητή του Ραδιο- σταθμού της Αθήνας, Κώστα Τσαλόγλου. 27 Σεπτεμβρίου 1944 Εκατοντάδες χιλιάδες λαού γιορτάζουν τα 3χρονα του ΕΑΜ. 12 Οκτωβρίου 1944 Η Αθήνα πανηγυρίζει την απελευθέρωση και τη νίκη κατά των ναζί κατακτητών. 13 Οκτωβρίου 1944 Ο ΕΛΑΣ, με μάχη, σώζει το εργοστάσιο της Ηλε- κτρικής στον Πειραιά. 19 Οκτωβρίου 1944 Απελευθέρωση Λαμίας. 23 Οκτωβρίου 1944 Απελευθέρωση Λάρισας. 30 Οκτωβρίου 1944 Απελευθέρωση Θεσσαλονίκης. 14 Νοεμβρίου 1944 Μάχη του ΕΛΑΣ στην Παναγιά Κρήτης. 9 Μαΐου 1945 Παράδοση Κρήτης και ∆ωδεκανήσου από τους χιτλερικούς. 23. September 1944 Aufuf der EAM durch den Sprecher des Radiosen- ders Athen, Kostas Tsaloglou. 27. September 1944 Huntertausende der griechischen Bevölkerung feiern das dreijährige Bestehen der EAM. 12. Oktober 1944 Die Stadt Athen feiert ihre Befreiung und den Sieg gegen die Nazi - Eroberer. 13. Oktober 1944 Nach harten Kämpfen rettet die ELAS das Elek- trizitätswerk in Piräus vor der Vernichtung. 19. Oktober 1944 Befreiung von Lamia. 23. Oktober 1944 Befreiung von Larissa. 30. Oktober 1944 Befreiung von Thessaloniki. 14. November 1944 Kampf der ELAS in Panagia/Kreta. 9 Mai 1945 Übergabe der Insel Kreta und der Dodekannes seitens der Nazi-Eroberer.                     124     SCHWARZBUCHES DER BESATZUNG                                  ∆υνάμεις Κατοχής που απασχόλησε στην Ελλάδα η Εθνική Αντίσταση Α. Πριν από την ιταλική συνθηκολόγηση Besatzungstruppen, die vom Nationalen Widerstand in Griechenland bekämpft wurden A. ́ Vor der italienischen Kapitulation   1. Γερμανοί: 2. Ιταλοί: 4. Βούλγαροι: Σύνολο δυνάμεων: 5η στρατιά 11η στρατιά Β ́ Σώμα Στρατού 300.000 1. Deutsche: 2. Italiener: 3. Bulgaren: Insgesamt: der 5. Armee der 11. Armee des 2. Armee - Korps 300.000 Streitkräfte Β. Μετά την ιταλική συνθηκολόγηση B ́ Nach der italienischen Kapitulation 1. Deutsche: 13 Divisionen 300.000 2. Bulgaren: 3 Divisionen 40.000 3. Verschiedene: 40.000 Insgesamt: 380.000 Verluste des Feindes   1. Γερμανοί: 2. Βούλγαροι: 3. ∆ιάφοροι: Σύνολο: 380.000 Εχθρικές απώλειες 1. Γερμανοί Νεκροί 17.536 – Αιχμάλωτοι 2.102 13 Μεραρχίες 3 Μεραρχίες 300.000 40.000 40.000     2. Ιταλοί Νεκροί 3. Βούλγαροι Νεκροί Σύνολο Νεκροί 21.807 – Αιχμάλωτοι 6.463 1. Deutsche Tote 2. Italiener Tote 3. Bulgaren Tote 17.536 - Gefangene 2.102 2.739 - Gefangene 2.109 1.532 - Gefangene 2.252 2.739 – Αιχμάλωτοι 2.109 1.532 – Αιχμάλωτοι 2.252 Insgesamt Tote 21.807 - Gefangene 6.463  125  MΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ       Οι θυσίες του Ελληνικού Λαού Αμαρτύρητες παραμένουν, δυστυχώς, οι θυσίες του Ελληνικού Λαού στο βωμό του Βʹ Παγκοσμίου πο- λέμου.∆εν έχουν ακόμα καταγραφεί εξ ολοκλήρου και επακριβώς, ούτε έχουν έρθει στη δημοσιότητα οι πολλές όψεις του εθνικού μαρτυρίου. Το γεγονός και μόνο πως κάθε ελληνική οικογένεια μαρτυρεί τουλά- χιστον κι από ένα θύμα, αποκαλύπτει το μέγεθος και την έκταση της τραγωδίας. Αξιοσημείωτο είναι, επίσης, το στοιχείο ότι ο πλη- θυσμός της Ελλάδας το 1940 ήταν 7.344.860 άτο- μα, το 1944 κατήλθε στα 6.805.000 και το 1947 ήταν 7.367.405, ενώ έπρεπε να ξεπερνάει τα 8.500.000. Τα στοιχεία αυτά καταδείχνουν το έγκλημα γενοκτονί- ας που διέπραξε ο Χίτλερ σε βάρος της πατρίδας μας και του λαού της. 1.770 χωριά καταστράφηκαν, 400.000 σπίτια πυρπολήθηκαν. Σε 1.106.922 ανέρ- χονται οι απώλειες του πληθυσμού μας, δηλαδή το 15% του συνόλου, χάθηκε στις πολύνεκρες μάχες στα διάφορα μέτωπα (70.000), από τα εκτελεστικά αποσπάσματα (56.225), στα στρατόπεδα της Γερμα- νίας (105.000), από την πείνα και σχετικές ασθένειες (600.000), από την υπογεννητικότητα (300.000). Die Opfer des griechischen Volkes Ungesünhnt bleiben leider immer noch die Opfer der griechischen Bevölkeerung im 2. Weltkrieg. Bis heute sind noch nicht im ganzen und genau alle Opfer erfaßt worden. Noch sind der Öffentlichkeit die vielen Aspekte des nationalen Martyriums bekannt geworden. Die Tatsache allein, daß jede griechische Familie mindestens ein Opfer zu beklagen hat, enthüllt den Umfang der Tragödie. Bemerkenswert ist auch die Angabe, dass 1940 die Bevölkerung Griechenlands 7.344.860 Seelen, 1944 nur 6.805.000 und 1947 7.367.405 betrug, während sie 8.500.000 übersteigen sollte. Diese Daten weisen die kriminellen Massenmorde Hitlers zu Lasten unserer Heimat und unseres Volkes vor. 1770 Dörfer wurden zerstört, 400.000 Häuser niedergebrand. Aukf 1.106.922 zählen die Verluste unserer Bevölkerung, d.h. 15% der Gesamtheit wurde in den Kämpfen (70.000), von Irrläufen (56.225), von den Hinrichtungskommandos (105.000), vom Hunger und deren Krankheiten (600.000), von den Geburtenrückgang (300.000) geopfert. Menschliche Kriegsverluste während der Besatzung Νεκροί πολέμου 1940-41 Εκτελεσμένοι (σε ολόκληρη την Ελλάδα) Θανόντες όμηροι (στα γερμανικά στρατόπεδα) Νεκροί από βομβαρδισμούς Νεκροί σε μάχες της Εθνικής Αντίστασης (σύμφωνα με γερμανικά στοιχεία) Νεκροί στη Μέση Ανατολή Απώλειες Εμπορικού Ναυτικού Σύνολο 206.922 13.327 Kriegsgefallene 1940-41 Exekutierte (in ganz Griechenland) Verstorbene Geiseln (in deutschen Konzentrationslagern) Tote wegen Bombardierunten Kämpfe des Nationalen Widerstandes (Laut deutscher Daten) Tote im Mittleren Osten Verluste der Handelsmarine Insgesamt Verstorbene an Hunger und deren Krankheiten 56.225 105.000 7.120 13.327 56.225 105.000 7.000 600.000 300.000 1.106.922 20.650 1.100 3.500 20.650 1.100 3.500 206.922   Νεκροί από πείνα και σχετικές ασθένειες Απώλειες από υπογεννητικότητα Σύνολο απωλειών 600.000 300.000 1.106.922 Verluste an Geburtenrückgang Verluste insgesamt    126  SCHWARZBUCHES                        DER BESATZUNG   Στο νεκροταφείο. (Από το βιβλί